Ο Άγιος Ιωνάς, Μητροπολίτης Μόσχας και πάσης Ρωσίας

Όταν ο Μητροπολίτης Φώτιος μπήκε στον φούρνο της Μονής Σιμόνωφ, αντίκρισε τον νεαρό μοναχό Ιωνά να κοιμάται από την κούραση, με το δεξί του χέρι σχηματισμένο σε στάση ευλογίας. Εκείνη τη στιγμή προφήτευσε πως ο νεαρός αυτός θα γινόταν μεγάλος ιεράρχης της Ρωσικής Εκκλησίας. Καταγόταν από την πόλη Γκάλιτς, κοντά στη γη του Καζάν, και ο πατέρας του ονομαζόταν Θεόδωρος, άνθρωπος ευσεβής και προσηλωμένος στην πίστη.

Σε ηλικία μόλις δώδεκα ετών έλαβε το μοναχικό σχήμα σε μια μονή της περιοχής του Γκάλιτς. Από εκεί μετέβη στη Μόσχα και εγκαταστάθηκε στη φημισμένη Μονή Σιμόνωφ, όπου επί πολλά χρόνια υπηρέτησε με ταπείνωση σε διάφορα διακονήματα. Ο Φώτιος δεν θέλησε να τον ξυπνήσει, αλλά τον ευλόγησε κοιμώμενο και είπε στους συνοδούς του πως αυτός ο μοναχός θα οδηγούσε πολλούς στον δρόμο της σωτηρίας.

Η προφητεία επαληθεύτηκε σχετικά γρήγορα, καθώς ύστερα από λίγα χρόνια ο Ιωνάς χειροτονήθηκε επίσκοπος Ριαζάν και Μουρόμ. Στην επαρχία του εργάστηκε με ζήλο και οδήγησε στην πίστη πολλούς ειδωλολάτρες της περιοχής. Όταν εκοιμήθη ο Μητροπολίτης Φώτιος, ο μεγάλος ηγεμόνας Βασίλειος ο Βασίλιεβιτς συγκάλεσε τους αρχιερείς και τον ιερό κλήρο της Ρωσίας, για να εκλέξουν άξιο διάδοχο στον υψηλό θρόνο.

Με ομοφωνία αναδείχθηκε ο επίσκοπος Ιωνάς, αναγνωρισμένος από όλους για τον ενάρετο και άγιο τρόπο της ζωής του. Στη συνέχεια αναχώρησε για την Κωνσταντινούπολη, μεταφέροντας επιστολές του ηγεμόνα προς τον αυτοκράτορα Ιωάννη Παλαιολόγο και τον Πατριάρχη Ιωσήφ. Όμως είχε ήδη προηγηθεί ο Ισίδωρος από τη Θεσσαλονίκη, ο οποίος είχε χειροτονηθεί μητροπολίτης Ρωσίας και είχε αναχωρήσει.

Ο αυτοκράτορας και ο Πατριάρχης λυπήθηκαν για τη βιασύνη τους και υποσχέθηκαν στον Ιωνά πως, αν παρουσιαζόταν κάποτε ευκαιρία, θα γινόταν εκείνος μητροπολίτης Κιέβου και πάσης Ρωσίας. Ο Ισίδωρος, αφού πέρασε από το Κίεβο και τη Μόσχα, μετέβη στη σύνοδο της Φλωρεντίας και αποδέχθηκε την ένωση με τη Δύση. Όταν επέστρεψε στη Μόσχα κηρύσσοντας νέα διδασκαλία, ο ηγεμόνας Βασίλειος συγκάλεσε σύνοδο και οι αρχιερείς αναγνώρισαν πως οι ιδέες του ήταν αλλότριες της Ορθοδοξίας.

Ο Ισίδωρος έφυγε κρυφά για τη Ρώμη, όπου και έγινε δεκτός από τον πάπα. Μετά την έκπτωση του Ισιδώρου, ο Ιωνάς εξελέγη πάλι ομόφωνα μητροπολίτης πάσης Ρωσίας από τους Ρώσους αρχιερείς. Η χειροτονία του τελέστηκε στη Μόσχα, με την ευλογία του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γρηγορίου του Μελισσηνού, και έτσι έγινε ο πρώτος μητροπολίτης που χειροτονήθηκε από Ρώσους ιεράρχες με αποστολική ευλογία.

Από τον θρόνο του στήριξε την πίστη με κηρύγματα, επιστολές και ποιμαντική φροντίδα, ενώ διατήρησε ως το τέλος τη μοναχική του άσκηση. Ο Θεός τού χάρισε δωρεά θαυμάτων και προφητικό χάρισμα. Με την προσευχή του θεράπευσε την ετοιμοθάνατη κόρη του ηγεμόνα, ενώ έναν άνθρωπο που βλασφήμησε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος τον τιμώρησε αυστηρά για την αμετανοησία του.

