Άγιος Αρτέμων, ο Ιερομάρτυρας της Λαοδικείας

Μέσα στον ειδωλολατρικό ναό της Λαοδικείας, ένας γέροντας πρεσβύτερος συντρίβει με τα ίδια του τα χέρια τα είδωλα μαζί με τον επίσκοπό του. Λίγο αργότερα, ο διώκτης του ρίχνεται από θεϊκή δύναμη μέσα στον αναμμένο λέβητα που είχε ετοιμάσει για να κάψει τον άγιο Αρτέμονα. Ο Αρτέμων έζησε στα χρόνια του αυτοκράτορα Διοκλητιανού και υπηρέτησε ως πρεσβύτερος στην Εκκλησία της Λαοδικείας της Συρίας.

Είχε φτάσει ήδη σε προχωρημένη ηλικία, αφού πέρασε δεκαέξι χρόνια ως αναγνώστης, εικοσιοκτώ ως διάκονος και τριαντατρία ως ιερέας. Επίσκοπος της πόλης ήταν τότε ο γηραιός άγιος Σισσίνιος, ο οποίος συνόδευσε τον Αρτέμονα στην τολμηρή εκείνη πράξη της καταστροφής των ειδώλων. Όταν έφτασε στην πόλη ένας Κόμης με το όνομα Πατρίκιος και έμαθε το γεγονός, όρμησε με μανία στον χριστιανικό ναό.

Εκεί όμως τον χτύπησε αμέσως θεϊκή οργή και έπεσε βαριά άρρωστος. Παρά τη θεραπεία που έλαβε από τον επίσκοπο Σισσίνιο, ο σκληρός εκείνος άνθρωπος έμεινε αμετανόητος και στράφηκε ξανά εναντίον των πιστών με ακόμη μεγαλύτερη οργή. Ο Πατρίκιος συνέλαβε τον γέροντα πρεσβύτερο και τον υπέβαλε σε φρικτά βασανιστήρια, για να τον αναγκάσει να θυσιάσει στους ψευδείς θεούς.

Ο Αρτέμων όμως έμεινε ακλόνητος στην πίστη του και αρνήθηκε κάθε συμβιβασμό με την ειδωλολατρία. Τότε ο Κόμης διέταξε να ανάψουν μεγάλο λέβητα γεμάτο πίσσα και ρητίνη, για να ρίξει μέσα τον άγιο και να τον κάψει ζωντανό. Πριν προλάβει όμως να εκτελέσει τη διαταγή του, θεία δύναμη τον άρπαξε και τον γκρέμισε μέσα στο καζάνι, όπου βρήκε οικτρό θάνατο.

Ο άγιος γονάτισε και προσευχήθηκε στον Κύριο, και αμέσως ανέβλυσε από τη γη πηγή με δροσερό νερό. Σε εκείνη την πηγή βάπτισε όσους πίστεψαν στον Χριστό βλέποντας τη θαυμαστή του διάσωση από τη φωτιά. Στη συνέχεια έκανε πολλά άλλα θαύματα και αναχώρησε για τη Μικρά Ασία, αναζητώντας τόπο ησυχίας και προσευχής.

Έφτασε σε μια περιοχή που λεγόταν Βαλβίνη και εκεί συνέχισε το κήρυγμα και την ιεραποστολική του εργασία. Σύμφωνα με τα γνωστά Συναξάρια της Κωνσταντινουπόλεως και το Μηνολόγιο του Βασιλείου, εκεί παρέδωσε ειρηνικά το πνεύμα του στον Κύριο. Σύμφωνα όμως με παλαιότερο εκτενή Βίο του, που σώζεται σε χειρόγραφο γραμμένο στην Κύπρο κατά τον ενδέκατο αιώνα, ο άγιος έζησε διαφορετική κατάληξη.

Όταν έφτασε στη Μικρά Ασία, χειροτονήθηκε επίσκοπος και ανέλαβε ποιμαντική φροντίδα για τους πιστούς της περιοχής. Επειδή όμως ήθελε να αποφύγει τη δόξα που του χάριζαν τα πολλά του θαύματα, αναχώρησε κρυφά για το ακρωτήριο Ανεμούριο, στα νότια παράλια. Εκεί δεν βρήκε κανένα πλοίο για να ταξιδέψει, αλλά εμφανίστηκε μια φωτεινή νεφέλη και θεία δύναμη τον σήκωσε στον αέρα.

