Ένας προφήτης κατέβασε φωτιά από τον ουρανό μπροστά σε τετρακόσιους ιερείς του Βάαλ και ντρόπιασε δημόσια την ειδωλολατρία. Ο ίδιος άνθρωπος ανελήφθη ζωντανός με πύρινο άρμα, χωρίς να γευθεί ποτέ τον θάνατο σαν τους υπόλοιπους θνητούς. Η ζωή του βρίσκεται γραμμένη κυρίως στο τρίτο και τέταρτο βιβλίο των Βασιλειών της Παλαιάς Διαθήκης.

Γεννήθηκε στη Θέσβη της Γαλαάδ, πέρα από τον Ιορδάνη, και από εκεί πήρε και το προσωνύμιο Θεσβίτης. Καταγόταν από τη φυλή του Ααρών και ήταν γιος του Σωβάκ, ευσεβούς ανθρώπου της παλαιάς Ιουδαϊκής παράδοσης. Το όνομά του στα εβραϊκά σημαίνει ο Θεός μου είναι ο Κύριος, και αυτή η σημασία σφράγισε όλη του τη ζωή.

Όταν ήρθε στον κόσμο, ο πατέρας του είδε μια θαυμαστή οπτασία με λευκοφορεμένους άνδρες κοντά στο βρέφος. Εκείνοι σπαργάνωναν το παιδί με φωτιά και του έδιναν φλόγα ως τροφή μέσα στα χείλη. Φοβισμένος ο Σωβάκ έτρεξε στα Ιεροσόλυμα και ζήτησε εξήγηση από τους ιερείς για το παράδοξο όραμα.

Ένας διορατικός ιερέας του αποκάλυψε πως το παιδί θα γινόταν σκεύος της θείας χάριτος και πύρινος κριτής του Ισραήλ. Από τα πρώτα του χρόνια ο Ηλίας αφιερώθηκε ολόψυχα στον Θεό και αγάπησε την παρθενική καθαρότητα. Έζησε στην έρημο με αυστηρή νηστεία και αδιάλειπτη προσευχή, σαν άγγελος μέσα στη σάρκα.

Άσκησε το προφητικό του χάρισμα είκοσι πέντε ολόκληρα χρόνια στους χρόνους του βασιλιά Αχαάβ. Εκείνος ο βασιλιάς του βόρειου Ισραήλ είχε παντρευτεί την ειδωλολάτρισσα πριγκίπισσα Ιεζάβελ, κόρη του Φοίνικα βασιλιά Εθβάαλ. Η Ιεζάβελ έφερε μαζί της τη λατρεία του Βάαλ και έπεισε τον άντρα της να χτίσει ναό και θυσιαστήριο στον ψεύτικο θεό.

Φόνευσε αλύπητα τους προφήτες του αληθινού Θεού και κυνήγησε άγρια τους πιστούς ανθρώπους του Ισραήλ. Με πύρινο ζήλο ο Ηλίας στάθηκε μπροστά στον Αχαάβ και τον έλεγξε ανοιχτά για την ασέβειά του. Όταν είδε πως ο βασιλιάς παρέμενε σκληρός, ορκίστηκε στο όνομα του Κυρίου ότι δεν θα έπεφτε ούτε δροσιά ούτε βροχή στη γη.

Η ξηρασία απλώθηκε για τρεισήμισι χρόνια και η πείνα θέρισε όλη τη χώρα και τις γειτονικές περιοχές. Τα πηγάδια στέρεψαν, τα δέντρα μαράθηκαν και άνθρωποι μαζί με ζώα έχαναν τη ζωή τους από τη δίψα και την έλλειψη τροφής. Στη διάρκεια εκείνης της φοβερής δοκιμασίας ο Κύριος έστειλε τον Ηλία να κρυφτεί κοντά στον χείμαρρο Χωράθ, απέναντι από τον Ιορδάνη.

Έπινε νερό από το ρυάκι και κόρακες του έφερναν τροφή κάθε πρωί και κάθε βράδυ με θαυμαστό τρόπο. Όταν στέρεψε και αυτό το ρυάκι, ο Θεός τον οδήγησε στα Σάρεπτα της Σιδωνίας, μακριά από την επικράτεια του Αχαάβ. Στις πύλες της πόλης συνάντησε μια φτωχή χήρα να μαζεύει ξύλα και της ζήτησε λίγο νερό και ψωμί.

