Όσιος Θεοδόσιος της Τότμα, ο φωτεινός ασκητής της Βολογκντά

Κάτω από το μοναχικό του κουκούλι έκρυβε ένα σιδερένιο σκουφί, ενώ γύρω από το σώμα του βάραιναν αλυσίδες και τρίχινος χιτώνας. Ίδρυσε δύο μοναστήρια στη ρωσική γη και κέρδισε από τον τσάρο Ιωάννη τον φοβερό απαλλαγή από κάθε φόρο για τη νέα του αδελφότητα. Ο Όσιος Θεοδόσιος γεννήθηκε στην πόλη Βολογκντά της Ρωσίας γύρω στο έτος χίλια πεντακόσια τριάντα μετά Χριστόν.

Οι γονείς του τον ανέθρεψαν μέσα σε πνεύμα χριστιανικής ευσέβειας και φόβου Θεού, καλλιεργώντας από νωρίς την αγάπη του στην προσευχή. Με την επιμονή των γονιών του δέχθηκε να νυμφευθεί, όμως ο γάμος δεν τον απομάκρυνε ποτέ από τον δρόμο του Κυρίου. Πήγαινε με ζήλο στην εκκλησία και προσευχόταν θερμά μέσα στο σπίτι του, ιδιαίτερα τις ώρες της νύχτας, όταν όλοι κοιμόνταν.

Όταν εκοιμήθησαν οι γονείς του και αργότερα η σύζυγός του, ένιωσε πως ο Θεός τον καλούσε σε άλλον δρόμο. Άφησε τα εγκόσμια και αποσύρθηκε στη μονή Πριλούκι, που βρισκόταν κοντά στην πόλη της Βολογκντά. Εκεί φόρεσε το μοναχικό σχήμα και ξεκίνησε να βαδίζει με ταπείνωση και υπακοή τον αγώνα της μοναχικής πολιτείας.

Μέσα στη μονή ο νέος μοναχός πέρασε από τα πιο ταπεινά διακονήματα της αδελφότητας με χαρά και αυταπάρνηση. Κουβαλούσε νερό, έκοβε ξύλα για τη φωτιά, άλεθε το αλεύρι στον μύλο και έψηνε το ψωμί για τους πατέρες. Καμία εργασία δεν του φαινόταν βαριά, γιατί όλες τις προσέφερε σαν δώρο αγάπης στον Χριστό και στους αδελφούς.

Με εντολή του ηγουμένου ταξίδεψε στην περιοχή της Τότμα, για να αναζητήσει αλυκές που θα στήριζαν οικονομικά τη μονή. Εκεί κατάλαβε πως ο τόπος ήταν κατάλληλος και για την ίδρυση νέας μοναστικής αδελφότητας. Ζήτησε τότε την άδεια του τσάρου Ιωάννη του φοβερού και την ευλογία του αρχιεπισκόπου Νικάνδρου, για να θεμελιώσει εκεί μοναστήρι.

Με τη συγκατάθεση και των δύο, ξεκίνησε το έργο και έγινε ο πρώτος προϊστάμενος της νέας αυτής αδελφότητας. Σε επίσημο έγγραφο του έτους χίλια πεντακόσια πενήντα τέσσερα μετά Χριστόν, η μονή κηρύχθηκε ελεύθερη από κάθε φορολογική υποχρέωση. Έτσι ο Όσιος εξασφάλισε στους μοναχούς γαλήνια συνθήκες ζωής, ώστε να αφιερωθούν χωρίς μέριμνες στην προσευχή και στον πνευματικό αγώνα κάθε ημέρα.

Ο Όσιος Θεοδόσιος δεν περιορίστηκε όμως στο πρώτο μοναστήρι, αλλά ίδρυσε και την έρημη μονή Εφραίμοβο κοντά στην Τότμα. Συγκέντρωσε εκεί αδελφούς και τους καθοδήγησε με σύνεση, διδάσκοντας με το παράδειγμα της ζωής του πριν από κάθε λόγο. Παρότι έγινε προεστώς δύο μοναστηριών, δεν χαλάρωσε ποτέ τον προσωπικό του αγώνα, αλλά σκλήρυνε ακόμη περισσότερο την άσκησή του.

Φορούσε βαριές σιδερένιες αλυσίδες πάνω στο σώμα του και τρίχινο χιτώνα που πλήγωνε διαρκώς τη σάρκα του. Κάτω από το μοναχικό του κουκούλι έκρυβε ένα σιδερένιο σκουφί, που το κουβαλούσε σιωπηλά σαν μυστικό όπλο της ταπεινώσεως. Αγαπούσε πολύ την πνευματική μελέτη και φρόντισε να αποκτήσει για τη μονή πολλά ιερά βιβλία προς ωφέλεια των αδελφών.

Πίστευε πως ο νους του μοναχού πρέπει να τρέφεται καθημερινά με τα λόγια των αγίων πατέρων και των Γραφών. Ο μακάριος Όσιος εκοιμήθη με ειρήνη το έτος χίλια πεντακόσια εξήντα οκτώ μετά Χριστόν, αφήνοντας πλούσια πνευματική παρακαταθήκη. Ενταφιάστηκε στο μοναστήρι που ο ίδιος είχε ιδρύσει με τόσο κόπο και αγάπη για τον Θεό.

Από την πρώτη στιγμή της κοιμήσεώς του, στον τάφο του Οσίου άρχισαν να συμβαίνουν πολλά και θαυμαστά σημεία. Οι πιστοί που προσέρχονταν με πίστη έβρισκαν παρηγοριά στις θλίψεις τους και θεραπεία στις ασθένειες του σώματος και της ψυχής. Η φήμη της αγιότητάς του εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλη τη ρωσική γη και πλήθος προσκυνητών έφτανε στη μονή του.

Πέρασαν περισσότερα από διακόσια χρόνια από την κοίμησή του, όταν ο Θεός ευδόκησε να φανερώσει ακόμη περισσότερο τη δόξα του δούλου του. Στις δύο Σεπτεμβρίου του έτους χίλια επτακόσια ενενήντα έξι μετά Χριστόν, κατά τη διάρκεια εργασιών ανακαινίσεως του ναού της Αναλήψεως, βρέθηκε ο τάφος του. Όταν άνοιξαν τη λάρνακα, αντίκρισαν με δέος το ιερό λείψανό του να παραμένει άφθαρτο και ακέραιο.

Η επίσημη ανακήρυξη και αγιοκατάταξή του πραγματοποιήθηκε στις είκοσι οκτώ Ιανουαρίου του έτους χίλια επτακόσια ενενήντα οκτώ μετά Χριστόν. Η ημερομηνία αυτή επιλέχθηκε από την Εκκλησία, γιατί συνέπιπτε ακριβώς με την ημέρα της μακαρίας κοιμήσεώς του. Έκτοτε η Ρωσική Εκκλησία τιμά τον Όσιο Θεοδόσιο της Τότμα ως έναν από τους μεγαλύτερους ασκητές της.