Ο Άγιος Ευθύμιος ο Θαυματουργός του Νόβγκοροντ

Όταν άνοιξαν τον τάφο του για να διαβάσουν επιστολή συγχωρήσεως, βρήκαν το σώμα του ολόκληρο, σαν να κοιμόταν, με τα δάχτυλα σχηματισμένα σε ευλογία. Ο ίδιος, παιδί ευχής στειρότητας, είχε αφιερωθεί στον Θεό από τους γονείς του πριν ακόμη γεννηθεί. Στο Βελίκι Νόβγκοροντ, ο ιερέας Μιχέας και η σύζυγός του Άννα πέρασαν χρόνια χωρίς απόκτηση τέκνου, βυθισμένοι σε βαθιά λύπη.

Στράφηκαν τότε με θέρμη στην Παναγία και ζητούσαν να λυθεί η στείρωσή τους με τη δική της βοήθεια. Η προσευχή τους εισακούστηκε και η Άννα συνέλαβε και γέννησε γιο, τον μετέπειτα Άγιο Ευθύμιο. Στο άγιο βάπτισμα το παιδί έλαβε το όνομα Ιωάννης και θεωρήθηκε από όλους δώρο της Θεοτόκου.

Μόλις βγήκε από τα σπάργανα, οι γονείς τον έφεραν στον ναό του Αγίου Θεοδώρου, εκεί όπου είχαν προσευχηθεί. Τον απίθωσαν μπροστά στην εικόνα της Παναγίας και τον έταξαν με θερμά λόγια στη Δέσποινα του ουρανού. Στη συνέχεια τον πήραν πάλι στο σπίτι τους, ώστε να ανατραφεί κοντά στη μητέρα του.

Το παιδί μεγάλωνε με τη χάρη του Θεού και έδειχνε από νωρίς αγάπη για τα ιερά γράμματα. Σε ηλικία δεκαπέντε ετών ο Ιωάννης άφησε το πατρικό σπίτι και πήρε τον δρόμο της μοναχικής ζωής. Είχε ήδη βοηθήσει πολλές φορές τον πατέρα του στις ακολουθίες του μικρού ναού του Αγίου Θεοδώρου.

Δώδεκα βέρστια έξω από το Νόβγκοροντ, σε μια ερημική τοποθεσία που λεγόταν Βγιαζίσκι, ζούσαν τρεις μοναχοί, ο Ευφρόσυνος, ο Ιγνάτιος και ο Γαλακτίων. Σε εκείνον τον τόπο με τα δάση και τα έλη ένιωσαν μια ξεχωριστή ευωδία και την εξέλαβαν ως φανέρωση της θείας Πρόνοιας. Έκτισαν εκεί ένα μικρό παρεκκλήσι προς τιμήν του Αγίου Νικολάου και κοντά του τα ταπεινά τους κελλιά.

Σύντομα ήρθε και ο ιερέας Πίμεν, ο οποίος έλαβε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Παχώμιος. Οι αδελφοί έχτισαν ξύλινη εκκλησία προς τιμήν του ίδιου θαυματουργού αγίου και άρχισαν να ζουν με νηστεία και αδιάκοπη προσευχή. Υπέφεραν πολλά από τους κατοίκους της γύρω περιοχής και κυρίως από έναν τοπικό άρχοντα.

Όταν όμως ο άρχοντας αρρώστησε βαριά από κακοήθη πληγή στο πόδι, στράφηκε στον Άγιο Νικόλαο και θεραπεύτηκε στη μονή του. Από ευγνωμοσύνη δώρισε εκτάσεις γης και τίμησε με σεβασμό το μοναστήρι. Σε αυτή τη μονή έφτασε ο νεαρός Ιωάννης ζητώντας τη σωτηρία του.

Ο ηγούμενος Παχώμιος δέχτηκε με αγάπη τον νεαρό και τον έκειρε μοναχό, δίνοντάς του το όνομα Ευθύμιος. Η κουρά του σε τόσο τρυφερή ηλικία φανέρωνε τα σπάνια πνευματικά χαρίσματα του νέου ασκητή. Στο μοναστήρι ο Ευθύμιος έδειχνε τέλεια υπακοή στον ηγούμενο και στους αδελφούς και προκαλούσε τον θαυμασμό όλων.

Παρά τη νεαρή ηλικία είχε φρόνημα ανδρός πολυχρόνιου και πλούσιου σε πείρα. Σύντομα η φήμη του έφτασε στον Αρχιεπίσκοπο του Νόβγκοροντ Συμεών, που ήταν παλιός απλός μοναχός. Ο αρχιεπίσκοπος τον κάλεσε κοντά του, μίλησε μαζί του με ώρες και τον αγάπησε βαθιά για τις αρετές του.

