Μέσα στη νύχτα, ένας νεαρός δούλος μπήκε κρυφά στον ειδωλολατρικό ναό του Δοροστόλου κρατώντας ένα σιδερένιο σφυρί. Με δυνατά χτυπήματα κομμάτιασε τα αγάλματα, αναποδογύρισε τους βωμούς και σύντριψε τα μεγάλα λυχνάρια μπροστά στα είδωλα. Αυτός ο νέος ήταν ο Αιμιλιανός, ένας κρυφός χριστιανός που έζησε στα χρόνια του Ιουλιανού του Παραβάτη.

Καταγόταν από τη θρακική Μοισία και υπηρετούσε ως δούλος σε έναν σκληρό και φανατικό ειδωλολάτρη άρχοντα της πόλης. Άλλες πηγές αναφέρουν πως ήταν γιος ενός τοπικού αξιωματικού με το όνομα Σαββατιανός. Όταν ο πατέρας του έμαθε για την πίστη του στον Χριστό, οργίστηκε φοβερά και τον έβρισε με τα πιο χυδαία λόγια.

Έπειτα τον μαστίγωσε ανελέητα και τον απείλησε με ακόμη χειρότερα βάσανα, αν δεν αρνιόταν την πίστη του. Όμως οι απειλές και τα ξυλοδαρμοί, αντί να κάμψουν τον νεαρό δούλο, φούντωσαν περισσότερο τη φλόγα της αγάπης του στον Χριστό. Έτσι αποφάσισε να φανερώσει με έργα τη δύναμη της πίστης του και να ντροπιάσει τα ψεύτικα θεά.

Διάλεξε την ώρα που ο ηγεμόνας Καπιτωλίνος γλεντούσε με τους άρχοντες της πόλης στο μεγάλο τραπέζι. Ο διωγμός εκείνη την εποχή είχε σαρώσει σαν θύελλα όλη την οικουμένη και πότιζε με αίμα χριστιανών την ανατολή και τη δύση. Ο αυτοκράτορας είχε στείλει σε κάθε επαρχία σκληρούς ηγεμόνες με την εντολή να βασανίζουν χωρίς έλεος όσους ομολογούσαν τον Χριστό.

Στο Δορόστολο έφτασε ο Καπιτωλίνος, υπηρέτης των ειδώλων και διώκτης των πιστών, και θυσίασε αμέσως στα είδωλα του ναού. Την επομένη κάθισε στο βήμα της αγοράς και ρώτησε αυστηρά αν υπήρχαν χριστιανοί στην πόλη. Οι κάτοικοι ορκίστηκαν πως όλοι τιμούσαν τους θεούς και πρόσφεραν καθημερινά θυσίες σε αυτούς.

Χαρούμενος ο ηγεμόνας τους κάλεσε σε επίσημο γεύμα για να γιορτάσουν μαζί την ευσέβειά τους. Εκείνη ακριβώς την ώρα μπήκε ο Αιμιλιανός στον άδειο ναό και ξεθεμελίωσε με το σφυρί όλα τα είδωλα. Όταν κάποιος ειδωλολάτρης πέρασε αργότερα από εκεί, αντίκρισε την καταστροφή και έτρεξε έντρομος να ειδοποιήσει τον ηγεμόνα.

Αμέσως οι στρατιώτες βγήκαν στους δρόμους για να βρουν τον δράστη της τολμηρής πράξης. Συνάντησαν έναν αθώο χωρικό που επέστρεφε από το χωράφι και τον άρπαξαν με βία. Πίσω τους ακολουθούσε οργισμένο πλήθος με ιερείς που φώναζαν για την προσβολή των θεών τους.

Βλέποντας ο Αιμιλιανός τον αθώο άνθρωπο να σύρεται προς τον θάνατο, η συνείδησή του δεν τον άφησε να σιωπήσει. Σκέφτηκε πως, αν έκρυβε την πράξη του, θα γινόταν φονιάς ενός αθώου μπροστά στον Θεό. Έτρεξε αμέσως πίσω από τους στρατιώτες και φώναξε δυνατά να αφήσουν τον χωρικό ελεύθερο.

Ομολόγησε με θάρρος πως εκείνος ήταν που σύντριψε τα άψυχα είδωλα και ποδοπάτησε τις θυσίες τους. Οι στρατιώτες άφησαν τον χωρικό και άρπαξαν τον νεαρό μάρτυρα με χτυπήματα και προσβολές. Όταν στάθηκε μπροστά στον Καπιτωλίνο, ο ηγεμόνας τον ρώτησε με οργή ποιος του έμαθε να προσβάλλει τους αθάνατους θεούς.

