Οι Ανάργυροι Κύρος και Ιωάννης με την Αθανασία και τις τρεις κόρες της

Ένας ονομαστός γιατρός της Αλεξάνδρειας θεράπευε τους αρρώστους χωρίς πληρωμή και τους έλεγε πως η αμαρτία γεννά πολλές φορές την αρρώστια του σώματος. Δίπλα του στάθηκε ένας στρατιωτικός από την Έδεσσα της Μεσοποταμίας, που άφησε όπλα και δόξα για να γίνει μαθητής του στην έρημο της Αραβίας. Ο Κύρος καταγόταν από την Αλεξάνδρεια και εκεί σπούδασε την ιατρική τέχνη, την οποία άσκησε με βαθιά πίστη και αφιλοκέρδεια.

Δεν αρκούνταν όμως στη θεραπεία των σωμάτων, γιατί ήθελε να οδηγεί τις ψυχές κοντά στον Χριστό. Στους ασθενείς δεν διάβαζε λόγια του Γαληνού ή του Ιπποκράτη, αλλά τα διδάγματα των αποστόλων και των προφητών. Με τον τρόπο αυτό πολλοί ειδωλολάτρες άφησαν την πλάνη τους και έγιναν χριστιανοί.

Όταν ξέσπασε ο διωγμός του Διοκλητιανού, οι ειδωλολάτρες τον κατήγγειλαν στον σκληρό κυβερνήτη της πόλης. Ο άγιος κατάλαβε τον κίνδυνο και έφυγε για την Αραβία, όπου ντύθηκε το αγγελικό σχήμα του μοναχού. Εκεί έλαβε από τον Θεό το χάρισμα της θαυματουργίας και θεράπευε κάθε αρρώστια μόνο με την προσευχή και το σημείο του Σταυρού.

Η φήμη του απλώθηκε σε όλη την ανατολή. Στην Έδεσσα της Μεσοποταμίας ζούσε τότε ο Ιωάννης, ευσεβής χριστιανός με υψηλό στρατιωτικό αξίωμα και αρχοντική καταγωγή. Όταν άρχισε ο διωγμός, αποφάσισε να εγκαταλείψει την επίγεια στρατεία και να ενταχθεί στη στρατεία του ουρανού.

Άφησε πατρίδα, σπίτι, συγγενείς και πλούτη, θεωρώντας τα όλα μάταια μπροστά στην αγάπη του Χριστού. Πήγε αρχικά στα Ιεροσόλυμα και εκεί άκουσε για τον φημισμένο Κύρο και τα θαυμαστά σημεία του. Από εκείνη τη στιγμή γεννήθηκε μέσα του σφοδρή επιθυμία να γνωρίσει τον άγιο και να ζήσει κοντά του.

Πέρασε πρώτα από την Αλεξάνδρεια και ρωτούσε με επιμονή τους χριστιανούς πού να τον βρει. Όταν έμαθε πως ο Κύρος ζούσε στην Αραβία, ξεκίνησε αμέσως το ταξίδι του χωρίς δισταγμό. Μόλις τον συνάντησε, παραδόθηκε με όλη του την ψυχή στη μαθητεία και στην κοινή άσκηση.

Έγινε αυτόπτης μάρτυρας των θαυμάτων του και ζηλωτής μιμητής της ενάρετης ζωής του. Οι δύο άνδρες ενώθηκαν σε μια καρδιά, μοιραζόμενοι την ίδια πίστη, την ίδια προσευχή και τον ίδιο πόθο για το μαρτύριο. Εκείνες τις ημέρες ο κυβερνήτης Συριανός συνέλαβε στην Κάνωπο μια ευσεβή χριστιανή, την Αθανασία, μαζί με τις τρεις θυγατέρες της, τη Θεοκτίστη, τη Θεοδότη και την Ευδοξία.

Η μεγαλύτερη ήταν δεκαπέντε ετών, η δεύτερη δεκατριών και η μικρότερη μόλις έντεκα. Ο Κύρος και ο Ιωάννης φοβήθηκαν μήπως τα τρυφερά κορίτσια λυγίσουν από τις απειλές ή τις κολακείες του τυράννου. Ανησύχησαν και για την ίδια τη μητέρα, μήπως η αγάπη της για τις κόρες της την έσπρωχνε σε υποχώρηση.

