Ο Άγιος Σίλβεστρος και η νίκη της πίστεως στη Ρώμη

Στην καρδιά της ειδωλολατρικής Ρώμης, ένας νεαρός Χριστιανός έκρυβε στο σπίτι του τον εξόριστο επίσκοπο Τιμόθεο από την Αντιόχεια, για να συνεχίσει εκείνος το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Όταν αργότερα ο έπαρχος Ταρκύνιος εκτέλεσε τον ιερό μάρτυρα, ο ίδιος νέος τόλμησε μέσα στη νύχτα να σηκώσει το λείψανο και να το θάψει με τιμές. Αυτός ο νέος ήταν ο Σίλβεστρος, παιδί ευσεβών γονέων της Ρώμης, του Ρουφίνου και της Ιούστας.

Από μικρός είχε δείξει σπάνια αγάπη για τους ξένους και τους ταλαιπωρημένους, δεχόμενος τους περαστικούς στο σπίτι του σαν δούλος. Δάσκαλός του υπήρξε ο πρεσβύτερος Κυρίνος, ο οποίος τον γαλούχησε στη χριστιανική πίστη και στη μόρφωση των γραμμάτων. Όταν τον συνέλαβαν για τη φιλοξενία του μάρτυρα Τιμοθέου, στάθηκε με θάρρος ενώπιον του έπαρχου και αρνήθηκε να θυσιάσει στα είδωλα.

Μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Ταρκύνιου, ο φυλακισμένος ομολογητής ελευθερώθηκε με τρόπο θαυμαστό και η φήμη του απλώθηκε σε όλη την πόλη. Χειροτονήθηκε διάκονος και έπειτα πρεσβύτερος από τον Πάπα Μαρκελλίνο, ενώ η Εκκλησία τον προετοίμαζε ήδη για μεγάλη αποστολή. Όταν εκοιμήθη ο Πάπας Μιλτιάδης το τριακόσια δεκατέσσερα, οι πιστοί της Ρώμης ζήτησαν ομόφωνα τον Σίλβεστρο για επίσκοπο της παλαιάς πρωτεύουσας.

Εκείνος δίστασε από ταπείνωση, μα τελικά υπάκουσε στη φωνή της Εκκλησίας και ανέβηκε στον αποστολικό θρόνο. Από την πρώτη στιγμή φέρθηκε σαν νέος απόστολος, ποιμαίνοντας το λογικό ποίμνιο με λόγο και έργο. Παρατήρησε πως ορισμένοι κληρικοί είχαν παρασυρθεί σε εμπορικές υποθέσεις και ξεχνούσαν τη λειτουργική τους διακονία.

Με σταθερότητα τους επανέφερε στο ιερό τους έργο και θέσπισε ώστε κανείς χειροτονημένος να μη ζει μέσα στις βιοτικές μέριμνες του εμπορίου. Φρόντισε επίσης για τη συντήρηση των φτωχών κληρικών και των μοναζουσών γυναικών, ώστε η προσευχή και η διακονία να μη διακόπτονται από την ένδεια. Όρισε ακόμη οι Χριστιανοί να ονομάζουν την πρώτη ημέρα της εβδομάδας Κυριακή, προς τιμήν της Αναστάσεως του Κυρίου, αντί για την παλαιά ειδωλολατρική ονομασία.

Ρύθμισε με σύνεση τη νηστεία του Σαββάτου και διαμόρφωσε τα εκκλησιαστικά ήθη, ώστε να ξεχωρίζουν καθαρά από τις συνήθειες των ειδωλολατρών. Εκείνη την εποχή, μέσα σε μια βαθιά σπηλιά κάτω από τον Ταρπήιο βράχο, φώλιαζε ένα τεράστιο φίδι, στο οποίο οι ειδωλολάτρες πρόσφεραν μηνιαίες θυσίες σαν σε θεό. Η δηλητηριώδης πνοή του μόλυνε τον αέρα και πολλοί κάτοικοι της περιοχής πέθαιναν, ιδίως τα μικρά παιδιά.

