Ο Άγιος Μαρτίνος ο Ομολογητής, Πάπας Ρώμης

Όταν ο απεσταλμένος δολοφόνος πλησίασε με κρυμμένο σπαθί τον Πάπα μέσα στον ναό, τυφλώθηκε ξαφνικά μπροστά στα μάτια όλων. Λίγα χρόνια αργότερα, ο ίδιος αυτός ιεράρχης σερνόταν αλυσοδεμένος στους δρόμους της Κωνσταντινουπόλεως, ανάμεσα σε ληστές και κακούργους. Πρόκειται για τον Άγιο Μαρτίνο, καταγόμενο από την Τοσκάνη της Ιταλίας, ο οποίος έλαβε εξαιρετική μόρφωση και εντάχθηκε στον κλήρο της Εκκλησίας της Ρώμης.

Μετά την κοίμηση του Πάπα Θεοδώρου, στα χρόνια εξακόσια σαράντα εννέα, εκλέχθηκε ομόφωνα στον θρόνο του αποστόλου Πέτρου. Εκείνη την εποχή βασίλευε στην Ανατολή ο Κώνστας, εγγονός του Ηρακλείου, και η αίρεση των Μονοθελητών εξαπλωνόταν παντού με τη στήριξη του Πατριάρχη Παύλου. Οι αιρετικοί δίδασκαν πως στον Κύριο Ιησού Χριστό υπάρχει μόνο μία θέληση, ενώ η Εκκλησία ομολογεί δύο φύσεις και δύο θελήσεις στο ένα Πρόσωπο του Σωτήρα.

Η αίρεση αυτή είχε τις ρίζες της στη διδασκαλία του Ευτυχούς, ο οποίος αρνιόταν τη διπλή φύση του Χριστού. Πρωτεργάτες της πλάνης υπήρξαν ο Κύρος Αλεξανδρείας και ο Σέργιος Κωνσταντινουπόλεως, τους οποίους ακολούθησαν ο Πύρρος και ο Παύλος. Πολλοί ορθόδοξοι υπέφεραν εξορίες, κακοποιήσεις και θάνατο για την άρνησή τους.

Με τη συμβουλή του Πατριάρχη Παύλου, ο αυτοκράτορας Κώνστας συνέταξε ένα αιρετικό κείμενο, που ονομάστηκε Τύπος, και το απέστειλε παντού, απαιτώντας από όλους την αποδοχή του. Μόλις ανέβηκε στον θρόνο ο Μαρτίνος, ο βασιλιάς του έστειλε το βιβλίο, ζητώντας τη συγκατάθεσή του και την επικύρωσή του σε σύνοδο. Ο γενναίος ποιμένας όμως το απέρριψε με σταθερότητα, λέγοντας πως ακόμη και αν όλος ο κόσμος δεχόταν αυτή τη διδασκαλία, εκείνος δεν θα παρέκκλινε από την παράδοση των αγίων Πατέρων.

Έγραψε με αγάπη στον Παύλο, παρακαλώντας τον να μη σπείρει ζιζάνια στην Εκκλησία, αλλά εκείνος όχι μόνο δεν άκουσε, παρά κακοποίησε τους απεσταλμένους και τους έστειλε στην εξορία. Τότε ο Άγιος, με τη συνεργασία του Οσίου Μαξίμου του Ομολογητή, συγκάλεσε στη Ρώμη Τοπική Σύνοδο εκατόν πέντε επισκόπων. Η σύνοδος αναθεμάτισε τους αιρεσιάρχες και απέρριψε επισήμως τον Τύπο του αυτοκράτορα.

Στη συνέχεια εξέδωσε εγκύκλιο επιστολή προς όλους τους ορθοδόξους, εξηγώντας τη φοβερή βλάβη της αιρέσεως. Ο εξοργισμένος Κώνστας απέστειλε τον στρατηγό Ολύμπιο, ο οποίος δεν τόλμησε να τον συλλάβει φανερά εξαιτίας του πλήθους που είχε συναχθεί. Έτσι ο Ολύμπιος προσπάθησε να θανατώσει κρυφά τον Άγιο μέσα στον ναό, βάζοντας έναν στρατιώτη να τον πλησιάσει με σπαθί κρυμμένο.

