Ένας πατέρας που είχε αρνηθεί τον Χριστό ανέβηκε οργισμένος στο Άγιο Όρος για να πάρει πίσω τον γιο του μοναχό. Όμως ο Θεός άλλαξε την πορεία του ταξιδιού του και τον έκανε μάρτυρα του Ίδιου του Χριστού στο Ελβασάν. Ο Άγιος Νικόδημος καταγόταν από την πόλη του Ελβασάν στην Ήπειρο της σημερινής Αλβανίας και ανατράφηκε από γονείς πιστούς και ευσεβείς.

Σε κατάλληλη ηλικία παντρεύτηκε χριστιανή γυναίκα και απέκτησε μαζί της αρκετά παιδιά μέσα στην οικογένειά τους. Η συναναστροφή του όμως με τους Τούρκους τον παρέσυρε σταδιακά και κατέληξε να αρνηθεί την πίστη του και να γίνει μωαμεθανός. Στη συνέχεια εξανάγκασε και τα παιδιά του να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο της αποστασίας από τον Χριστό.

Μόνο ένας γιος του ξέφυγε, γιατί χριστιανοί τον άρπαξαν κρυφά και τον έστειλαν στο Άγιο Όρος για να σωθεί. Εκεί ο νέος έγινε μοναχός και ακολούθησε ζωή αγωνιστική κοντά στους πατέρες του Άθω. Ο δυστυχισμένος πατέρας τον αναζητούσε παντού με σκοπό να τον επαναφέρει στον ισλαμισμό και να τον κρατήσει κοντά του.

Όταν έμαθε ότι ο γιος του βρισκόταν στο Άγιο Όρος, ξεκίνησε γεμάτος θυμό και αγριότητα προς εκείνη την κατεύθυνση. Έταξε μάλιστα ότι θα προκαλούσε μεγάλες συμφορές στα μοναστήρια, αν τελικά εύρισκε εκεί το παιδί του. Ο Θεός όμως, που θέλει τη σωτηρία όλων των ανθρώπων, οικονόμησε τα πράγματα με τρόπο πραγματικά θαυμαστό και ανέλπιστο.

Αντί να βρει τον γιο του και να τον σύρει στη θρησκεία των Τούρκων, συνήλθε ο ίδιος και μετανόησε βαθιά. Άφησε πίσω του τον ισλαμισμό και κάθε δεσμό με τον κόσμο, και έγινε μοναχός στη σκήτη της Αγίας Άννης. Έλαβε το νέο όνομα Νικόδημος και εγκαταστάθηκε στην Καλύβη της Αναλήψεως, ασκούμενος εκεί με ζήλο και ταπείνωση.

Η μετάνοιά του ήταν τόσο βαθιά, ώστε κράτησε αυστηρή νηστεία επί τρία ολόκληρα χρόνια χωρίς διακοπή. Έκλαιγε αδιάκοπα και παρακαλούσε τον Θεό να συγχωρήσει το φοβερό αμάρτημα της αποστασίας του από τον Χριστό. Μια ημέρα άκουσε κάποιους πατέρες να λένε ότι όποιος αρνήθηκε τον Χριστό οφείλει να επιστρέψει στον ίδιο τόπο και να Τον ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους.

Από εκείνη τη στιγμή φλεγόταν από έντονο πόθο να φθάσει στο μαρτύριο για το όνομα του Χριστού. Προετοιμαζόταν λοιπόν συστηματικά μέσα από την άσκηση, τη νηστεία και την αδιάλειπτη προσευχή στο κελί του. Όταν άκουσε για τον Άγιο Ακάκιο της σκήτης των Καυσοκαλυβίων, πήγε να τον συναντήσει για ευλογία και συμβουλή.

Μόλις τον αντίκρισε, έπεσε στα πόδια του και έκλαιγε σπαρακτικά για πολλή ώρα μπροστά του. Ο Άγιος Ακάκιος τον πήρε από το χέρι και τον προσφώνησε με το όνομά του, αν και δεν τον γνώριζε από πουθενά. Τον σήκωσε όρθιο, τον παρηγόρησε και έπειτα απομακρύνθηκε λίγο για να προσευχηθεί ήσυχα.

Όσοι παραβρέθηκαν εκεί είδαν φως ουράνιο σαν αστέρι να φωτίζει το πρόσωπο του οσίου ασκητή. Στη συνέχεια ο γέροντας ψιθύρισε κάτι στον Νικόδημο και αμέσως η ουράνια εκείνη λάμψη χάθηκε από τα μάτια όλων. Συντετριμμένος από τη θεία χάρη, ο Νικόδημος έβγαλε μεγάλη κραυγή και μπήκε στη σπηλιά, όπου έκλαψε για πολλή ώρα ακόμη.

