Hieromartir Athanasi igumen i Manastirit të Brestit

Në mes të një nate vjeshte, në një pyll polak, një abat ra i vetëm në gropën e hapur për të nga xhelatët e tij. Shën Athanasi i Brestit u varros i gjallë, i varrosur nën dhe dhe rërë, sepse nuk pranoi të heshtë kundër Unisë. Ai lindi rreth njëmijë e pesëqind e nëntëdhjetë e shtatë pas Krishtit, në një familje bjelloruse besnike ndaj Ortodoksisë. Epoka e tij u shënua nga imponimi i dhunshëm i Unias, i cili ishte vulosur pak para lindjes së tij në Brest. Banorët ortodoksë të territoreve ruse, të pushtuara nga pushteti polak, pësuan persekutim dhe presion nga urdhrat jezuit. Shumë të pasur u konvertuan në katolicizmin romak për të fituar privilegje, ndërsa të varfërit ikën në rajone të egra. Në këtë klimë të ashpër, Athanasi i vogël u rrit, duke marrë arsim të lartë dhe duke mësuar rusisht, polonisht, greqisht dhe latinisht. Për një kohë ai punoi si mësues në shtëpitë e tregtarëve polakë, duke njohur nga afër mentalitetin e të fuqishmëve të kohës së tij. Por shpirti i tij dëshironte jetën e vetmuar dhe mbrojtjen e besimit të të atit, dhe kështu ai u përgatit në heshtje për rrugën e flijimit të tij. Në moshën tridhjetë vjeçare, në një mijë e gjashtëqind e njëzet e shtatë pas Krishtit, Athanasi mori formën monastike nën igumen Jozef, në Manastirin e Shpirtit të Shenjtë në Vilno. Prej andej u dërgua në manastirin Kupiatsky dhe gjatë rrugës takoi një invalid, të cilin e ngriti mbi supe me dashuri. Ai i gjorë i mësoi lutjen e pandërprerë mendërisht të Krishtit, e cila u bë një trashëgimi shpirtërore për shenjtorin. Në manastirin Kupiatski ruhej ikona e mrekullueshme e Hyjlindës, e cila ishte shfaqur në atë vend shumë vite më parë. Ky imazh vulosi të gjithë rrjedhën e mëvonshme të Shenjtit në mënyrë të fshehtë dhe personale. Një herë ai dëgjoi një zë nga ikona, duke i kërkuar të shkonte në Moskë dhe të kërkonte ndihmë nga perandori i Rusisë. Athanasi iu bind me dëshirë dhe arriti atë që i tregoi Hyjlindëse. Pas kthimit, me kërkesë të vëllezërve, u shugurua murg në vitin 1632. Pak më vonë ai u bë igumen i Manastirit të Shën Simeonit në Brest, për të ngritur atje kryqin e një kishe të tërë të përndjekur. Jeta e tij tani i përkiste besimtarëve të vuajtur. Në vitin 1647, Oshënar udhëtoi për në Varshavë, tek Mbreti Wladysław i Polonisë dhe arriti të siguronte privilegje dhe liri për komunitetet orthodhokse të Brestit. Megjithatë, autoritetet lokale refuzuan të zbatonin vendimin mbretëror dhe kërkuan që të gjithë të bashkoheshin. Hierarkia më e lartë orthodhokse e Varshavës mbeti indiferente ndaj kësaj çështjeje me peshë. Athanasi u lut i vetëm, në ankth dhe dhimbje, duke i kërkuar Zotit ndriçim për të ardhmen. Teksa po lexonte një herë Himnin e Akathistos, dëgjoi një zë të Hyjlindës që i kërkonte të kontrollonte Shtëpinë me ndihmën e imazhit të saj. Më pas ai u dha të gjithë anëtarëve të Parlamentit imazhe të vogla të Virgjëreshës Mari, me fjalë paralajmëruese për ndëshkimin e Zotit. Ai foli me guxim para vetë mbretit në favor të besimit ortodoks. Pafytyrësia e tij zemëroi hierarkët unitarë dhe sundimtarët politikë. E quajtën të çmendur, e burgosën, e rrëzuan si prift dhe e dërguan në gjyq te Mitropoliti i Kievit Petro Mogila. Ai hierark i ndritur e justifikoi dhe e quajti të