Ο Όσιος Γρηγόριος ο θαυματουργός της Λαύρας των Σπηλαίων

Πέντε μέρες και πέντε νύχτες έμειναν βυθισμένοι σε βαθύ ύπνο οι κλέφτες που παραμόνευαν έξω από το κελί του Οσίου Γρηγορίου. Όταν εκείνος τους ξύπνησε με την προσευχή του, βρήκαν τέτοια αγάπη που μετανόησαν και αφιερώθηκαν ισόβια στη μοναστική αδελφότητα. Έζησε ο όσιος στη μεγάλη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου, την εποχή που ο όσιος Αντώνιος ασκήτευε μέσα στο σπήλαιο και ο όσιος Θεοδόσιος καθοδηγούσε με σύνεση την αδελφότητα.

Σε εκείνον τον φωτισμένο γέροντα κατέφυγε ο νεαρός Γρηγόριος και έλαβε από τα χέρια του το αγγελικό σχήμα του μοναχού. Στερεώθηκε γρήγορα στην ακτημοσύνη, στην αγνότητα, στην ταπείνωση και στην υπακοή προς τους πατέρες. Πάνω όμως από όλες τις αρετές, αγάπησε με πάθος την αδιάλειπτη προσευχή της καρδιάς.

Σε σύντομο χρονικό διάστημα αξιώθηκε από τον Θεό το χάρισμα να εκδιώκει τα πονηρά πνεύματα με μόνη την επίκληση του ονόματος. Οι δαίμονες, μόλις τον αντίκριζαν από μακριά, φώναζαν με τρόμο πως η προσευχή του τους έκαιγε αβάσταχτα. Μετά από κάθε ακολουθία ο όσιος διάβαζε με ευλάβεια τις ειδικές εξορκιστικές ευχές της Εκκλησίας.

Επειδή ο πονηρός δεν άντεχε άλλο τις νίκες του οσίου, οδήγησε κλέφτες κοντά στο φτωχικό κελί του. Δεν είχε ο γέροντας τίποτε πολύτιμο εκτός από λίγα χειρόγραφα βιβλία με προσευχές και εκκλησιαστικούς ύμνους. Μια νύχτα έφτασαν εκεί οι επίδοξοι κλέφτες και κρύφτηκαν για να αρπάξουν τα πάντα όταν θα έφευγε για τον όρθρο.

Ο όσιος όμως αγρυπνούσε όρθιος μέσα στο κελί, αφιερωμένος ολόκληρος στη νοερά προσευχή του. Αντί να ταραχθεί, στράφηκε με συμπάθεια προς τον Θεό για χάρη εκείνων των ταλαίπωρων ανθρώπων. Παρακάλεσε τον φιλάνθρωπο Κύριο να στείλει ύπνο βαθύ στους δούλους που μάταια κοπίαζαν για χάρη του πονηρού.

Ο Θεός εισάκουσε αμέσως τη δέηση του ταπεινού γέροντα και έριξε νάρκη στα μέλη τους. Έμειναν λοιπόν οι κλέφτες ακίνητοι πέντε ολόκληρες μέρες και νύχτες έξω από το ταπεινό κελί. Μετά από τόσες ημέρες ο γέροντας στάθηκε μπροστά τους μαζί με πολλούς αδελφούς της μονής.

Τους φώναξε με αγάπη ότι έφτασε η στιγμή να γυρίσουν πια στα σπίτια τους και να σταματήσουν. Όταν συνήλθαν, οι κλέφτες δεν μπορούσαν καν να σταθούν στα πόδια τους από την παρατεταμένη ασιτία και την εξάντληση. Ο σπλαχνικός γέροντας τους πρόσφερε αμέσως φαγητό, τους ανέπαυσε στοργικά και τους άφησε ελεύθερους να φύγουν.

Ο άρχοντας της πόλης όμως πληροφορήθηκε το συμβάν και έδωσε εντολή να τιμωρηθούν παραδειγματικά οι ένοχοι. Ο Γρηγόριος λυπήθηκε βαθύτατα που εξαιτίας του έπεσαν εκείνοι σε χέρια εξουσίας και τιμωρίας. Πήρε λοιπόν μερικά πολύτιμα βιβλία του και τα χάρισε στον άρχοντα για να ελευθερωθούν οι φυλακισμένοι.

Τα υπόλοιπα χειρόγραφα τα πούλησε και μοίρασε όλο το αντίτιμο στους φτωχούς της περιοχής. Έλεγε μάλιστα πως δεν ήθελε να ξαναπέσει κανείς σε πειρασμό προσπαθώντας να τον κλέψει. Με αυτόν τον τρόπο εκπληρωνόταν ο λόγος του Κυρίου, που ζητά να γίνονται τα υπάρχοντά μας ελεημοσύνη και θησαυρός στους ουρανούς.

