Η Ιερά Εικόνα της Παναγίας του Βιλένσκ

Μια εικόνα που η παράδοση αποδίδει στο χέρι του Ευαγγελιστή Λουκά ταξίδεψε από τα ανάκτορα των Βυζαντινών αυτοκρατόρων ως τη μακρινή Μόσχα. Ο φοβερός τσάρος Ιβάν πρόσφερε στον βασιλιά Σιγισμούνδο πενήντα ευγενείς Λιθουανούς αιχμαλώτους για να την ανακτήσει, όμως εκείνος αρνήθηκε. Η ιερή αυτή εικόνα της Θεοτόκου υπήρξε για αιώνες πολύτιμο κειμήλιο των Βυζαντινών αυτοκρατόρων στην Κωνσταντινούπολη, κρατώντας ζωντανή την ευλάβεια του παλατιού.

Το χίλια τετρακόσια εβδομήντα δύο μεταφέρθηκε στη Μόσχα από τη Σοφία Παλαιολογίνα, σύζυγο του μεγάλου πρίγκιπα Ιωάννη του Τρίτου της Μόσχας. Έπειτα από είκοσι τρία χρόνια, ο ίδιος ο μεγάλος πρίγκιπας έδωσε την εικόνα ως ευλογία στη θυγατέρα του Ελένη. Εκείνη την παρέλαβε με κατάνυξη όταν νυμφεύθηκε τον βασιλιά της Λιθουανίας Αλέξανδρο και την πήρε μαζί της.

Αργότερα η ιερή εικόνα τοποθετήθηκε στον ναό της Παναγίας της Παναχράντου, εκεί όπου αναπαύθηκε και η πριγκίπισσα Ελένη. Η παρουσία της στη νέα της πατρίδα έγινε αμέσως πηγή προσευχής και παρηγοριάς για τους πιστούς. Γύρω από την εικόνα συσπειρώθηκε η ευλάβεια ορθοδόξων και ουνιτών, που έβλεπαν σε αυτήν τον πιο πολύτιμο θησαυρό της πόλης.

Όταν ο τσάρος Ιβάν ο Τρομερός θέλησε να επιστρέψει η θαυματουργή εικόνα στη Μόσχα, συνάντησε σθεναρή άρνηση από τον βασιλιά της Πολωνίας. Όλοι οι κληρικοί, ορθόδοξοι και ουνίτες, αρνήθηκαν να αποχωριστούν αυτόν τον ανεκτίμητο θησαυρό της πίστης τους. Η εικόνα παρέμεινε στον καθεδρικό ναό της Θεοτόκου μέχρι τον δέκατο όγδοο αιώνα, στολίζοντας τη λατρευτική ζωή της πόλης.

Έπειτα μεταφέρθηκε στον ναό του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, όπου συνέχισε να δέχεται την προσκύνηση των πιστών. Λίγο αργότερα τη μετέφεραν στη Μονή της Αγίας Τριάδος του Βιλένσκ, η οποία τότε βρισκόταν στα χέρια των ουνιτών. Στους ίδιους παραχωρήθηκε επίσης ο μεγάλος καθεδρικός ναός της Παναγίας μαζί με τη φροντίδα του.

Μόνο το χίλια οκτακόσια τριάντα εννέα η Μονή της Αγίας Τριάδος και η εικόνα επέστρεψαν στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Από εκείνη τη στιγμή η ιερή εικόνα της Θεοτόκου παραμένει εκεί μαζί με άλλες τοπικές εικόνες της Παναγίας. Όλοι οι ορθόδοξοι χριστιανοί την τιμούν με βαθιά ευλάβεια και προστρέχουν στη χάρη της.

Έτσι αντικατέστησε και τη χαμένη εικόνα της Πύλης της Αυγής, που εορταζόταν επίσης στις δεκατέσσερις Απριλίου. Στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, πολλά ιερά κειμήλια απομακρύνθηκαν βιαστικά από τις περιοχές του μετώπου στη Λιθουανία και στη Λευκορωσία. Ανάμεσά τους βρισκόταν και η σεβάσμια εικόνα της Παναγίας του Βιλένσκ, που έπρεπε να σωθεί από τις πολεμικές καταστροφές.

Το χίλια εννιακόσια δεκαπέντε η ιερή εικόνα μεταφέρθηκε στη Μονή Ντονσκόι της Μόσχας, μαζί με τα ιερά λείψανα των Μαρτύρων του Βιλένσκ. Η μεταγενέστερη τύχη της θαυματουργής εικόνας παραμένει μέχρι σήμερα άγνωστη στους ορθόδοξους πιστούς. Η εικόνα είναι ζωγραφισμένη πάνω σε τέσσερις σανίδες ενωμένες μεταξύ τους με μεγάλη επιδεξιότητα.

Άλλες από αυτές προέρχονται από ξύλο κυπαρισσιού, ενώ οι υπόλοιπες είναι κατασκευασμένες από ξύλο σημύδας. Η ίδια η εικόνα ανήκει στον εικονογραφικό τύπο της Οδηγήτριας και αποπνέει σεμνότητα και χάρη. Συντηρήθηκε για τελευταία φορά το χίλια οκτακόσια εξήντα τέσσερα, για να διατηρηθεί η ευλογημένη μορφή της Θεοτόκου.

Η μνήμη της εικόνας τιμάται στις δεκατέσσερις Απριλίου, ημέρα της μεταφοράς της στη Μόσχα. Τιμάται επίσης στις δεκαπέντε Φεβρουαρίου, όταν μεταφέρθηκε από τη Μόσχα προς το Βιλένσκ της Λιθουανίας.