Ο αναγνώστης που αψήφησε τους τέσσερις αυτοκράτορες

Μετέφραζε την Αγία Γραφή στη συριακή γλώσσα και έδιωχνε δαίμονες από ανθρώπους που βασανίζονταν για χρόνια. Όταν στάθηκε μπροστά στον ηγεμόνα της Καισαρείας, αρνήθηκε με θάρρος να προσκυνήσει τους τέσσερις βασιλείς που κυβερνούσαν τότε την αυτοκρατορία. Ο Άγιος Προκόπιος καταγόταν από τα Ιεροσόλυμα και από νεαρή ηλικία αγάπησε με όλη του την καρδιά τη ζωή της άσκησης και της προσευχής.

Στόλισε την ψυχή του με πολλές αρετές και κράτησε αυστηρό κανόνα ζωής μέσα σε καιρούς γεμάτους ταραχή και πειρασμούς. Η Εκκλησία της Καισαρείας τον τίμησε με το διακόνημα του αναγνώστη, καθώς διέθετε σπάνιο χάρισμα να ερμηνεύει βαθιά τις Άγιες Γραφές. Στους ναούς εξηγούσε στους πιστούς τον λόγο του Θεού με απλότητα και δύναμη, ώστε όλοι να καταλαβαίνουν το βαθύτερο νόημα.

Παράλληλα αφιερώθηκε στη μετάφραση των ιερών κειμένων στη συριακή γλώσσα, προσφέροντας έτσι μεγάλη υπηρεσία στους πιστούς της ευρύτερης περιοχής. Το όνομά του έγινε γνωστό και επειδή θεράπευε δαιμονισμένους με την προσευχή του και με τη δύναμη του Χριστού. Πολλοί άνθρωποι έβρισκαν κοντά του παρηγοριά, ανακούφιση από βαριά πάθη και πραγματική πνευματική στήριξη.

Κάποτε ξεκίνησε ταξίδι προς τη Σκυθόπολη της Παλαιστίνης, για να στηρίξει τους χριστιανούς εκείνης της περιοχής στην πίστη τους. Στις εκκλησίες των πόλεων διάβαζε τον λόγο του Θεού και συνόδευε την ανάγνωση με ζωντανή και κατανοητή ερμηνεία. Ο λόγος του προσέλκυε πλήθη ειδωλολατρών, που άκουγαν με θαυμασμό και πολλοί από αυτούς δέχονταν τη χριστιανική πίστη.

Οι εχθροί του όμως δεν άργησαν να τον καταγγείλουν στις αρχές της Καισαρείας ως ταραξία. Εκείνη την εποχή είχε ξεσπάσει σκληρός διωγμός εναντίον των χριστιανών σε όλη την αυτοκρατορία. Ο ηγεμόνας της Καισαρείας έδωσε αμέσως εντολή να τον συλλάβουν και να τον φέρουν δέσμιο μπροστά του.

Όταν παρουσιάστηκε στο δικαστήριο, οι ειδωλολάτρες αξιωματούχοι προσπάθησαν να τον πείσουν με επιχειρήματα ότι η αλήθεια βρίσκεται στη λατρεία των πολλών θεών. Ο Άγιος όμως ανέτρεψε με σοφία και ψυχραιμία όλα τα επιχειρήματα των αντιπάλων του. Στάθηκε ατρόμητος σαν έμπειρος αθλητής του Χριστού, έτοιμος για το ύστατο αγώνισμα της πίστης.

Η μόρφωσή του, η πνευματική του εμπειρία και η αγάπη του για τον Κύριο φάνηκαν σε κάθε λέξη και κίνησή του. Όλοι οι παρόντες παρακολουθούσαν με δέος τη σκηνή και αναζητούσαν την εξέλιξή της. Ο ηγεμόνας απαίτησε με αυστηρότητα να προσφέρει θυσία στα είδωλα και να αποδώσει τιμές στους τέσσερις βασιλείς της αυτοκρατορίας.

Ο Άγιος Προκόπιος όμως απάντησε με παρρησία και ηρεμία, χωρίς να δειλιάσει μπροστά στις απειλές της εξουσίας. Είπε καθαρά πως οι χριστιανοί δεν είναι δυνατόν να τιμούν και να προσκυνούν πολλούς θεούς και πολλούς κυρίους ταυτόχρονα. Πρόσθεσε ότι ένας μόνος Δεσπότης υπάρχει, ένας Βασιλιάς και Κύριος, ο Δημιουργός και Πλάστης του σύμπαντος κόσμου.

Παρέθεσε μάλιστα και τον γνωστό στίχο του Ομήρου, ότι δεν είναι καλό να υπάρχουν πολλοί ηγεμόνες, αλλά ένας πρέπει να είναι ο άρχοντας. Με αυτόν τον τρόπο έδειξε ότι ακόμη και η αρχαία σοφία οδηγεί στην αναγνώριση του ενός αληθινού Θεού. Ο ηγεμόνας ωστόσο γέμισε οργή ακούγοντας την τολμηρή ομολογία και αρνούμενος να δεχθεί τη λογική των επιχειρημάτων του Αγίου.

Διέταξε αμέσως να αποκεφαλιστεί με ξίφος, χωρίς καμία περαιτέρω συζήτηση ή αναβολή της εκτέλεσης. Έτσι ο γενναίος μάρτυρας τελείωσε τον επίγειο δρόμο του και ανέβηκε σύντομα στους ουρανούς. Έλαβε από τον Χριστό τον αμάραντο στέφανο του μαρτυρίου και την αιώνια δόξα των αγίων του.