Ο μοναχός Πιμένας, που αρνήθηκε λίγο μέλι σε άρρωστη χήρα, πέθανε με τον τρόπο που ο άγιος προείπε, αφού πρώτα τον κούρεψε στο μέγα σχήμα. Επίσης ένας υποτακτικός που έκλεψε χρήματα προορισμένα για τους φτωχούς αρρώστησε και πέθανε, όπως ο άγιος είχε δηλώσει. Με το χαστούκι του απάλλαξε από οδυνηρό πονόδοντο τον δύσπιστο βογιάρο Βασίλειο Κουτούζο.

Το έτος χίλια τετρακόσια πενήντα ένα συνέβη η επιδρομή των απίστων Αγαρηνών εναντίον της Μόσχας. Ένας τατάρος ηγεμόνας έφτασε ξαφνικά με πολυάριθμο στράτευμα, έκαψε τα περίχωρα και άρχισε να πιέζει από παντού την πόλη. Ο μητροπολίτης Ιωνάς, μαζί με όλον τον κλήρο του, σχημάτισε λιτανεία επάνω στα τείχη και με δάκρυα παρακαλούσε τον Θεό για τη σωτηρία των κατοίκων.

Συνάντησε εκεί τον γέροντα μοναχό Αντώνιο από τη Μονή Τσούντοφ, άνθρωπο ενάρετο και πολύ γνωστό για την αγιότητά του. Του ζήτησε να προσευχηθεί προς τον φιλάνθρωπο Θεό και την Παναγία, ώστε να γλιτώσει η πόλη και ο λαός από τους εχθρούς. Ο γέροντας απάντησε πως η Παναγία είχε ήδη ακούσει την ικεσία του αρχιερέα και πως οι Τατάροι σύντομα θα τρέπονταν σε φυγή με αόρατη δύναμη.

Πρόσθεσε όμως πως ο ίδιος επρόκειτο να σκοτωθεί από τους εχθρούς, και την ίδια ώρα τον χτύπησε ένα βέλος. Την ημέρα της εορτής της Καταθέσεως της Τιμίας Εσθήτος της Θεοτόκου, στις δύο Ιουλίου, οι Τατάροι κυριεύτηκαν από φόβο και έλυσαν την πολιορκία. Σε ανάμνηση εκείνης της θαυμαστής απελευθερώσεως, ο άγιος Ιωνάς ανήγειρε στην αυλή του μητροπολιτικού του οίκου εκκλησία της Καταθέσεως της Εσθήτος της Παναγίας.

Έζησε ακόμη πολλά χρόνια ποιμαίνοντας με αγρυπνία την Εκκλησία και έφτασε σε βαθύ γήρας. Λίγο πριν την κοίμησή του, ο Θεός τον προειδοποίησε με ένα θαυμαστό σημείο. Ο φύλακας του καθεδρικού ναού, ο Μάξιμος, είδε μια νύχτα τις θύρες κλειστές αλλά μέσα να καίνε λαμπάδες και να ψάλλουν ιερείς.

Ο κλειδούχος Ιάκωβος μπήκε στον ναό και άκουσε φωνή από το ιερό, η οποία τον προέτρεπε να μηνύσει στον μητροπολίτη πως ο Κύριος δέχτηκε την παράκλησή του και πως θα έστελνε στο πόδι του πληγή, από την οποία θα ετελειούτο. Ο άγιος, με προορατικό χάρισμα, ρώτησε ο ίδιος τον Ιάκωβο για το όραμα και προείπε ακόμη και τον σύντομο θάνατο της γυναίκας του. Όλα έγιναν όπως ο άγιος είχε πει, και η σύζυγος του κλειδούχου εκοιμήθη με μετάνοια και θεία κοινωνία, παραδίδοντας την ψυχή της στον Κύριο μέσα σε ειρήνη και πίστη.

Πλήρης ημερών και αγίων έργων, ο μέγας ιεράρχης παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο στις τριάντα μία Μαρτίου του έτους χίλια τετρακόσια εξήντα τέσσερα, αφού ποίμανε την Εκκλησία δώδεκα και μισά χρόνια. Πριν αναχωρήσει, ευλόγησε τον μεγάλο ηγεμόνα, τους απογόνους του και ολόκληρο τον λαό. Λίγα χρόνια αργότερα, ο γιος του ηγεμόνα Ιωάννης Βασίλιεβιτς, με την ευλογία του μητροπολίτη Γεροντίου, αποφάσισε να κτίσει νέο καθεδρικό ναό στη θέση του παλαιού.

Κατά τις εκσκαφές βρέθηκαν τα ιερά λείψανα των μητροπολιτών Θεογνώστου, Κυπριανού, Φωτίου και του οσίου Ιωνά, τα οποία αποδείχθηκαν άφθαρτα και ακέραια. Μπροστά στη λάρνακα του αγίου, ένα παράλυτο επτάχρονο παιδί, ονόματι Συμεών, θεραπεύτηκε αμέσως και επέστρεψε μόνο του στο σπίτι του. Ένας άλλος άνθρωπος, ο Ιωάννης, κωφάλαλος από καιρό, ασπάστηκε τα ιερά λείψανα και ξαφνικά απέκτησε ομιλία, αφηγούμενος σε όλους το θαυμαστό γεγονός.

Πολλά θαύματα τέλεσε ο άγιος και συνεχίζει να επιτελεί, εις δόξαν του Χριστού και πίστη των προσερχομένων.