Έτσι αποφάσισαν να φτάσουν στην Κάνωπο και να σταθούν δίπλα τους με λόγια στηριγμού. Μπήκαν στη φυλακή και με φλογερές ομιλίες ενίσχυσαν την αγάπη τους προς τον Κύριο Ιησού Χριστό. Κάποιος ειδωλολάτρης όμως πρόδωσε την παρουσία τους στον Συριανό, λέγοντας πως δύο άγνωστοι ξένοι παρακινούν τις κόρες να μην προσκυνήσουν τους θεούς.

Ο κυβερνήτης διέταξε αμέσως να συλληφθούν και να οδηγηθούν μπροστά του για ανάκριση. Νόμιζε πως αν βασάνιζε τους αγίους μπροστά στα μάτια τους, οι γυναίκες θα παρέδιδαν την πίστη τους από τον φόβο και τη συμπόνια. Οι δύο ανάργυροι όμως έμειναν ακλόνητοι μέσα στα φοβερά βασανιστήρια.

Τους χτύπησαν με μαστίγια, τους τσάκισαν τα κόκκαλα με χοντρά ξύλα και έκαψαν τα μέλη τους με αναμμένες λαμπάδες. Στις πληγές έριχναν ξύδι και αλάτι, και έπειτα έχυναν πάνω τους βραστή πίσσα για να αυξήσουν τους πόνους. Η γενναιότητά τους όμως μετέδωσε δύναμη στη μητέρα και στις τρεις παρθένες, που αρνήθηκαν με σταθερότητα να θυσιάσουν στα είδωλα.

Ο Συριανός γέμισε ντροπή, καθώς το ασθενές γένος των γυναικών αποδείχθηκε ισάξιο των ανδρών στην ομολογία του Χριστού. Διέταξε τότε να αποκεφαλίσουν πρώτα τη μακαρία Αθανασία μαζί με τις θυγατέρες της Θεοκτίστη, Θεοδότη και Ευδοξία. Στη συνέχεια οδήγησαν στον τόπο της εκτελέσεως τους αγίους Κύρο και Ιωάννη, που βάδισαν στον θάνατο με χαρά σαν να πήγαιναν σε γάμο.

Οι χριστιανοί παρέλαβαν με ευλάβεια τα τίμια λείψανά τους και τα έθαψαν στον ναό του αποστόλου και ευαγγελιστή Μάρκου στην Αλεξάνδρεια. Έτσι σφραγίστηκε η κοινή τους πορεία με το αίμα του μαρτυρίου, την τριακοστή πρώτη ημέρα του Ιανουαρίου. Πολλά χρόνια αργότερα, στον πέμπτο αιώνα μετά Χριστόν, ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας θέλησε να εξαλείψει τη λατρεία της θεάς Ίσιδος στο Μενούθι, κοντά στον Άβουκιρ.

Με θεϊκή αποκάλυψη μετέφερε εκεί τα ιερά λείψανα των αγίων Κύρου και Ιωάννη, για να αγιάσει τον τόπο της ειδωλολατρίας. Τα θαύματα και οι θεραπείες πολλαπλασιάστηκαν και ο ναός έγινε ένα από τα μεγαλύτερα προσκυνήματα του χριστιανικού κόσμου. Πιστοί από κάθε γωνιά της ανατολής έσπευδαν εκεί ζητώντας παρηγοριά και υγεία.

Στον έβδομο αιώνα ο άγιος Σωφρόνιος Ιεροσολύμων υπέφερε από βαριά αρρώστια στα μάτια του και κανένας γιατρός δεν μπορούσε να τον βοηθήσει. Οι δύο ανάργυροι του εμφανίστηκαν σε όραμα και τον θεράπευσαν με θαυμαστό τρόπο. Ο Κύρος έκανε το σημείο του Σταυρού στο ένα μάτι, ενώ ο Ιωάννης άγγιξε το άλλο και του χάρισε ολόκληρη την όρασή του.

Από ευγνωμοσύνη ο άγιος Σωφρόνιος συνέγραψε εγκώμιο και διηγήσεις για τα θαύματά τους. Οι άγιοι Κύρος και Ιωάννης κατατάχθηκαν στη χορεία των αναργύρων και τιμώνται μαζί με την Αθανασία και τις θυγατέρες της.