Όμως ο Κύριος, που φυλάει τους εκλεκτούς Του, τύφλωσε αμέσως τον δολοφόνο μπροστά στο θυσιαστήριο. Φοβισμένος ο στρατηγός, εγκατέλειψε τον Πάπα και έφυγε για τη Σικελία, όπου σύντομα σκοτώθηκε σε μάχη εναντίον των Σαρακηνών. Τότε ο βασιλιάς απέστειλε νέο τοποτηρητή, τον στρατηγό Θεόδωρο, με την εντολή να συλλάβει τον Άγιο και να τον κατηγορήσει ψευδώς.

Οι κατηγορίες ήταν φοβερές: ότι συνεννοούνταν με τους Σαρακηνούς εναντίον της αυτοκρατορίας, ότι βλασφημούσε την Παναγία και ότι κατείχε αντικανονικά τον παπικό θρόνο. Ο Μαρτίνος απάντησε ήρεμα και καθαρά, πως ποτέ δεν συνδέθηκε με τους Σαρακηνούς, παρά μόνο για να στείλει ελεημοσύνη στους φτωχούς αδελφούς που ζούσαν εκεί. Όσον αφορά την Παναγία, διακήρυξε δημόσια πως όποιος δεν την προσκυνά ως Μητέρα του Θεού, ας είναι ανάθεμα.

Ο στρατηγός όμως δεν άκουγε. Μέσα σε μία νύχτα τον άρπαξαν κρυφά, τον μετέφεραν στο λιμάνι και τον φόρτωσαν σε πλοίο. Έτσι ξεκίνησε η μακρά πορεία του μαρτυρίου του στις θάλασσες.

Ο Άγιος εξορίστηκε στο νησί της Νάξου, ένα από τα Κυκλαδονήσια του Αιγαίου, όπου παρέμεινε ολόκληρο χρόνο μέσα σε φοβερές στερήσεις. Υπέφερε από την πείνα, το κρύο και τις προσβολές των φρουρών του. Όσοι ευσεβείς κάτοικοι έφερναν λίγα τρόφιμα, εμποδίζονταν βίαια από τους στρατιώτες, οι οποίοι άρπαζαν τα δώρα και ύβριζαν τους δωρητές ως εχθρούς της πατρίδας.

Μετά από έναν χρόνο τέτοιας ταλαιπωρίας, ο εξαντλημένος ομολογητής μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη για να δικαστεί. Το πλοίο έφτασε ένα φθινοπωρινό πρωινό κοντά στην Αρχάνδια και ο ασθενής Πάπας δέχτηκε όλη τη μέρα ύβρεις και χλευασμούς από απεσταλμένους του παλατιού. Το βράδυ ο νοτάριος Σαγολιβάς τον παρέλαβε μέσα σε φορείο, επειδή δεν μπορούσε πια να σταθεί στα πόδια του.

Τον έκλεισαν σε μία σκοτεινή και στενή φυλακή, στο μέρος που ονομαζόταν Πραντιάρια, για ενενήντα τρεις ημέρες, χωρίς να επιτρέπεται καμία επικοινωνία. Έπειτα τον οδήγησαν στον οίκο του σακελλαρίου, όπου είχαν συναθροιστεί οι συγκλητικοί. Εκεί διέταξαν τον ετοιμοθάνατο Άγιο να σηκωθεί από το φορείο.

Με μεγάλη δυσκολία στάθηκε όρθιος ο γέροντας ιεράρχης, στηριζόμενος από δύο δούλους εκατέρωθεν. Παρουσιάστηκαν ψευδομάρτυρες, οι οποίοι ορκίζονταν πάνω στο Ευαγγέλιο επαναλαμβάνοντας τις παλιές συκοφαντίες και προσθέτοντας νέες. Ο Άγιος, που δεν γνώριζε ελληνικά, προσπάθησε να απολογηθεί μέσω μεταφραστή, αλλά δεν του επέτρεπαν καν να μιλήσει, ενώ τον διερμηνέα τον έβριζαν.

Με βαθιά λύπη είπε τότε πως μεγάλη ευεργεσία θα του έκαναν, αν τον παρέδιδαν γρήγορα στον θάνατο. Στη συνέχεια τον έβγαλαν στην πλατεία και τον κάθισαν σε υπερυψωμένο μέρος, ενώ ο αυτοκράτορας παρακολουθούσε κρυφά από τα ανάκτορα. Ο σακελλάριος τον πλησίασε λέγοντάς του πως εγκατέλειψε τον Θεό και ο Θεός τον εγκατέλειψε.