Ο Αιμιλιανός απάντησε με ηρεμία πως ο αληθινός Θεός και η ψυχή του τον πρόσταξαν να γκρεμίσει τα ψεύτικα ξύλα και πέτρες. Δεν φοβήθηκε καθόλου τον θυμό του δικαστή ούτε τις απειλές για τα φοβερά βασανιστήρια. Διακήρυξε ότι μόνος του, με τη βοήθεια του Χριστού, σύντριψε τα είδωλα και τα λυχνάρια του ναού.

Πρόσθεσε πως κανένα από αυτά δεν μπόρεσε να αμυνθεί ή να αποφύγει τα χέρια του. Αυτή η αδυναμία αποδείκνυε καθαρά την ανυπαρξία τους ενώπιον όλου του λαού. Ο Καπιτωλίνος επέπληξε τους κατοίκους που είχαν διαβεβαιώσει πως δεν υπήρχαν χριστιανοί στην πόλη και τους επέβαλε πρόστιμο μιας λίτρας χρυσού.

Έπειτα διέταξε να γδύσουν τον μάρτυρα και να τον χτυπήσουν δυνατά μέχρι να αποκαλύψει συνεργούς. Οι δήμιοι τον μαστίγωσαν με τέτοια αγριότητα, ώστε το αίμα του πότισε το χώμα της αγοράς. Όμως εκείνος έμενε σταθερός και επαναλάμβανε πως μόνος του ντρόπιασε τον δαίμονα και δόξασε τον αληθινό Θεό.

Όταν ο ηγεμόνας έμαθε πως ήταν δούλος του τοπικού άρχοντα, τιμώρησε και τον κύριό του με πρόστιμο μιας λίτρας ασημιού. Στη συνέχεια καταδίκασε τον Αιμιλιανό σε θάνατο διά πυρός, για να γίνει παράδειγμα φόβου στους χριστιανούς. Οι στρατιώτες τον οδήγησαν έξω από την πόλη, στις όχθες του ποταμού Δούναβη, και άναψαν τεράστια φωτιά.

Έριξαν μέσα τον μάρτυρα, αλλά η φλόγα τον περικύκλωσε χωρίς να αγγίξει το σώμα του. Αντίθετα, η φωτιά απλώθηκε γύρω και έκαψε πολλούς από τους ειδωλολάτρες που στέκονταν εκεί κοντά. Όσοι κρυφοί χριστιανοί βρίσκονταν μέσα στο πλήθος, έμειναν εντελώς αβλαβείς από τις φλόγες της πυράς.

Ο άγιος στεκόταν στραμμένος προς την ανατολή και ευλογούσε με σταυρό τον Κύριο. Αφού προσευχήθηκε όσο επιθυμούσε, ο Αιμιλιανός ψιθύρισε τα τελευταία λόγια του προς τον Σωτήρα. Είπε με ηρεμία να δεχθεί ο Κύριος Ιησούς Χριστός το πνεύμα του και ξάπλωσε πάνω στα κάρβουνα που έσβηναν.

Παρέδωσε εκεί την ψυχή του την ώρα που η φωτιά είχε σχεδόν εξαντληθεί ολόκληρη. Το ιερό σώμα του δεν είχε υποστεί καμία βλάβη και ούτε καν οι τρίχες της κεφαλής του δεν είχαν καεί. Οι κρυφοί χριστιανοί της πόλης έτρεξαν τότε στη γυναίκα του ηγεμόνα, που ήταν επίσης κρυπτοχριστιανή.

Της διηγήθηκαν με συγκίνηση το θαύμα της άθικτης σορού και την παρακάλεσαν να μεσιτεύσει για την ταφή του. Εκείνη έπεισε τον σύζυγό της και έλαβε άδεια να παραδώσει ελεύθερα το λείψανο στους πιστούς. Οι χριστιανοί το τύλιξαν με σεντόνια και αρώματα και το έθαψαν με τιμή σε τόπο που λεγόταν Γιζιδίνα.

Η θέση εκείνη βρισκόταν τρία μίλια έξω από το Δορόστολο, μακριά από τους θορύβους της ειδωλολατρικής πόλης. Αργότερα στην Κωνσταντινούπολη χτίστηκε ναός αφιερωμένος στον μάρτυρα, όπου μεταφέρθηκαν με ευλάβεια τα τίμια λείψανά του. Έτσι ο νεαρός δούλος του Χριστού νίκησε με την πίστη του τον κόσμο των ειδώλων και τη φωτιά.