Παρά την επιθυμία του νέου μοναχού να επιστρέψει στο Βγιαζίσκι, ο Συμεών του ανέθεσε τη φροντίδα της εκκλησιαστικής περιουσίας. Οι αρχιεπίσκοποι του Νόβγκοροντ τότε κατείχαν ξεχωριστή θέση, εκλέγονταν από τη λαϊκή συνέλευση και διοικούσαν μεγάλες εκτάσεις γης. Ο οικονόμος του αρχιεπισκόπου έπρεπε να συνδυάζει διοικητική ικανότητα με αφιλοχρηματία και βαθιά χριστιανική ταπείνωση.

Ο Ευθύμιος ανταποκρίθηκε με ζήλο και κράτησε άθικτη τη μοναστική του πειθαρχία ανάμεσα στους θορύβους της μεγάλης πόλης. Παρέμεινε ασκητής στην καρδιά της κοσμικής ζωής, σαν να ζούσε ακόμη μέσα στο πυκνό δάσος του βορρά. Όλοι τον τιμούσαν και αναγνώριζαν τη χάρη που τον συνόδευε από νεαρή ηλικία.

Όταν ο αρχιεπίσκοπος Συμεών κοιμήθηκε, ο Ευθύμιος αποσύρθηκε στη μονή του Σωτήρος στο Χουτύν για να συνεχίσει την άσκησή του. Έπειτα από καιρό, ύστερα από παράκληση των γερόντων, ανέλαβε ηγούμενος της μονής της Παναγίας στο Λίσιτς Γκορά. Εκεί στάθηκε για όλους τέλειο παράδειγμα, ήταν πάντοτε ελεήμων και ταυτόχρονα γεμάτος σεβασμό προς κάθε αδελφό.

Όταν κοιμήθηκε και ο διάδοχος Ευθύμιος ο Πρώτος, η λαϊκή συνέλευση του Νόβγκοροντ τον περιέλαβε στους υποψηφίους για τον αρχιεπισκοπικό θρόνο. Σφράγισαν τους κλήρους, τους έφεραν στον ναό της Αγίας Σοφίας και τους έθεσαν επάνω στο άγιο θυσιαστήριο. Με τη βούληση και την κρίση του Θεού ο κλήρος έπεσε στον Ευθύμιο, για να ποιμάνει τη μεγάλη εκκλησία της πόλεως.

Οι πολίτες έτρεξαν με χαρά στον γέροντα και ανήμερα της μνήμης του Ιωάννη του Χρυσοστόμου τον εισήγαγαν με τιμές στον ναό της Αγίας Σοφίας. Ο ίδιος αρνιόταν για πολύ καιρό να δεχθεί το αξίωμα, θεωρώντας τον εαυτό του ανάξιο μιας τέτοιας ευθύνης. Τελικά υποτάχθηκε στη θεία κρίση και έγινε δεκτός με μεγάλη χαρά από όλον τον λαό.

Επειδή δεν υπήρχε τότε μητροπολίτης στη Ρωσία, παρέμεινε αχειροτόνητος για περισσότερα από τέσσερα χρόνια. Όταν βρισκόταν στο Σμολένσκ ο μητροπολίτης Κιέβου Γεράσιμος, χειροτονήθηκε από εκείνον αρχιεπίσκοπος του Νόβγκοροντ. Ο νέος αρχιεπίσκοπος κυβέρνησε τη μητρόπολη του Νόβγκοροντ με σύνεση για είκοσι εννέα ολόκληρα χρόνια και επιδόθηκε με ζήλο στην αρχιερατική του διακονία.

Φρόντισε ιδιαίτερα για την ανέγερση και την ανακαίνιση πολλών ναών, ύστερα μάλιστα από τις φοβερές πυρκαγιές που ερήμωσαν τη μεγάλη πόλη. Στόλισε πλούσια τον καθεδρικό ναό της Αγίας Σοφίας και ανέγειρε νέους ναούς μέσα στο Κρεμλίνο του Νόβγκοροντ. Ο ίδιος ο Παχώμιος ο Λογοθέτης γράφει ότι, όποιος ήθελε να δει τα έργα του, αρκούσε να επισκεφθεί την Αγία Σοφία.

Εκεί υψώνονταν οι ναοί του σαν λόφοι και διηγούνταν με την ίδια τους την ύπαρξη τη μέριμνά του. Ο ναός του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου ξεχωρίζει με την ομορφιά και το ύψος του και θυμίζει στους πιστούς τον κτήτορά του. Ο καθεδρικός της θείας Σοφίας μαρτυρεί την επιστροφή του στην αρχαία λαμπρότητα μέσα από την προσοχή και την αγάπη του ιεράρχη.