Τον μετέφερε με θαυμαστό τρόπο στο απέναντι ακρωτήριο Κορμακίτη της Κύπρου, σε μια στιγμή. Στο νησί υπήρχε τότε μια τοποθεσία με το όνομα Αυλών, κοντά στο σημερινό χωριό Αυλώνα της περιοχής Μόρφου. Ο τόπος εκείνος ήταν γεμάτος ακάθαρτα πνεύματα, που τυραννούσαν τους κατοίκους της γύρω περιοχής.

Ο Αρτέμων πήγε εκεί με συγκεκριμένο σκοπό, και με την προσευχή του έδιωξε όλους τους δαίμονες από τον τόπο. Στη συνέχεια προσευχήθηκε ξανά και ανέβλυσε από τη γη πηγή νερού, για τον αγιασμό ψυχών και σωμάτων όσων πίστευαν στον Χριστό. Λίγο καιρό αργότερα ο άγιος αναπαύθηκε ειρηνικά στον Αυλώνα και τάφηκε εκεί από τους μαθητές του.

Εκείνοι είχαν έρθει στο μεταξύ από τη Λαοδίκεια και κατέγραψαν τις περιπλανήσεις και τα θαύματα του δασκάλου τους. Η αγιαστική πηγή του μετατράπηκε αργότερα σε Βαπτιστήριο, όπου το νερό φαινόταν μόνο μία φορά τον χρόνο. Αυτό συνέβαινε μετά τη θεία Λειτουργία του Μεγάλου Σαββάτου, οπότε γίνονταν οι βαπτίσεις των βρεφών και τελούνταν μεγάλα θαύματα.

Ο ναός του αγίου έγινε με τον καιρό πανορθόδοξο προσκύνημα και η φήμη του έφτασε ως την ίδια την Κωνσταντινούπολη. Οι παραδόσεις αυτές παρέμειναν για αιώνες ελάχιστα γνωστές, εξαιτίας της καταστροφής του ναού και των ιστορικών περιπετειών του νησιού. Πρόσφατα όμως επιβεβαιώθηκαν σε μεγάλο βαθμό με τον συνδυασμό δύο σημαντικών αρχαιολογικών και φιλολογικών τεκμηρίων.

Στον χώρο του αρχαίου Αυλώνος, κοντά στα σημερινά χωριά Αυλώνα και Ακάκι, εντοπίστηκαν κατάλοιπα παλαιοχριστιανικής βασιλικής με μωσαϊκό δάπεδο. Βρέθηκε επίσης και βάση μικρού Βαπτιστηρίου, που χρονολογείται στα τέλη του τέταρτου και στις αρχές του πέμπτου αιώνα μετά Χριστόν. Η δεύτερη μαρτυρία προέρχεται από χειρόγραφο της κυπριακής Μονής Σταυροβουνίου, σπάραγμα λειτουργικού Τυπικού των αρχών του δέκατου τέταρτου αιώνα.

Το κείμενο αναφέρει ρητά την ύπαρξη του λειψάνου του αγίου Αρτέμονος στον Αυλώνα της Σολίας, δηλαδή στην Κύπρο. Μνημονεύει επίσης τον εορτασμό του στο νησί κατά τη δέκατη τρίτη ημέρα του Απριλίου, με ξεχωριστή τιμή και λαμπρότητα. Η μαρτυρία αυτή επιτρέπει την πιθανότατη ταύτιση των σωζόμενων ερειπίων της βασιλικής με τον ναό που αναφέρει ο παλαιός Βίος του αγίου.

Αναμένονται βεβαίως τα πορίσματα της συστηματικής αρχαιολογικής ανασκαφής που έχει ήδη ξεκινήσει στον χώρο και στην ευρύτερη περιοχή. Τεμάχιο του ιερού λειψάνου του αγίου σώζεται σε παλαιά ξύλινη λειψανοθήκη σε σχήμα αρτοφορίου στην ιερά Μονή Κύκκου. Σήμερα φυλάσσεται στο Μουσείο της μονής, μαζί με λείψανα άλλων Κυπρίων ή τιμωμένων στην Κύπρο αγίων.

Ο Αρτέμων τιμήθηκε διαχρονικά σε πολλά μέρη του νησιού, εξαιτίας των ποικίλων του θαυμάτων μέσα στους αιώνες. Τιμητικοί ναοί και προσκυνηματικές εικόνες του βρίσκονται στα χωριά Ορνίθι, Αφάντεια, Άσκεια, Αθιένου, Αγγαστίνα και Αναρίτα, μαρτυρώντας τη ζωντανή ευλάβεια των πιστών.