Ο Σίλβεστρος συγκέντρωσε τους πιστούς και τους παρήγγειλε τριήμερη νηστεία και προσευχή, ενώ ο ίδιος αγωνιζόταν περισσότερο από όλους. Μια νύχτα του εμφανίστηκε σε όραμα ο απόστολος Πέτρος και του έδωσε σαφή εντολή να κατέβει χωρίς φόβο στη σπηλιά. Πήρε λοιπόν μαζί του ιερείς και διακόνους, τέλεσε τη θεία λειτουργία στην είσοδο και έπειτα κατέβηκε μέσα στο σκοτεινό βάραθρο.

Επικαλέστηκε το όνομα του Ιησού Χριστού, έκλεισε τις πύλες της σπηλιάς και έφραξε για πάντα την έξοδο του φοβερού ερπετού. Οι ειδωλολάτρες περίμεναν πως ο επίσκοπος θα κατασπαραζόταν από το θηρίο. Όταν όμως τον είδαν να βγαίνει σώος και αβλαβής μαζί με τους συνοδούς του, έμειναν εκστατικοί από θαυμασμό.

Πολλοί τότε αναγνώρισαν τη δύναμη του αληθινού Θεού και ζήτησαν αμέσως να ενταχθούν στη χριστιανική Εκκλησία. Όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος νίκησε τον Μαξέντιο με τη δύναμη του Τιμίου Σταυρού, εξέδωσε διατάγματα ευνοϊκά για τους Χριστιανούς και διέταξε να σταματήσουν οι διωγμοί παντού. Ο Σίλβεστρος βγήκε τότε από την κρυφή του δράση και άρχισε να διδάσκει ανοιχτά τα μυστήρια της πίστεως στα πλήθη.

Πλήθος ανθρώπων βαπτίστηκαν, ενώ ο ίδιος ο αυτοκράτορας κατηχήθηκε από τον άγιο και προτίμησε να βαπτιστεί στον Ιορδάνη, εκεί όπου είχε βαπτιστεί και ο Σωτήρας. Με τη συμβουλή του αγίου, ο Κωνσταντίνος ανήγειρε στη Ρώμη επτά μεγάλες βασιλικές, ώστε οι εορτές του Κυρίου και των μαρτύρων να τελούνται με μεγαλοπρέπεια. Ο διάβολος όμως δεν άντεχε αυτή την άνθηση της Εκκλησίας και έβαλε στο μυαλό των Ιουδαίων μια νέα δοκιμασία.

Παρακίνησαν την αγία Ελένη, που τότε ακόμη ακολουθούσε τον ιουδαϊσμό, να οργανώσει μεγάλη δημόσια αντιπαράθεση πίστεως μέσα στη Ρώμη. Εκατόν είκοσι μορφωμένοι ραββίνοι ήλθαν για τη συζήτηση, με επικεφαλής τον Ζαμβρή, που ήταν φημισμένος μάγος και γνώστης της ελληνικής φιλοσοφίας. Από την άλλη πλευρά στάθηκε ο Σίλβεστρος, συνοδευόμενος από λίγους επισκόπους και ελάχιστους πιστούς.

Η αντιπαράθεση άρχισε ενώπιον του αυτοκράτορα και της συγκλήτου, ενώ η Ελένη παρακολουθούσε πίσω από ένα παραπέτασμα. Ο Σίλβεστρος ζήτησε να βασιστούν τα επιχειρήματα στα ίδια τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, ώστε η νίκη να φανεί καθαρή και αδιαμφισβήτητη. Με σαφήνεια απέδειξε πως η αναφορά σε Πατέρα, Υιό και Άγιο Πνεύμα δεν καταργεί την ενότητα του ενός Θεού.

Έφερε τα λόγια του Δαβίδ για τον Κύριο και τον Χριστό Του, καθώς και τη μαρτυρία του Μωυσέως, που στη Γένεση γράφει «ποιήσωμεν άνθρωπον κατ’ εικόνα ημετέραν». Στη συνέχεια εξήγησε με παράδειγμα το μυστήριο της Ενανθρωπήσεως, παίρνοντας στα χέρια του τον πορφυρό μανδύα του αυτοκράτορα. Όπως το ύφασμα κόβεται, βάφεται και γίνεται σύμβολο της αυτοκρατορικής τιμής, χωρίς να πάθει τίποτε ο αυτοκράτορας, έτσι και η σάρκα του Χριστού δέχτηκε τα παθήματα, ενώ η Θεότητά Του παρέμεινε απαθής.

