Η Παραμονή της Γεννήσεως του Κυρίου

Στην παραμονή της Γεννήσεως του Κυρίου, ο ιερέας τοποθετεί ένα αναμμένο κερί σε μανουάλι στο κέντρο του ναού, και γύρω του ψάλλεται το τροπάριο της μεγάλης εορτής. Στον Εσπερινό της ημέρας αυτής δεν ακούγονται τρία αλλά οκτώ αναγνώσματα από την Παλαιά Διαθήκη, μια λειτουργική πράξη που υπογραμμίζει το βάθος και την προετοιμασία του γεγονότος. Η σλαβική λειτουργική παράδοση ορίζει με ακρίβεια τη σειρά των ακολουθιών, ώστε οι πιστοί να ζήσουν με πληρότητα την ανάμνηση της κατά σάρκα γεννήσεως του Χριστού.

Την ημέρα της παραμονής τελούνται οι Μεγάλες Ώρες με τα Τυπικά, ο Εσπερινός και η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, σε μια ενιαία πνευματική πορεία. Το βράδυ της ίδιας ημέρας ψάλλεται η Αγρυπνία, όπου το Μέγα Απόδειπνο συνδέεται φυσικά με τον Όρθρο της εορτής. Όλη αυτή η διάταξη φανερώνει την προσπάθεια της Εκκλησίας να ετοιμάσει βαθμιαία την καρδιά των πιστών για το μέγα μυστήριο.

Τα αναγνώσματα προέρχονται από τη Γένεση, τους Αριθμούς, τον Μιχαία, τον Ησαΐα, τον Βαρούχ, τον Δανιήλ, ενώ άλλα δύο πάλι από τον Ησαΐα συμπληρώνουν τη μεγάλη ακολουθία. Η είσοδος του Εσπερινού γίνεται με το ιερό Ευαγγέλιο και όχι με το θυμιατό. Όταν η Γέννηση του Κυρίου πέφτει ημέρα Κυριακή, η τάξη των ακολουθιών μεταβάλλεται αισθητά και προσαρμόζεται με ιδιαίτερη φροντίδα.

Οι Μεγάλες Ώρες με τα Τυπικά διαβάζονται την προηγούμενη Παρασκευή, ώστε να μην επισκιαστεί η κυριακάτικη ανάσταση. Το βράδυ της Παρασκευής τελείται η ακολουθία του Προεόρτιου της εικοστής τέταρτης Δεκεμβρίου, με το πνεύμα της προσμονής να κυριαρχεί σε όλο τον ναό. Το πρωί του Σαββάτου ψάλλεται η Θεία Λειτουργία του ιερού Χρυσοστόμου, σύμφωνα με την κανονική τάξη της Εκκλησίας.

Το απόγευμα της ίδιας ημέρας ξεκινάει η Αγρυπνία, όπου το Μέγα Απόδειπνο ενώνεται με τον Όρθρο της μεγάλης εορτής. Την Κυριακή το πρωί τελείται πανηγυρικά η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, η οποία σφραγίζει την εορταστική αυτή σύναξη. Όταν πάλι η Γέννηση συμπίπτει με τη Δευτέρα, οι Μεγάλες Ώρες αναγινώσκονται την Παρασκευή, εικοστή δεύτερη Δεκεμβρίου, για λόγους τυπικού.

Το Σάββατο το βράδυ και την Κυριακή το πρωί ακολουθείται η τάξη της Κυριακής προ της Γεννήσεως, σε συνδυασμό με το Προεόρτιο της εικοστής τέταρτης. Την Κυριακή το πρωί τελείται η Λειτουργία του Χρυσοστόμου, ενώ η Κυριακή το βράδυ ορίζεται με Μέγα Απόδειπνο και Όρθρο. Τη Δευτέρα το πρωί τελείται η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου.