Όσιος Ιάκωβος του Ζελεζνομπόρ, ο θαυματουργός ασκητής της Κοστρομά

Όταν η αρχόντισσα Σοφία, σύζυγος του Μεγάλου Πρίγκιπα Βασιλείου, βρισκόταν σε θανάσιμο κίνδυνο πριν τη γέννα, ένας ταπεινός ασκητής στα δάση της Τέμπζα προφήτεψε τη σωτηρία της και τη γέννηση του παιδιού της. Ο ίδιος ασκητής, ο Όσιος Ιάκωβος, υπήρξε μαθητής του Αγίου Σεργίου του Ραντονέζ και θεμελιωτής μιας μονής που θα γνώριζε αυτοκρατορικές δωρεές αλλά και την καταστροφή από τους Τατάρους. Γεννήθηκε στο δεύτερο μισό του δέκατου τέταρτου αιώνα στην περιοχή του Γκάλιτς της Κοστρομά, γόνος της ευγενούς οικογένειας των Ανόσοφ.

Από νεαρή ηλικία αναζήτησε τη μοναχική ζωή και έγινε μαθητής του μεγάλου ασκητή της ρωσικής γης, του Αγίου Σεργίου. Εκείνος τον έκειρε μοναχό στη μονή της Αγίας Τριάδος και τον κράτησε κοντά του για αρκετά χρόνια. Με την ευλογία του γέροντά του, ο νεαρός Ιάκωβος αποτραβήχτηκε στην έρημο το έτος χίλια τριακόσια ενενήντα δύο, αναζητώντας ησυχία και προσευχή.

Διάλεξε έναν τόπο στις όχθες του ποταμού Τέμπζα, στην περιοχή που οι ντόπιοι ονόμαζαν Σιδερένια Πεύκα, εξαιτίας των μεταλλευμάτων σιδήρου που υπήρχαν εκεί. Σε εκείνη την ερημιά άρχισε τους πνευματικούς του αγώνες. Η αγιότητα της ζωής του έγινε γνωστή σε όλη τη γύρω περιοχή ακόμη όσο ζούσε ανάμεσα στους ανθρώπους του δάσους.

Το χίλια τετρακόσια δεκαπέντε η σύζυγος του Μεγάλου Πρίγκιπα Βασιλείου, η Σοφία, αρρώστησε βαριά λίγο πριν τη γέννα και κινδύνευε η ζωή της. Ο πρίγκιπας έστειλε μήνυμα στον Όσιο και τον παρακάλεσε θερμά να προσευχηθεί για τη σύζυγό του. Ζητούσε επίσης να μάθει αν εκείνη θα κατάφερνε να ζήσει και να φέρει στον κόσμο το παιδί της.

Ο Όσιος Ιάκωβος τον συμβούλεψε να καταφύγει στη μεσιτεία του Αγίου Μάρτυρος Λογγίνου του εκατοντάρχου. Προφήτεψε ακόμη με βεβαιότητα τη γέννηση γιου, ο οποίος θα γινόταν αργότερα γνωστός ως Βασίλειος ο Σκοτεινός. Η προφητεία αυτή εκπληρώθηκε με ακρίβεια και ο νεογέννητος πρίγκιπας μεγάλωσε και ανέβηκε στον θρόνο.

Πολλά χρόνια αργότερα, το έτος χίλια τετρακόσια πενήντα, ο ίδιος ο Βασίλειος ο Σκοτεινός επισκέφθηκε τη μονή του Οσίου. Ήρθε εκεί για να ευχαριστήσει τον Θεό για τη νίκη του εναντίον του πρίγκιπα Δημητρίου Σεμιάκα. Η επίσκεψη αυτή θα άλλαζε σημαντικά το μέλλον της μονής.

Από ευγνωμοσύνη ο πρίγκιπας ανταμοίβει πλούσια τον Όσιο και του δίνει χρήματα για να κτίσει μονή αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου. Στο μοναστηριακό συγκρότημα προστέθηκε επίσης ναός προς τιμήν του Αγίου Προφήτη και Προδρόμου Ιωάννη. Λίγο αργότερα όμως οι Τάταροι επιτέθηκαν στην περιοχή του Γκάλιτς και τη λεηλάτησαν με μεγάλη αγριότητα.

Ο Όσιος Ιάκωβος αναγκάστηκε να φύγει βαθιά στο δάσος μαζί με τους μαθητές του για να σωθούν. Όταν επέστρεψαν, βρήκαν τη μονή ολοκληρωτικά κατεστραμμένη και έρημη. Όλα έπρεπε να ξαναγίνουν από την αρχή με κόπο και υπομονή.

Ο Όσιος ανέλαβε ξανά τον ανοικοδομητικό αγώνα και έκτισε νέο ναό αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο. Μαζί με τους αδελφούς έσκαψε επίσης λίμνες και διαμόρφωσε ξανά τον χώρο της μονής. Ακολουθώντας το παράδειγμα της λαύρας της Αγίας Τριάδος, καθιέρωσε αυστηρό κοινοβιακό κανόνα ζωής.