Οι ίδιοι οι κλέφτες, συγκλονισμένοι από το θαύμα και την αγάπη του γέροντα, μετανόησαν ειλικρινά μέσα στην καρδιά τους. Ήρθαν λοιπόν στη Λαύρα των Σπηλαίων και αφιέρωσαν την υπόλοιπη ζωή τους στην υπηρεσία της αδελφότητας. Δεν σταμάτησε όμως εκεί ο πονηρός τις επιθέσεις του εναντίον του οσίου.

Είχε ο όσιος έναν μικρό κήπο, όπου καλλιεργούσε λαχανικά και φρόντιζε καρποφόρα δέντρα για τις ανάγκες της μονής. Άλλοι κλέφτες μπήκαν κάποτε μέσα και γέμισαν τα σακιά τους με όσα λαχανικά μπορούσαν να σηκώσουν στους ώμους. Όταν όμως φόρτωσαν τα σακιά για να φύγουν, δεν μπορούσαν να κουνηθούν ούτε βήμα από τον τόπο εκείνο.

Έμειναν καθηλωμένοι δύο ολόκληρες μέρες και νύχτες κάτω από το φοβερό βάρος της αμαρτίας τους. Στο τέλος άρχισαν να φωνάζουν με δάκρυα ζητώντας από τον άγιο γέροντα να τους ελευθερώσει επιτέλους. Έτρεξαν τότε οι μοναχοί να δουν τι συμβαίνει και προσπάθησαν μάταια να τους μετακινήσουν από κει.

Ο Γρηγόριος ήρθε και τους έλεγξε με αυστηρότητα για τη ζωή της αργίας και της κλοπής που είχαν συνηθίσει. Μπροστά στα δάκρυα και στην ειλικρινή υπόσχεσή τους, η καρδιά του γέροντα μαλάκωσε για άλλη μια φορά. Τους ζήτησε να ορκιστούν ότι από εδώ και πέρα θα ζουν δουλεύοντας έντιμα με τα δικά τους χέρια.

Έτσι κι εκείνοι, σε αντιστάθμισμα του κακού που έκαναν στον κήπο, αφιέρωσαν τις ημέρες τους στους κήπους της μονής. Πέρασαν την υπόλοιπη ζωή τους εργαζόμενοι ταπεινά για χάρη όλης της αδελφότητας της Λαύρας. Δεν παραιτήθηκε ωστόσο ο εχθρός και επιχείρησε για τρίτη φορά να βλάψει τον φιλάνθρωπο γέροντα με δόλιο τρόπο.

Τρεις άντρες ήρθαν κάποτε στο κελί υποκρινόμενοι τους φτωχούς που είχαν ανάγκη βοήθεια από τον όσιο. Οι δύο έδειχναν τον τρίτο και έλεγαν ψέματα ότι είχε καταδικαστεί σε θάνατο και χρειαζόταν λύτρα. Ο διορατικός γέροντας κατάλαβε αμέσως πως το ψέμα τους θα γινόταν τραγική αλήθεια μέσα σε λίγες ώρες.

Ρώτησε λοιπόν με συμπόνια με ποιον τρόπο επρόκειτο να θανατωθεί ο δήθεν κατάδικος. Εκείνοι απάντησαν χλευαστικά πως θα τον κρεμούσαν επάνω σε ένα ψηλό δέντρο. Ο όσιος επιβεβαίωσε με θλίψη τα λόγια τους και τους έδωσε τα τελευταία βιβλία που είχε στην κατοχή του.

Φεύγοντας οι τρεις απατεώνες γελούσαν μεταξύ τους και σχεδίαζαν να γυρίσουν τη νύχτα για τα φρούτα. Πράγματι ξαναγύρισαν αργότερα και έκλεισαν απέξω την πόρτα του σπηλαίου, όπου προσευχόταν ο γέροντας. Ο ένας ανέβηκε ψηλά στο δέντρο για να κόψει τα μήλα και το κλαδί έσπασε αναπάντεχα.

Πιάστηκε με τρόπο φοβερό σε άλλο κλαδί και πνίγηκε, ενώ οι σύντροφοί του έφυγαν τρομαγμένοι. Οι αδελφοί ανησύχησαν που ο όσιος δεν ήρθε στον όρθρο και βγήκαν να ψάξουν για χάρη του. Είδαν με φρίκη τον κρεμασμένο νεκρό και βρήκαν αμέσως τον γέροντα κλεισμένο μέσα στη σπηλιά του.

Ο όσιος, μόλις βγήκε, διέταξε να κατεβάσουν το άψυχο σώμα και έλεγξε με πραότητα τους ζωντανούς συνενόχους. Τους θύμισε ότι ο Θεός δεν εμπαίζεται και ότι το ψέμα τους έγινε αλήθεια εξαιτίας της σκληροκαρδίας τους. Εκείνοι έπεσαν στα πόδια του και ζητούσαν με δάκρυα συγχώρεση για την κακία τους.