Για τον θάνατο του Κυρίου είπε πως ο άνθρωπος είχε γίνει αιχμάλωτος του θανάτου, και ο Θεός δεν έστειλε άγγελο, αλλά τον ίδιο τον Υιό Του ως ενέχυρο. Όταν ο θάνατος αντιλήφθηκε ότι κρατούσε άφθαρτο ενέχυρο, αναγκάστηκε να ελευθερώσει μαζί με τον Χριστό όλη την ανθρώπινη φύση. Οι ραββίνοι έμειναν τότε άφωνοι μπροστά στη δύναμη των επιχειρημάτων του αγίου.

Ο Ζαμβρής, βλέποντας την ήττα του στα λόγια, ζήτησε να αποδείξει τη δύναμη του δικού του θεού με μαγική πράξη. Πρότεινε να φέρουν έναν άγριο ταύρο, στον οποίο θα ψιθύριζε στο αυτί ένα μυστικό όνομα, ώστε να πέσει αμέσως νεκρός. Έφεραν λοιπόν με δυσκολία ένα φοβερό ζώο, που μόνο με χοντρά σχοινιά μπορούσαν να συγκρατήσουν δυνατοί άνδρες.

Ο μάγος πλησίασε, πρόφερε στο αυτί του τη μυστική φόρμουλα, και ο ταύρος έπεσε μονομιάς νεκρός με βρυχηθμό. Οι Ιουδαίοι άρχισαν να φωνάζουν θριαμβευτικά πως κέρδισαν τη διαμάχη. Ο Σίλβεστρος όμως ζήτησε ησυχία και υπενθύμισε τον λόγο της Γραφής, ότι ο αληθινός Θεός θανατώνει αλλά και ζωοποιεί.

Κάλεσε λοιπόν τον Ζαμβρή να ξαναζωντανέψει το ζώο με το ίδιο όνομα, αν πράγματι ήταν θεϊκό. Όταν εκείνος αρνήθηκε, ο επίσκοπος γονάτισε με δάκρυα και προσευχήθηκε στον Κύριο Ιησού Χριστό για τη σωτηρία πολλών ψυχών. Έπειτα στράφηκε προς τον ταύρο και τον πρόσταξε να σηκωθεί στο όνομα του Χριστού και να γίνει πράος.

Ο ταύρος αμέσως αναστήθηκε, στάθηκε ήρεμος και έφυγε χωρίς να βλάψει κανέναν στη συνέχεια. Όλο το πλήθος ξέσπασε σε επευφημίες, δοξάζοντας τον αληθινό Θεό που κήρυττε ο Σίλβεστρος. Ο Ζαμβρής μαζί με τους υπόλοιπους Ιουδαίους έτρεξαν στα πόδια του αγίου και ζήτησαν να βαπτιστούν στη χριστιανική πίστη.

Η ίδια η αγία Ελένη σήκωσε το παραπέτασμα, βγήκε μπροστά σε όλους και ομολόγησε ανοιχτά τον Χριστό ως αληθινό Θεό. Πλήθος ανυπολόγιστο ανθρώπων ενώθηκε εκείνη την ημέρα με την Εκκλησία του Χριστού, μεταξύ τους και πολλοί ραββίνοι. Ο Σίλβεστρος συνέχισε να εργάζεται ακούραστα για τη δόξα της Εκκλησίας και για την προστασία των ιερών δογμάτων.

Ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για την καταπολέμηση της αιρέσεως του Αρείου και θέσπισε λειτουργικούς κανόνες για τον καθαγιασμό του αγίου μύρου. Έλαβε επίσης μέρος στις προετοιμασίες της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου και αντιμετώπισε με σταθερότητα τους αιρετικούς Δονατιστές. Επί είκοσι ένα χρόνια και έντεκα μήνες ποίμανε με σύνεση την Εκκλησία της Ρώμης, στηρίζοντας ιερείς, μοναχούς και πιστούς.

Έφτασε σε βαθύ γήρας μέσα σε αδιάκοπους κόπους και προσευχές για το ποίμνιό του. Εκοιμήθη ειρηνικά την τριακοστή πρώτη Δεκεμβρίου του τριακοσίου τριακοστού πέμπτου έτους, αφήνοντας πίσω του φωτεινή παρακαταθήκη πίστεως και αγάπης.