Πολλοί πεινασμένοι και άστεγοι, θύματα των Ταταρικών επιδρομών, βρήκαν τροφή και προστασία στη μονή. Η αγάπη του Οσίου για τους ταπεινούς γινόταν καθημερινή πράξη φιλανθρωπίας και ελέους. Μετά από πολλά χρόνια κοινών ασκητικών αγώνων, οι αδελφοί παρακάλεσαν τον Όσιο να αναλάβει ηγούμενός τους.

Εκείνος, με μεγάλη ταπείνωση, δέχθηκε το αίτημά τους και ξεκίνησε το ταξίδι του προς τη Μόσχα. Εκεί χειροτονήθηκε πρεσβύτερος για να μπορεί να ιερουργεί στους αδελφούς του στη μονή. Λίγο μετά την επιστροφή του όμως αρρώστησε σοβαρά και κατάλαβε ότι το τέλος του πλησίαζε.

Όρισε διάδοχό του στην ηγουμενία τον μαθητή του Δοσίθεο, άνδρα δοκιμασμένο στην πνευματική ζωή. Αφού κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων και έδωσε στους αδελφούς την τελευταία του ευλογία, παρέδωσε ειρηνικά το πνεύμα του στον Κύριο. Η κοίμησή του συνέβη στις έντεκα Απριλίου του έτους χίλια τετρακόσια σαράντα δύο.

Τον ενταφίασαν στον ναό του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, μέσα στη μονή που ο ίδιος είχε ιδρύσει με τόσο κόπο. Επάνω στον τάφο του οι μοναχοί τοποθέτησαν τον λίθινο σταυρό του, το τρίχινο ράσο και τις αλυσίδες του. Τα αντικείμενα αυτά ήταν σιωπηλοί μάρτυρες των μεγάλων ασκητικών του αγώνων.

Τα ιερά λείψανα του Οσίου Ιακώβου βρέθηκαν άφθαρτα στις πέντε Μαΐου του έτους χίλια εξακόσια δεκατρία προς δόξαν Θεού. Σήμερα αναπαύονται πίσω από τον αριστερό χορό του καθολικού της μονής, σε τόπο προσκυνήματος των πιστών. Η επίσημη εκκλησιαστική αναγνώριση της τοπικής τιμής του δόθηκε πριν από το έτος χίλια εξακόσια είκοσι οκτώ.

Το πρώτο παρεκκλήσι αφιερωμένο σε αυτόν υπήρχε ήδη από το χίλια εξακόσια τριάντα πέντε, μέσα στον ναό των Αγίων Βόρι και Γκλεμπ της πόλεως Γκάλιτς. Στα ιερά λείψανά του καταγράφηκαν περίπου πενήντα θαυμαστές θεραπείες ασθενών διαφόρων παθήσεων. Ανάμεσα στους θεραπευμένους ήταν ο δαιμονισμένος Νήφων και ο μοναχός Θεοδόσιος, ο οποίος έμεινε παράλυτος για τρία χρόνια.

Εκείνος θεραπεύτηκε μόνο αφού έταξε μπροστά στα λείψανα ότι δεν θα έφευγε ποτέ από τη μονή. Μετά από αυτά τα γεγονότα παραγγέλθηκε ειδική εικόνα του Οσίου με δεκαπέντε σκηνές από τη ζωή του. Στα πλαϊνά της εικόνας απεικονίστηκαν οι πιο γνωστές θεραπείες, μάρτυρες της χάριτος του Αγίου.

Τα τελευταία καταγεγραμμένα θαύματα του Οσίου σημειώθηκαν στις αρχές του εικοστού αιώνα, σε χαλεπούς καιρούς. Ο Ιερομόναχος Ιωάσαφ Σαζόνοφ τέλεσε τότε αγιασμό και παράκληση μπροστά στα ιερά λείψανα του Οσίου. Τα γεγονότα αυτά χρησιμοποιήθηκαν αργότερα ως πρόσχημα από τις σοβιετικές αρχές για τη σύλληψη του πατρός Ιωάσαφ.

Τον συνέλαβαν το χίλια εννιακόσια είκοσι τέσσερα και τον κατηγόρησαν για απατηλές πράξεις που εκμεταλλεύονταν τις θρησκευτικές προκαταλήψεις των πιστών. Η εικόνα του Οσίου με τις δεκαπέντε σκηνές της ζωής του εξαφανίστηκε μετά το κλείσιμο της μονής από το αθεϊστικό καθεστώς. Η μνήμη του Οσίου Ιακώβου τιμάται από την Εκκλησία τέσσερις φορές μέσα στον χρόνο.

Πρώτη φορά στις έντεκα Απριλίου, ημέρα της οσιακής κοιμήσεώς του και κύρια εορτή της μνήμης του. Δεύτερη φορά στις πέντε Μαΐου, ημέρα της ευρέσεως των αφθάρτων λειψάνων του. Τρίτη φορά στις έξι Ιουλίου, μαζί με τη Σύναξη όλων των Αγίων του Ραντονέζ.

Τέταρτη φορά στις είκοσι τρεις Ιανουαρίου, μαζί με τη Σύναξη των Αγίων της Κοστρομά. Η Εκκλησία τον τιμά ως μεγάλο ασκητή και θαυματουργό της ρωσικής γης.