Ο γέροντας τους όρισε να εργάζονται στη μονή με τον ιδρώτα του προσώπου τους όλη τους τη ζωή. Δεν είχε όμως φανερωθεί ακόμη το ένδοξο μαρτυρικό τέλος του οσίου, που γρήγορα πλησίαζε. Κάποια ημέρα έπεσε ένα ακάθαρτο ζώο μέσα σε σκεύος της μονής και χρειάστηκε νερό για τον αγιασμό του.

Κατέβηκε ο γέροντας στον ποταμό Δνείπερο για να γεμίσει νερό και βρέθηκε εκεί ο πρίγκιπας Ροστισλάβ. Ο πρίγκιπας ερχόταν προς τη μονή για να πάρει ευλογία πριν εκστρατεύσει εναντίον των Πολόβτσων μαζί με τον Βλαδίμηρο. Οι ακόλουθοι του ηγεμόνα άρχισαν τότε να εμπαίζουν τον ταπεινό γέροντα με ανάρμοστα και υβριστικά λόγια.

Ο διορατικός όσιος κατάλαβε αμέσως ότι όλους εκείνους τους απειλούσε φοβερός θάνατος μέσα στα νερά. Τους παρακάλεσε με πόνο να μετανοήσουν, να κλάψουν για τις αμαρτίες τους και να ζητήσουν προσευχές. Τους αποκάλυψε μάλιστα πως είχε ήδη αποφασιστεί στο κριτήριο του Θεού να πνιγούν μαζί με τον πρίγκιπά τους.

Ο Ροστισλάβ θύμωσε φοβερά ακούγοντας τα προφητικά λόγια και απείλησε ότι ο ίδιος ο γέροντας θα πέθαινε πρώτος. Διέταξε να δέσουν τα χέρια και τα πόδια του οσίου, να κρεμάσουν πέτρα στον λαιμό και να τον ρίξουν στο ποτάμι. Έτσι πνίγηκε με μαρτυρικό τρόπο ο φιλάνθρωπος γέροντας, που είχε χαρίσει σε τόσους ψυχές μετάνοιας και ζωή.

Οι αδελφοί δύο μέρες έψαχναν παντού το σώμα του, αλλά δεν κατάφεραν να το βρουν πουθενά. Την τρίτη ημέρα μπήκαν στο κελί για να πάρουν κάποια αντικείμενά του και αντίκρισαν θαύμα συγκλονιστικό. Βρήκαν τον γέροντα νεκρό μέσα στο κλειδωμένο κελί, με τα δεσμά στα χέρια και την πέτρα στον λαιμό.

Τα ρούχα του ήταν ακόμη βρεγμένα, το πρόσωπο φωτεινό και ολόκληρο το σώμα φαινόταν ζωντανό και αναλλοίωτο. Δοξάζοντας οι αδελφοί τον Θεό, τοποθέτησαν τα ιερά εκείνα λείψανα στη σπηλιά, όπου παραμένουν άφθαρτα μέχρι σήμερα. Ο πρίγκιπας Ροστισλάβ δεν θεώρησε αμαρτία το έγκλημά του και αρνήθηκε με αλαζονεία να εισέλθει στη μονή για ευλογία.

Μόνο ο αδελφός του Βλαδίμηρος Μονομάχος μπήκε ταπεινά μέσα και ζήτησε τις πατρικές προσευχές των οσίων πατέρων. Όταν τα ρωσικά στρατεύματα έφτασαν κοντά στην Τριπόλη και πέρασαν τον ποταμό Στούγκνα, παρατάχθηκαν εναντίον των Πολόβτσων. Τα πλήθη τους όμως δεν άντεξαν στη μάχη και υποχώρησαν άτακτα μπροστά στην ορμή των βαρβάρων.

Ο Βλαδίμηρος πέρασε ξανά το ποτάμι με ασφάλεια, σκεπασμένος από τις προσευχές των αγίων πατέρων της Λαύρας. Ο Ροστισλάβ όμως πνίγηκε μαζί με ολόκληρο το στράτευμά του μέσα στα ορμητικά νερά του ποταμού. Έτσι εκπληρώθηκε με ακρίβεια η προφητεία του αγίου γέροντα, καθώς ο φονιάς μετρήθηκε με το ίδιο μέτρο που μέτρησε.

Ο άκακος όμως θαυματουργός Γρηγόριος βρήκε αιώνια την πηγή της αληθινής και ανέκφραστης ζωής κοντά στον Κύριο. Γεύεται πια από το ποτάμι της ατέλειωτης γλυκύτητας και υμνεί ακατάπαυστα το πανάγιο όνομα του Θεού. Παρακαλεί μαζί με τους οσίους Αντώνιο και Θεοδόσιο για όσους τιμούν με ευλάβεια τη μνήμη του στη γη.

Σε αυτόν αρμόζει κάθε δόξα και τιμή στους ατελεύτητους αιώνες των αιώνων. Αμήν.