Ύστερα έστρεψε τον λαό να φωνάζει ανάθεμα κατά του Πάπα Μαρτίνου. Όσοι όμως γνώριζαν την αθωότητά του, απομακρύνονταν θρηνώντας με δάκρυα. Οι σπεκουλάτορες έσχισαν τα ρούχα του, φόρεσαν στον λαιμό και στο σώμα του βαριές αλυσίδες και τον έσυραν μέσα από όλη την πόλη προς το πραιτώριο.

Μπροστά κρατούσαν γυμνωμένο ξίφος, ως σημείο επικείμενης εκτελέσεως. Ορισμένοι από το πλήθος χλεύαζαν λέγοντας: πού είναι ο Θεός του; Άλλοι όμως, βλέποντας τα φοβερά πάθη του γηραιού ιεράρχη, δεν μπορούσαν να συγκρατήσουν τους λυγμούς τους.

Όταν τον έσυραν στις σκάλες της φυλακής, σκόνταφτε και έπεφτε, σκίζοντας το γερασμένο σώμα του πάνω στα σκαλοπάτια. Τον έριξαν μαζί με κακούργους και ληστές, οι οποίοι έδειξαν περισσότερο σπλάχνο από τους αιρετικούς. Έπειτα τον μετέφεραν στη φυλακή του Διομήδους, όπου τον Ιανουάριο μήνα παραλίγο να ξεψυχήσει από το κρύο και την ασθένεια.

Η σύζυγος ενός δεσμοφύλακα τον λυπήθηκε και κρυφά τον πήρε στο σπίτι της, του έδεσε τις πληγές και τον σκέπασε με ζεστά καλύμματα. Ο αυτοκράτορας πήγε να επισκεφθεί τον ετοιμοθάνατο Πατριάρχη Παύλο και του διηγήθηκε όσα έκαναν στον Πάπα. Εκείνος έστρεψε το πρόσωπο στον τοίχο και αναστέναξε λέγοντας: αλίμονο, νέα αιτία καταδίκης μου.

Παρακάλεσε τον βασιλιά να σταματήσει το βασανιστήριο του δικαίου. Μετά τον θάνατο του Παύλου, ο Κώνστας απέστειλε τον νοτάριο Δημοσθένη, ο οποίος ρώτησε τον Άγιο για την υπόθεση του Πύρρου. Ο γέροντας απάντησε με πλήρη σαφήνεια και αξιοπρέπεια.

Δήλωσε πως, ακόμη και αν τον έκοβαν κομμάτια, ποτέ δεν θα ερχόταν σε κοινωνία με την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως, όσο εκείνη παρέμενε μέσα στην αιρετική πλάνη. Οι απεσταλμένοι έφυγαν κατάπληκτοι από το μεγαλείο και την ψυχική γενναιότητα του ομολογητή. Ύστερα από ογδόντα πέντε ημέρες, ο Σαγολιβάς ήρθε ξανά στη φυλακή και του ανακοίνωσε πως θα τον οδηγούσαν σε νέο τόπο.

Στη δύση του ηλίου, ο Άγιος είπε στους συγκρατουμένους του να τον ασπαστούν για τελευταία φορά. Όλοι τον αποχαιρετούσαν με δάκρυα, εκείνος όμως ακτινοβολούσε από χαρά, καθώς προχωρούσε στο μαρτύριο για την Ορθοδοξία. Επιβιβάστηκε σε πλοίο και στάλθηκε εξόριστος στη Χερσώνα της Κριμαίας, όπου τον υπέβαλαν σε πείνα και κάθε στέρηση.

Έπειτα από δύο χρόνια εκεί, καταπονημένος από την ασθένεια και τις κακουχίες, ανέβηκε στον ουρανό. Τον ενταφίασαν έξω από την πόλη, στον ναό της Παναγίας των Βλαχερνών. Ο τάφος του έγινε αμέσως πηγή θαυμάτων, καθώς αμέτρητοι ασθενείς έβρισκαν θεραπεία με τις πρεσβείες του.

Αργότερα τα τίμια λείψανά του μεταφέρθηκαν στη Ρώμη. Η Μονοθελητική αίρεση καταδικάστηκε τελικά στην Έκτη Οικουμενική Σύνοδο, δικαιώνοντας τον αδάμαστο αγωνιστή της Ορθοδοξίας.