Ο Μεγαλομάρτυς Προκόπιος και η μητέρα του Θεοδοσία

Καθώς ο νεαρός έπαρχος Νεανίας οδηγούσε δύο τάγματα στρατιωτών προς την Αλεξάνδρεια για να εξοντώσει τους χριστιανούς, ένας σταυρός από κρύσταλλο φάνηκε ξαφνικά μέσα στον νυχτερινό ουρανό. Από εκείνη τη στιγμή, ο σκληρός διώκτης μεταμορφώθηκε σε ζηλωτή κήρυκα του Χριστού, ακριβώς όπως κάποτε ο απόστολος Παύλος. Είχε γεννηθεί στην Ιερουσαλήμ, στα χρόνια του αυτοκράτορα Διοκλητιανού, από πατέρα ευσεβή χριστιανό, τον Χριστοφόρο, και από μητέρα ειδωλολάτρισσα, τη Θεοδοσία.

Όταν πέθανε νωρίς ο πατέρας του, η μητέρα ανέλαβε μόνη την ανατροφή του παιδιού και το έστρεψε προς τη λατρεία των ψεύτικων θεών. Ο νεαρός έλαβε λαμπρή μόρφωση και ξεχώρισε για την οξύνοιά του ανάμεσα στους συνομηλίκους του. Η μητέρα του τότε τον παρουσίασε στον αυτοκράτορα, ο οποίος τον αγάπησε για την ομορφιά και την παιδεία του.

Σύντομα τον διόρισε διοικητή και τον έστειλε στην Αίγυπτο με αυστηρή εντολή να καταδιώξει την Εκκλησία. Καθ’ οδόν, κοντά στην Απάμεια της Συρίας, σεισμός μεγάλος συντάραξε τη γη και αστραπή φωτεινή έλαμψε. Μέσα από τη λάμψη ακούστηκε φωνή που τον καλούσε με το όνομά του και ρωτούσε γιατί καταδιώκει τον αληθινό Θεό.

Ο νεαρός αξιωματικός παρακάλεσε με τρόμο τον αόρατο συνομιλητή να φανερωθεί καθαρότερα και να του αποκαλύψει την ταυτότητά του. Τότε λαμπρός σταυρός σχηματίστηκε στον αέρα και φωνή απάντησε πως ομιλούσε ο εσταυρωμένος Ιησούς, ο Υιός του Θεού. Ο Νεανίας γέμισε χαρά ανέκφραστη και θεία αγαλλίαση πλημμύρισε την καρδιά του.

Έφτασε στη Σκυθόπολη και ζήτησε από χρυσοχόο να φιλοτεχνήσει σταυρό όμοιο με εκείνον της οπτασίας. Μόλις ολοκληρώθηκε το έργο, εμφανίστηκαν θαυματουργικά πάνω του τρεις εικόνες με εβραϊκά γράμματα, του Εμμανουήλ, του Μιχαήλ και του Γαβριήλ. Από τότε ο νέος στρατηγός πολεμούσε πλέον τους βαρβάρους και όχι την Εκκλησία, νικώντας λαμπρά με τη δύναμη του Σταυρού.

Όταν επέστρεψε νικητής στην πατρίδα του, η μητέρα τον προέτρεψε να ευχαριστήσει τους ειδωλολατρικούς θεούς για τη βοήθεια. Εκείνος όμως φανέρωσε ανοιχτά πως μόνο ο Χριστός τού χάρισε τη νίκη και αρνήθηκε κάθε προσφορά στους νεκρούς θεούς. Μπαίνοντας στον κοιτώνα της, συνέτριψε τα χρυσά και αργυρά είδωλα και διαμοίρασε το πολύτιμο υλικό στους φτωχούς της πόλης.

Η Θεοδοσία, οργισμένη βαθιά, έτρεξε αμέσως στον αυτοκράτορα και κατήγγειλε τον ίδιο της τον γιο. Ο αυτοκράτορας έστειλε τον σκληρό ηγεμόνα Ιούστο να τον ανακρίνει με αυστηρότητα. Ο Νεανίας έσχισε μπροστά σε όλους το βασιλικό διάταγμα και ομολόγησε δημόσια την πίστη του στον Χριστό.

Τον μετέφεραν αλυσοδεμένο στην Καισάρεια της Παλαιστίνης, όπου τον κρέμασαν σε ξύλο βασανιστηρίων και ξέσχισαν τις σάρκες του με σιδερένια νύχια. Τη νύχτα όμως, μέσα στο σκοτεινό κελί, φανερώθηκε ο ίδιος ο Κύριος μέσα σε άρρητη δόξα και άγγιξε τις πληγές του μάρτυρα. Τον βάπτισε με νερό και του χάρισε το καινούριο όνομα Προκόπιος, προφητεύοντας ότι θα οδηγήσει πλήθος ψυχών στον Πατέρα.

Όταν ξημέρωσε, οι φύλακες τον βρήκαν εντελώς υγιή, χωρίς ίχνος από τα φοβερά τραύματα. Ο ηγεμόνας προσπάθησε να αποδώσει τη θεραπεία στους θεούς του και τον οδήγησε στον ειδωλολατρικό ναό για ευχαριστία. Ο μάρτυρας ύψωσε τα χέρια του και αμέσως τα ξόανα έπεσαν, θρυμματίστηκαν και έγιναν νερό που χύθηκε έξω από τις πύλες.