Έπειτα γύρισε στον Άγιο Ακάκιο και ζήτησε την ευλογία του να ξεκινήσει την πορεία του μαρτυρίου. Ο Άγιος Ακάκιος τον ευλόγησε, του έδωσε ένα ραβδί και του είπε να σταθεί με αυτό μπροστά στον πασά. Του υποσχέθηκε ότι με τη δύναμη του Θεού θα ολοκληρώσει καλά τον αγώνα του μαρτυρίου για τον Χριστό.

Ο Νικόδημος πήρε στο χέρι το ραβδί και ήταν έτοιμος να ξεκινήσει αμέσως για τον τόπο της θυσίας. Όμως ένιωθε εξαντλημένος από τη μακρά νηστεία και δεν άντεχε να βαδίσει πεζός μέχρι το μακρινό Ελβασάν. Ζήτησε λοιπόν από τον γέροντα την άδεια να διακόψει λίγο τη νηστεία και να πάρει δυνάμεις για το ταξίδι.

Ο Άγιος όμως του απάντησε ότι τώρα περισσότερο από ποτέ έπρεπε να νηστεύει για τον Χριστό. Του θύμισε ότι ο Κύριος είπε πως ο άνθρωπος δεν ζει μόνο με ψωμί, αλλά με κάθε λόγο που βγαίνει από το στόμα του Θεού. Ο μάρτυρας ζήτησε ξανά τις προσευχές του γέροντα και ομολόγησε ότι φοβόταν την επίθεση των δαιμόνων στη διαδρομή.

Ο Άγιος Ακάκιος τον επιτίμησε με αγάπη και του είπε να φοβάται μόνο τον Θεό, όχι τους ανίσχυρους δαίμονες. Τον προέτρεψε να στηρίξει όλη του την ελπίδα στον Χριστό για να νικήσει κάθε εχθρό. Ακούγοντας τα λόγια αυτά, ο Νικόδημος έχυσε ποτάμι δάκρυα χαράς και ασπάσθηκε με ευλάβεια τα πόδια του ασκητή γέροντα.

Πήρε την τελευταία ευλογία του και ξεκίνησε τον δρόμο του προς την πατρίδα του με αποφασιστικότητα και φλόγα. Ενώ βάδιζε ακόμη στο Άγιο Όρος, του φανερώθηκε ο ίδιος ο Κύριος και τον ενίσχυσε με την παρουσία Του. Του αποκάλυψε όλες τις δοκιμασίες που θα συναντούσε, καθώς και τον ακριβή τόπο όπου θα τελείωνε το μαρτύριό του.

Δυναμωμένος από τον Χριστό έφθασε στο Ελβασάν και αναγνωρίστηκε αμέσως από τους Τούρκους της πόλης. Τον συνέλαβαν και τον οδήγησαν μπροστά στον πασά, ο οποίος προσπάθησε να τον επαναφέρει στον ισλαμισμό. Ο Νικόδημος όμως απέρριψε τη θρησκεία των Τούρκων και ομολόγησε τον Χριστό με μεγάλο θάρρος και παρρησία.

Τότε τον οδήγησαν σε έναν ψηλό γκρεμό και τον έσπρωξαν με ορμή από εκείνο το ύψος. Με θαυμαστό τρόπο όμως κατέβηκε απαλά στον αέρα και πάτησε γερά στα πόδια του χωρίς τραύμα. Όταν επέστρεψε στο παλάτι, ο πασάς τρομοκρατήθηκε βλέποντάς τον ζωντανό μπροστά του.

Σκέφτηκε να τον ελευθερώσει αλλά φοβήθηκε την αντίδραση του τουρκικού πλήθους. Έτσι παρέδωσε τον μάρτυρα στα χέρια του εξαγριωμένου όχλου, που τον βασάνισε ανελέητα τρεις ολόκληρες ημέρες και νύχτες. Έπειτα τον οδήγησαν στον τόπο της εκτελέσεως, αναγκάζοντάς τον στον δρόμο να γονατίζει συνέχεια σαν να επρόκειτο να αποκεφαλιστεί κάθε φορά.

Όταν έφθασαν στο σημείο που του είχε αποκαλύψει ο Κύριος, ο μάρτυρας του Χριστού δεν έδειξε καμία ένδειξη φόβου. Έσκυψε ήρεμα τον αυχένα του και αποκεφαλίστηκε με το σπαθί του δημίου χωρίς ταραχή ή δειλία. Η αγία ψυχή του ανέβηκε στους ουρανούς στεφανωμένη με το αμάραντο στεφάνι του μαρτυρίου την ενδέκατη ημέρα του Ιουλίου, το χίλια επτακόσια είκοσι δύο.

Μετά το μαρτύριό του, οι χριστιανοί ενταφίασαν με τιμή το ιερό λείψανο στον ναό της Θεοτόκου της πόλεως. Εκεί φυλάσσονται μέχρι σήμερα τα άφθαρτα και ευωδιαστά λείψανά του, που θαυματουργούν σε όσους τρέχουν με πίστη κοντά τους. Τμήμα των λειψάνων του φυλάγεται και στη σκήτη της Αγίας Άννης, όπου σώζεται και παλαιό χειρόγραφο της ακολουθίας του.