padrejtë vendimin e Varshavës. Oshënar u kthye në manastirin e tij plot mirënjohje ndaj Zotit. Për dhjetë vjet të tëra Shën jetoi mes njerëzve me qëndrim të keq ndaj tij dhe luftoi pandërprerë për Ortodoksinë. Dëgjoi sërish zërin e Hyjlindës që i kërkonte të fliste sërish para Kuvendit kundër Unisë. Por ai nuk pati kohë të mbërrinte, sepse u arrestua dhe u transportua me hekura në Varshavë. Ata e dyshuan padrejtësisht për bashkëpunim me Moskën, pa gjetur asnjë provë inkriminuese kundër tij. Nga burgu ai i shkroi një letër mbretit, duke kujtuar premtimin e tij të vjetër ndaj kishës orthodhokse. Pas vdekjes së Mitropolitit Pjetri Mogilas, Athanasi u kthye për pak kohë në manastirin e tij me shpirtin plot paqe. Më 1 korrik 1648 erdhën ushtarë dhe e arrestuan për herë të tretë dhe të fundit. Ata i thanë se ai kishte lënë mënjanë Uninë e shenjtë dhe Oshënar bëri kryqin dhe përsëriti fjalët e tij. Ai u mbyll në burgun e kështjellës dhe më pas u transferua në burgun më të madh pas qytetit. Murgjit jezuitë e vizitonin vazhdimisht dhe i bënin presion që të mohonte Ortodoksinë. Përgjigja e tij mbeti e qëndrueshme dhe e patrazuar. Shën iu përgjigj jezuitëve se, sikurse ata i duan komoditetet e botës, ashtu edhe ai tani i pëlqen të vdesë për Ortodoksinë. Drejtori i burgjeve ua dha plotësisht në dorë, duke u thënë të bënin me të çfarë të donin. E çuan në pyll dhe e torturuan me zjarr, duke u përpjekur të lakojnë besimin e tij të hekurt. Pastaj thirrën një ushtar të armatosur dhe përgatitën gropën pranë tij. Për herë të fundit iu kërkua të ndryshonte pikëpamjet e tij dhe ai u përgjigj se do të vdiste me atë që kishte thënë më parë. Ushtari qëlloi, por Shën mbeti në këmbë, mbështetur në pemën pas tij. Pastaj vendosën ta hidhnin në gropë për të përfunduar punën e tyre. Oshënar ngriti sytë drejt qiellit, kryqëzoi krahët mbi gjoks dhe ra ngadalë brenda i vetëm. I hodhën dhe dhe rërë sa ishte gjallë dhe kështu u gjet i shtrirë më vonë. Atë natë në Brest murgjit dhe shumë besimtarë qëndruan zgjuar, sikur të ndienin fshehurazi sakrificën e babait të tyre. Martirizimi i tij u bë natën e katërt deri në pesë të shtatorit, një mijë e gjashtëqind e dyzet e tetë. Më 1 maj murgjit gjetën në tokë trupin e shenjtë të rrëfimtarit dhe martirit Athanasi. E morën natën me nderim dhe të nesërmen e varrosën në Manastirin e Brestit duke kënduar me lot. Trupi i shenjtorit mbeti i pakorruptueshëm, duke u dëshmuar besimtarëve lavdinë me të cilën e nderoi Zoti. Në vitin 1888, për shkak të një zjarri të madh, relikti i shenjtë u dogj pothuajse plotësisht brenda tempullit. Por një pjesë e saj u shpëtua nga zjarri dhe ruhet edhe sot e kësaj dite në kishën e Shën Athanasit në Brest. Jeta e tij u shkrua për herë të parë në shekullin e shtatëmbëdhjetë nga murgjit që e dinin personalisht rrugën e tij martire dhe lutëse. Mbledhja e faltoreve të relikteve të tij u bë më njëzet korrik të një mijë e gjashtëqind e shtatëdhjetë e nëntë. Kisha e nderon kujtimin e tij dy herë çdo vit, më njëzet korrik dhe pesë shtator. Shën Athanasi ishte një rojtar pa gjumë i Ortodoksisë në një epokë sprovash të vështira dhe konvertimesh të dhunshme. Jeta e tij tregon se besimi nuk përkulet as në burg, as në zjarr, as në gropë. Ajo qëndron drejt, e mbështetur nga Krishti dhe Nëna e Tij.