Oshenar Ammonas, dishepull i Antonit të Madh

Për plot katërmbëdhjetë vjet ai qëndroi i mbyllur në një vetmi në shkretëtirë, duke iu lutur Zotit që të mposhtte brenda tij zemërimin dhe çdo pasion të shpirtit. Kur doli nga ajo sprovë e gjatë, ai pasoi vetë Antonin e Madh në eremitët e malit Pispir. Shën Ammonasi jetoi në shekullin e katërt pas Krishtit, pranë brigjeve të Nilit, në një kohë kur lulëzon monastizmi në Egjipt. I madhi Antoni kishte një dashuri të veçantë për të dhe e konsideronte një fëmijë të vërtetë të familjes së tij shpirtërore. Më vonë ai u shugurua peshkop, me shumë gjasa nga vetë duart e Shën Athanasit të Madh. Ai kishte arritur një masë të tillë apatie saqë dukej krejtësisht injorant për të keqen dhe i paaftë për të gjykuar asnjë njeri. Kur murgjit e vizituan dhe e pyetën për rrugën e shpëtimit, ai foli me thjeshtësi dhe përvojë të thellë të shkretëtirës. E gjithë jeta e tij ishte një ushtrim i pandërprerë heshtjeje, agjërimi dhe lutjeje në dritën e pranisë hyjnore. Fama e tij u përhap shpejt në të gjithë shkretëtirën dhe një mori murgjish u dyndën tek ai për këshilla dhe ngushëllim. Një ditë disa njerëz erdhën në qelinë e tij dhe i kërkuan me këmbëngulje të gjykonte një ndryshim që i ndante. Shenjtori u shtir si budalla, për të shmangur pozicionin e gjyqtarit midis vëllezërve. Një grua që e pa në këtë mënyrë e mori menjëherë për një të çmendur dhe filloi të tallej me të para të tjerëve. Atëherë shenjtori iu përgjigj asaj me një buzëqeshje se ai kishte punuar për shumë vite për të marrë këtë fëmijë dhe nuk donte ta humbiste atë. Një herë tjetër e çuan në një qeli, ku jetonte një vëlla me emër të keq dhe akuza të rënda. E kishte fshehur gruan me të cilën po mëkatonte në një fuçi të madhe, që të mos e gjenin. Shën Ammonas u ul i qetë në fuçi, ndërsa akuzuesit kontrolluan më kot gjithë qelinë. Kur ata u larguan të turpëruar, shenjtori u përkul me dashuri dhe i pëshpëriti vëllait që tani e tutje të kujdeset për veten. Kështu, me butësinë dhe mprehtësinë e tij, ai çoi shumë shpirtra në pendim dhe maturi të sinqertë. Kur u pyet se cilat vepra asketike janë më të pëlqyeshme para Zotit, shenjtori foli nga përvoja e tij e gjatë. Ai e këshilloi murgun të qëndronte i mbyllur në qeli, të hante nga pak çdo ditë dhe të mbante në zemër fjalët e taksambledhësve. Ai tha gjithashtu se frika ndaj Zotit lind psherëtima dhe lot, të cilat nga ana e tyre sjellin gëzim të vërtetë në shpirt. Ky gëzim i brendshëm e mbush njeriun me fuqi hyjnore dhe i mundëson të punojë me dëshirë vullnetin e Zotit. E njëjta fuqi, që vjen nga lart, e vendos luftëtarin në shoqërinë e engjëjve dhe e lartëson atë me shkallë. Kur e pyetën një herë për rrugën e ngushtë dhe të zymtë, ai u përgjigj me fjalë të pakta dhe të përpikta. Rruga e ngushtë, tha ai, është që njeriu të luftojë vazhdimisht llogaritë e tij dhe të ndërpresë vullnetin e tij. Ai i kushtonte shumë rëndësi lutjes së fshehtë, përulësisë së vazhdueshme dhe ruajtjes së mendjes nga të gjitha përfytyrimet e kota. Gjatë gjithë jetës së tij ai i udhëhoqi studentët hap pas hapi drejt ngjitjeve të fshehta të teorisë. Një seri prej katërmbëdhjetë letrash të mrekullueshme drejtuar studentëve të tij mbijetojnë nën emrin e Saint Ammons. Në to shenjtori i nxit ata të bëjnë gjithçka, në mënyrë që të marrin Frymën e Shenjtë, Shpirtin e së vërtetës dhe zjarrit. Duke ecur në rrugën e ngushtë të jetës së shkretëtirës dhe mohimit të vullnetit të vetvetes, ata gjejnë thesarin e fshehur në fushën e zemrës. Kur e kanë, duhet ta kultivojnë ditë e natë, duke e pastruar mendjen nga çdo llogaritje e kotë dhe pasionante. Pastaj dhurata e Shpirtit i jepet shpirtit si një dritë që rritet, sipas përparimit të tij në përsosmëri. Kjo dritë bëhet një balsam dhe plotësi gëzimi dhe butësie brenda murgut që lufton. Por më pas, thotë shenjtori, Shpirti tërhiqet për njëfarë kohe, që të vihet në provë qëndrueshmëria e njeriut në mundime. Nëse ai ngulmon me durim dhe besim, Zoti i jep atij një zell të dytë shumë më të lartë se i pari. Kështu shpirti ngjitet në qiellin e qiejve, ku banon vetë Krijuesi i tij. Shën Ammonasin e zuri gjumi në paqe para vitit katërqind e tre pas Krishtit.