Shën Tatiana, dhjakonja e Romës

Në Romën e shekullit të tretë, një dhjak i ri qëndroi brenda tempullit të Apollonit dhe me lutjen e saj rrëzoi idhullin dhe një pjesë të tempullit mbi priftërinjtë. Kur më vonë ajo u hodh te kafshët e uritura të hipodromit, një luan i egër iu afrua me përulësi dhe i lëpiu këmbët në vend që ta gllabëronte. Tatiani ishte vajza e një romak të shquar që kishte shërbyer tre herë si suprem. Babai i saj ishte një i krishterë i fshehtë dhe e rriti atë me frikën e Zotit dhe dashurinë për Biblën. Kur arriti pjekurinë, e reja refuzoi gëzimet e botës dhe iu përkushtua Krishtit si nusja e Tij, duke jetuar me lutje dhe agjërim. Kisha e Romës e nderoi me detyrën e diakones dhe u shërbeu me zell të sëmurëve, të varfërve dhe çdo shpirti në nevojë. Pastërtia dhe mospërfillja e saj e bëri atë të njohur shpejt në mesin e besimtarëve, por edhe te paganët, të cilët nuk duronin të shihnin një grua të tillë që përçmonte pasurinë dhe idhujt. I riu Aleksandër Severus u ngjit atëherë në fronin e Romës, vetëm gjashtëmbëdhjetë vjeç. Nëna e tij, Mammaia, ishte e krishterë dhe i kishte mësuar atij respektin për Krishtin. Por ai vetë vazhdoi të nderonte idhujt e vjetër të Romës. Për shkak se ishte shumë i ri, pushteti ishte në duart e prefektit Ulpianus, një njeri mizor dhe një armik i fortë i besimit. Prej tij u dha një urdhër që të krishterët të çoheshin në tempujt paganë dhe të detyroheshin të bënin flijime për idhujt e Romës. Kushdo që refuzonte iu dorëzua torturave dhe vdekjes së tmerrshme. Kështu gjaku i dëshmorëve derdhej gjithandej si ujë, ndërsa rojet dhe zyrtarët kërkonin me furi besimtarët në çdo cep të qytetit. Në mes të kësaj stuhie, ata arrestuan edhe Shën Tatianin dhe e çuan në tempullin e Apollonit. Ata i kërkuan të bënte një kurban, por ajo ngriti duart dhe iu lut Zotit të vërtetë me besim. Menjëherë toka u drodh, statuja e Apollonit u copëtua dhe një pjesë e tempullit ra mbi priftërinjtë dhe paganët. Demoni që banonte në idhull iku me një britmë dhe të gjithë panë hijen e tij të kalonte nëpër ajër. Më pas xhelatët u vërsulën tërbuar drejt saj, i grisën fytyrën dhe i nxorrën sytë me grepa hekuri. Tatiana duroi gjithçka dhe u lut për torturuesit e saj, që Zoti t'u hapte sytë e shpirtrave të tyre. Papritur panë katër engjëj rreth virgjëreshës dhe dëgjuan një zë nga qielli. Tetë burra ranë në gjunjë, rrëfyen Krishtin dhe u pagëzuan me gjakun e tyre në mes të martirizimit. Të nesërmen ajo u rikthye te gjyqtari, plotësisht e shëndetshme dhe me shkëlqim. Ia grisën trupin me brisk, por në vend të gjakut rrjedh qumësht dhe vendi u mbush me aroma si parfume të çmuara. Pastaj e lidhën për tokë dhe e rrahën me shkopinj aq fort, saqë xhelatët ndërronin vazhdimisht nga lodhja. Engjëjt e Zotit të padukshëm i kthyen goditjet e tyre mbi vetë torturuesit dhe nëntë prej tyre ranë të vdekur për tokë. Natën, brenda burgut, martirja falej dhe këndonte me engjëjt që e ndriçuan me dritën qiellore. Në mëngjes ata u përpoqën ta bindnin që të flijonte për perëndeshën Artemis. Ajo dukej se ishte dakord dhe ata e çuan në tempull. Por, sapo u afrua, bëri kryqin dhe u lut, dhe më pas zjarri ra nga qielli dhe përpiu tempullin, idhullin, kufomat dhe priftërinjtë. Më pas e varin sërish dhe ia grisën trupin me kthetra hekuri, madje ia prenë gjoksin. Por engjëjt erdhën përsëri në burg dhe ia shëruan të gjitha plagët. Të nesërmen ajo u nxor në hipodrom dhe një luan i uritur u hodh mbi të, por ai me përulësi lëpiu këmbët e saj pa e prekur. Ndërsa po e çonin luanin përsëri në kafaz, ai papritur u hodh dhe përpiu një zyrtar të shquar, Eumenius. Pastaj ata e hodhën Tatianën në një furrë të ndezur, por fuqia e zjarrit u tërhoq sikur të respektonte shërbëtorin e Krishtit. Të pafetë, të paaftë për të shpjeguar mrekullitë, menduan se shenjtorja kishte fuqi magjike të fshehura në flokët e saj. Kështu ata i prenë flokët dhe e mbyllën në tempullin e Zeusit, duke shpresuar se kjo do ta bënte atë të humbiste çdo fuqi. Por brenda tempullit drita qiellore ende e ndriçoi atë dhe engjëjt e mbështetën me praninë e tyre. Ditën e tretë, priftërinjtë erdhën për t'i ofruar një flijim Zeusit, por ata gjetën idhullin e thyer në dysheme dhe Tatiana duke lavdëruar me gëzim Zotin. Gjykatësi, duke mos pasur asgjë tjetër për të menduar, shqiptoi një dënim me vdekje dhe shenjtorit iu pre koka me shpatë. Bashkë me të u vra edhe babai i saj, sepse u zbulua se ai ishte i krishterë dhe e kishte rritur në besimin e Krishtit.