Ο Ευθύμιος έκτισε επίσης ναό προς τιμήν του προστάτη αγίου του και ανήγειρε πέτρινους ναούς στη μονή Βγιαζίσκι. Φρόντισε για την αντιγραφή και τη διάδοση πολλών λειτουργικών βιβλίων, που σώθηκαν μέχρι τα χρόνια μας. Παρά τους πολλούς κόπους, τηρούσε με ακρίβεια τον μοναχικό κανόνα και όσα δεν προλάβαινε την ημέρα, τα συμπλήρωνε τη νύχτα.

Σηκωνόταν μία ώρα πριν τον όρθρο για να εκπληρώσει τον προσωπικό του κανόνα. Συχνά περνούσε ολόκληρες νύχτες χωρίς ύπνο, αφοσιωμένος στην προσευχή και στη μελέτη της αγίας Γραφής. Φορούσε κρυφά σιδερένιες αλυσίδες στο σώμα του, χωρίς να το γνωρίζει κανείς μέχρι την κοίμησή του.

Την πρώτη εβδομάδα της Μεγάλης Σαρακοστής αποσυρόταν στη μονή Βγιαζίσκι σε σιωπή και πλήρη νηστεία, χωρίς να γευτεί τίποτε. Σε μια εποχή πολιτικών αναταραχών, ο πρίγκιπας Σεμιάκα κατέλαβε τον θρόνο και προσπάθησε να αποσπάσει με το μέρος του το Νόβγκοροντ. Ο Άγιος Ιωνάς, μητροπολίτης Μόσχας, έστειλε επιστολή στους κατοίκους και τους παρότρυνε να σταματήσουν τις ταραχές.

Τους ζητούσε να ακούν τον ποιμένα τους, τον φιλόθεο αρχιεπίσκοπο Ευθύμιο, σαν παιδιά τον πατέρα τους. Ο γέροντας ιεράρχης λυπήθηκε, μήπως οι ενέργειες του Σεμιάκα έβλαψαν τη σχέση του με τον σεβάσμιο μητροπολίτη. Έγραψε ταπεινή επιστολή στον Άγιο Ιωνά και ζήτησε προσευχές και συγχώρηση, καθώς αισθανόταν τον θάνατό του να πλησιάζει.

Ο μητροπολίτης Ιωνάς απάντησε με συγχωρητικό γράμμα, στο οποίο τον προέτρεπε σε μετάνοια για ορισμένες ευλογίες που έδωσε με υπερβολική απλότητα. Έδωσε επίσης εντολή, αν το γράμμα έφτανε μετά την κοίμησή του, να διαβαστεί πάνω από τον τάφο του. Ο Άγιος Ευθύμιος εκοιμήθη ειρηνικά μέσα στη μονή Βγιαζίσκι, αφοσιωμένος μέχρι τέλους στην προσευχή και στη φροντίδα του ποιμνίου του.

Ο ιερέας Ευμένιος, σταλμένος από τον μητροπολίτη Ιωνά, έφτασε στο Νόβγκοροντ δεκαέξι ημέρες μετά την κοίμηση του αγίου ιεράρχη. Ο τάφος βρισκόταν μέσα στον ναό της μονής Βγιαζίσκι, στον τόπο όπου είχε ξεκινήσει η μοναχική του πορεία. Όταν άνοιξαν τον τάφο για να διαβαστεί η συγχωρητική επιστολή, αντίκρισαν με δέος ένα μεγάλο σημείο.

Το σώμα του αγίου παρέμενε ολόκληρο, χωρίς ίχνος φθοράς, σαν να κοιμόταν ήσυχα και γαλήνια. Τα δάχτυλά του ήταν διπλωμένα στο σχήμα της αρχιερατικής ευλογίας, σαν να ευλογούσε ακόμη τον λαό του. Συγκινημένος ο Ευμένιος αναφώνησε ότι ο Κύριος φυλάει το Νόβγκοροντ διά των πρεσβειών του αγίου Ευθυμίου.

Διάβασε φωναχτά την επιστολή του Ιωνά και την έθεσε με ευλάβεια στο χέρι του κεκοιμημένου ιεράρχη. Λίγο μετά την κοίμησή του, ο Κύριος άρχισε να τον δοξάζει με πολλά θαύματα προς όσους ζητούσαν τις πρεσβείες του. Οι αδελφοί της μονής Βγιαζίσκι ύψωσαν προς τιμήν του ξεχωριστό ναό, που αναφέρεται στα επίσημα μοναστηριακά κατάστιχα.

Η μνήμη του καθιερώθηκε σε μεγάλη εκκλησιαστική σύνοδο της Μόσχας λίγα χρόνια μετά την κοίμησή του. Τον βίο του τον συνέταξε ο Παχώμιος ο Λογοθέτης, μετά από προτροπή του ίδιου του μητροπολίτη Ιωνά. Έτσι, ένα παιδί ευχής αναδείχθηκε πατέρας πολλών ψυχών και αδιάλειπτος πρεσβευτής της πόλεως του Νόβγκοροντ.