Όσιος Βαρσανούφιος, ο επίσκοπος Τβερ και φωτιστής του Καζάν

Νέος ακόμη έπεσε στα χέρια των Τατάρων της Κριμαίας και έζησε τρία ολόκληρα χρόνια ως αιχμάλωτος δούλος στην ασιατική στέπα. Εκεί, μέσα στη σκλαβιά, έμαθε την ταταρική γλώσσα, που αργότερα έγινε το πιο πολύτιμο εργαλείο της ιεραποστολής του στο Καζάν. Γεννήθηκε στο Σέρπουχωφ της Ρωσίας το έτος χίλια τετρακόσια ενενήντα πέντε, μέσα σε μια ευσεβή ιερατική οικογένεια.

Στο βάπτισμα έλαβε το όνομα Ιωάννης και από μικρό παιδί διδάχθηκε τα ιερά γράμματα και τη φοβερή τέχνη της προσευχής. Όταν τον άρπαξαν οι Τάταροι, δεν λύγισε ούτε γόγγυσε, αλλά δέχθηκε την περιπέτεια ως θέλημα του Θεού. Υπέμενε τους κυρίους του με ταπείνωση και εκτελούσε με προθυμία κάθε εργασία που του ανέθεταν εκείνοι.

Έμαθε τη γλώσσα, τα ήθη και τους τρόπους ζωής αυτού του αλλόθρησκου λαού της στέπας. Ο πατέρας του κατάφερε τελικά να συγκεντρώσει το ποσό της εξαγοράς και να φέρει πίσω τον γιο του. Επιστρέφοντας στην πατρίδα, ο νεαρός Ιωάννης κρατούσε ζωντανή τη μυστική επιθυμία να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον Χριστό.

Η αιχμαλωσία είχε ωριμάσει την ψυχή του και τον είχε προετοιμάσει για τον μοναχικό αγώνα. Έτσι, το έτος χίλια πεντακόσια δεκαπέντε, εκάρη μοναχός στη μονή του Σωτήρος και του Αγίου Ανδρονίκου της Μόσχας. Εκεί έλαβε το νέο όνομα Βαρσανούφιος και άρχισε σκληρή άσκηση με νηστεία, αγρυπνία και αδιάλειπτη προσευχή.

Πρόκοψε γρήγορα στην αρετή και στην ευσέβεια, καθώς συνδύαζε τη βαθιά ταπείνωση με τη μελέτη των πατερικών συγγραμμάτων. Χειροτονήθηκε ιεροδιάκονος και διακόνησε για ένα διάστημα στην Επισκοπή του Τβερ με ζήλο και υποδειγματική ευλάβεια. Ο Μητροπολίτης Μόσχας Μακάριος αναγνώρισε τα πνευματικά του χαρίσματα και τη θεοφιλή πολιτεία του.

Το έτος χίλια πεντακόσια σαράντα τέσσερα τον τοποθέτησε ηγούμενο στη μονή του Αγίου Νικολάου της Πέσνα. Εκεί ο Βαρσανούφιος ανέδειξε την ησυχαστική παράδοση και έγινε φωτεινός οδηγός για τους αδελφούς της μονής. Με τη σοφία του παρηγορούσε τους θλιμμένους και με την προσευχή του στήριζε τους αδυνάτους αδελφούς.

Όσοι περνούσαν από εκείνη τη μονή έβλεπαν στο πρόσωπό του την εικόνα ενός αληθινού πνευματικού πατέρα και διδασκάλου. Όταν η Ρωσία προσάρτησε το χανάτο του Καζάν, παρουσιάστηκε η μεγάλη ανάγκη του εκχριστιανισμού των Τατάρων εκείνης της περιοχής. Ο Βαρσανούφιος στάλθηκε εκεί ως αρχιμανδρίτης και ίδρυσε μοναστήρι αφιερωμένο στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος μέσα στην πόλη.

Συνεργάστηκε στενά με τον Άγιο Γουρία, του οποίου η μνήμη τιμάται στις δεκαπέντε Δεκεμβρίου κάθε χρόνο. Μαζί κήρυτταν τον λόγο του Χριστού στους Μουσουλμάνους και στους ειδωλολάτρες της ευρύτερης περιοχής. Η γνώση της ταταρικής γλώσσας, που είχε αποκτήσει στην παιδική αιχμαλωσία, αποδείχθηκε ανεκτίμητο εργαλείο για το ιεραποστολικό έργο.

Μπορούσε να μιλήσει κατευθείαν στις καρδιές των αλλοθρήσκων, χωρίς μεσάζοντες και χωρίς γλωσσικά εμπόδια. Πολλοί ελκύονταν από τη γλυκύτητα και τη σοφία του και ζητούσαν με δάκρυα το άγιο βάπτισμα. Το έτος χίλια πεντακόσια εξήντα επτά εξελέγη επίσκοπος της πόλεως Τβερ και Καζάν για την αξία του.

Κυβέρνησε την επισκοπή του με σύνεση, στοργή και ακούραστη μέριμνα για κάθε ψυχή του ποιμνίου. Θεράπευε πολλούς ασθενείς με τη γνώση της ιατρικής τέχνης, αλλά κυρίως με τη χάρη της προσευχής του. Οι σωματικές γιατρειές ήταν μόνο η αρχή, καθώς ο Άγιος γιάτρευε και τις αρρώστιες της ψυχής.

Όταν έφθασε σε βαθύ γήρας και η σωματική του δύναμη άρχισε να ελαττώνεται, ζήτησε ταπεινά να αποσυρθεί από τα ποιμαντικά καθήκοντα. Επέστρεψε στο Καζάν και κατέφυγε στο μοναστήρι της Μεταμορφώσεως, το οποίο ο ίδιος είχε ιδρύσει χρόνια πριν. Εκεί έλαβε το Μέγα Αγγελικό Σχήμα και αφιερώθηκε ολόκληρος στην προσευχή και στη μυστική θεωρία του Θεού.

Κοιμήθηκε με ειρήνη το έτος χίλια πεντακόσια εβδομήντα έξι, αφήνοντας πίσω του φωτεινή παρακαταθήκη αρετής. Είκοσι χρόνια αργότερα, στις τέσσερις Οκτωβρίου του έτους χίλια πεντακόσια ενενήντα έξι, έγινε η ανακομιδή των ιερών λειψάνων. Τα τίμια λείψανα του Βαρσανουφίου βρέθηκαν αδιάφθορα μαζί με εκείνα του Αγίου Γουρία, του συναγωνιστού του στην ιεραποστολή.

Με εντολή του Πατριάρχου Ιώβ τοποθετήθηκαν σε λειψανοθήκες μέσα σε πλευρικό παρεκκλήσι του ναού. Στις είκοσι Ιουνίου του έτους χίλια εξακόσια τριάντα, τα χαριτόβρυτα λείψανα μεταφέρθηκαν με μεγαλοπρέπεια. Μετακινήθηκαν από το μοναστήρι της Μεταμορφώσεως στον καθεδρικό ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, όπου τα προσκυνεί ο πιστός λαός.

Έτσι ο όσιος Βαρσανούφιος δοξάστηκε από τον Κύριο και έγινε φωτεινός φάρος της Εκκλησίας της Ρωσίας.