Πολλοί στρατιώτες πίστεψαν τότε στον Χριστό, ανάμεσά τους και οι τριβούνοι Νικόστρατος και Αντίοχος, που τη νύχτα βαπτίστηκαν από τον επίσκοπο Λεόντιο. Την επομένη ομολόγησαν παρρησία τον Κύριο και αποκεφαλίστηκαν για χάρη του Νυμφίου της Εκκλησίας. Δώδεκα ευγενείς γυναίκες της Αντιόχειας, ακούγοντας για τη γενναιότητα του Προκοπίου, ήρθαν στην Καισάρεια και ομολόγησαν δημόσια την πίστη τους στον Χριστό.

Τις έκλεισαν στη φυλακή, όπου πέρασαν τη νύχτα με ψαλμούς και προσευχές, ακούγοντας τη διδασκαλία του μάρτυρα. Την επομένη τις βασάνισαν φρικτά, τους έκοψαν τα στήθη και έκαψαν τα πλευρά τους με αναμμένες λαμπάδες. Η Θεοδοσία, η μητέρα του Αγίου, παρακολουθούσε με δάκρυα τη γενναιότητα των γυναικών εκείνων.

Σιγά σιγά η καρδιά της μαλάκωσε και άστραψε μέσα της η αλήθεια του ζώντος Θεού. Τη νύχτα βαπτίστηκε κρυφά από τον επίσκοπο Λεόντιο και την αυγή στάθηκε μπροστά στον ηγεμόνα. Ομολόγησε ότι ήταν πλέον δούλη του εσταυρωμένου Κυρίου και έλεγξε τη δική του πλάνη με μεγάλη παρρησία.

Εκείνος, εξοργισμένος, διέταξε να τη βασανίσουν μαζί με τις άλλες αγίες γυναίκες και να αποκεφαλιστούν όλες έξω από την πόλη. Έτσι η πρώην ειδωλολάτρισσα μητέρα έλαβε τον λαμπρό στέφανο του μαρτυρίου μέσα από τις προσευχές του ίδιου της του παιδιού. Λίγο αργότερα ο σκληρός Ιούστος πέθανε από νόσο φοβερή και την εξουσία ανέλαβε ο Φλαβιανός, ιταλικής καταγωγής, ακόμα πιο άγριος από τον προκάτοχό του.

Ο νέος ηγεμόνας θεωρούσε τον εαυτό του φιλόσοφο και θέλησε να πείσει τον μάρτυρα με συζητήσεις και σοφίσματα. Ο Προκόπιος όμως, αρπάζοντας την ευκαιρία, του απέδειξε δημόσια ότι οι ίδιοι οι αρχαίοι σοφοί, ο Ερμής ο Τρισμέγιστος, ο Σωκράτης και η Σίβυλλα, μαρτυρούσαν την ύπαρξη ενός μόνο αληθινού Θεού. Φανέρωσε επίσης πως οι μυστικοί χρησμοί προανήγγειλαν τη σάρκωση του Λόγου από την Παρθένο και τον Σταυρό του Σωτήρος.

Ο Φλαβιανός, ντροπιασμένος για την ήττα του, διέταξε τον υπηρέτη Αρχέλαο να αποκεφαλίσει τον άγιο. Μόλις όμως εκείνος ύψωσε το σπαθί, το χέρι του ξεράθηκε και έπεσε νεκρός μπροστά στο πλήθος. Λίγες ημέρες αργότερα ο ηγεμόνας ξανάφερε τον μάρτυρα στον ναό των ειδώλων και τον διέταξε να θυσιάσει.

Ο άγιος πήρε τότε αναμμένο κάρβουνο, το έβαλε επάνω στην παλάμη του μαζί με λιβάνι, και άφησε το χέρι του να καεί χωρίς τον παραμικρό μορφασμό πόνου. Ύστερα τον βασάνισαν με κάθε λογής τρόπο, τον κρέμασαν, τον έδειραν με νεύρα και τον έριξαν μέσα σε καμίνι πυρωμένο. Με τη σφραγίδα του Σταυρού η φωτιά μεταβλήθηκε σε δροσιά και ο μάρτυρας έμεινε αβλαβής.

Τελικά καταδικάστηκε σε αποκεφαλισμό και προσευχήθηκε θερμά για όλο τον κόσμο. Στον τόπο της εκτελέσεως, στράφηκε προς την ανατολή και παρακάλεσε τον Κύριο για την πόλη, για τους ασθενείς, τα ορφανά και τις χήρες, και κυρίως για την αύξηση και τη λάμψη της Εκκλησίας. Ζήτησε να αντικατασταθεί η ειδωλολατρική απάτη με την αληθινή ευσέβεια έως τη συντέλεια των αιώνων.

Όταν τελείωσε την προσευχή, ακούστηκε φωνή από τον ουρανό που τον προσκαλούσε στην ουράνια βασιλεία. Τότε ο μάρτυρας έσκυψε με χαρά τον τίμιο αυχένα του και δέχτηκε το ξίφος, παραδίδοντας το πνεύμα του στις οκτώ Ιουλίου. Πιστοί χριστιανοί παρέλαβαν τη νύχτα το λείψανό του, το άλειψαν με ευωδιαστά μύρα και το ενταφίασαν με μεγάλη ευλάβεια σε εκλεκτό τόπο.

Η μνήμη του τιμάται κάθε χρόνο στις οκτώ Ιουλίου, ως πρώτο μαρτύριο στην Καισάρεια. Η ζωή του αποτελεί λαμπρό παράδειγμα μεταστροφής, διότι από διώκτης έγινε κήρυκας και από αξιωματικός των ειδώλων στρατιώτης του ουρανίου Βασιλέως. Ολόκληρες ομάδες στρατιωτών, ευγενών γυναικών και απλών ανθρώπων οδηγήθηκαν στην πίστη μέσω της διδαχής και των θαυμάτων του.