Εκείνη του ομολόγησε πως είχε μόνο μια χούφτα αλεύρι και λίγο λάδι, για ένα τελευταίο γεύμα με το παιδί της. Ο προφήτης την ενθάρρυνε και της υποσχέθηκε πως το αλεύρι και το λάδι δεν θα τελείωναν, μέχρι να ξαναβρέξει ο Κύριος. Η χήρα πίστεψε και πραγματικά τα δοχεία της δεν άδειασαν καθόλη τη διάρκεια του φοβερού λιμού.

Λίγο αργότερα ο γιος της αρρώστησε βαριά και τελικά παρέδωσε την ψυχή του στα χέρια του θανάτου. Η μητέρα παραπονέθηκε στον προφήτη με πίκρα και θρήνο, νομίζοντας πως οι αμαρτίες της προκάλεσαν τη συμφορά. Ο Ηλίας πήρε το παιδί στα χέρια του, ανέβηκε στο υπερώο και προσευχήθηκε φλογερά με τρεις πνοές πάνω του.

Το παιδί συνήλθε αμέσως και ο προφήτης το παρέδωσε ζωντανό στη συγκινημένη μητέρα του με χαρά. Εκείνη ομολόγησε τότε πως πραγματικά ο Ηλίας ήταν σταλμένος από τον αληθινό Θεό του Ισραήλ. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μακαρίζει τη χήρα και τη θεωρεί ανώτερη στη φιλοξενία και από τον πλούσιο πατριάρχη Αβραάμ.

Ύστερα από τρία ολόκληρα χρόνια ανομβρίας ο Κύριος έστειλε τον προφήτη να εμφανιστεί ξανά μπροστά στον βασιλιά Αχαάβ. Ο Ηλίας ζήτησε να συγκεντρωθεί όλος ο λαός του Ισραήλ στο όρος Κάρμηλος μαζί με τους τετρακόσιους ιερείς του Βάαλ. Πρότεινε δύο θυσιαστήρια και κάλεσε τους ψευδοπροφήτες να επικαλεστούν τον θεό τους ώστε να στείλει φωτιά.

Εκείνοι φώναζαν από το πρωί ως το βράδυ, χόρευαν γύρω από τον βωμό και χτυπούσαν τα σώματά τους μέχρι αίματος. Όμως ο ουρανός παρέμεινε σιωπηλός και καμιά απάντηση δεν ήρθε από τον ψεύτικο θεό τους. Τότε ο Ηλίας έχτισε βωμό με δώδεκα πέτρες, όσες και οι φυλές του Ισραήλ.

Έβαλε ξύλα και το σφάγιο, έσκαψε αυλάκι γύρω και έβρεξε τα πάντα τρεις φορές με άφθονο νερό. Ύψωσε προσευχή στον Κύριο, και αμέσως κατέβηκε φωτιά από τον ουρανό και τα κατέκαψε όλα. Ο λαός έπεσε με τα πρόσωπα στη γη και ομολόγησε πανηγυρικά πως ένας είναι ο αληθινός Θεός, ο Θεός του Ισραήλ.

Ο Ηλίας διέταξε τη σύλληψη των τετρακοσίων ιερέων του Βάαλ και τους θανάτωσε δίπλα στον χείμαρρο Κισσών. Έπειτα προσευχήθηκε με το πρόσωπο ανάμεσα στα γόνατά του και ο ουρανός άνοιξε με μεγάλη βροχή. Η Ιεζάβελ όμως, μόλις έμαθε τα γεγονότα, εξοργίστηκε φοβερά και ορκίστηκε να σκοτώσει τον προφήτη μέσα σε μια ημέρα.

Ο Ηλίας φοβήθηκε και έφυγε στην έρημο της Βηρσαβεέ, όπου κάθισε κάτω από έναν θάμνο εξαντλημένος. Ζήτησε από τον Κύριο τον θάνατο, γιατί δεν άντεχε άλλο την ασέβεια και τη σκληρότητα των ανθρώπων. Άγγελος Κυρίου τον ξύπνησε δύο φορές και του πρόσφερε ζεστό ψωμί και νερό για τη μεγάλη πορεία.

Με αυτή την ουράνια τροφή βάδισε σαράντα ημέρες και νύχτες, ώσπου έφτασε στο όρος Χωρήβ. Εκεί ο Θεός του φανερώθηκε όχι μέσα στον δυνατό άνεμο ούτε στον σεισμό ούτε στη φωτιά. Ο Κύριος βρισκόταν μέσα σε μια λεπτή και δροσερή αύρα, που πέρασε ήσυχα μπροστά από τη σπηλιά.

Του αποκάλυψε επίσης πως κρατούσε για τον εαυτό του επτά χιλιάδες πιστούς, που δεν είχαν γονατίσει ποτέ μπροστά στον Βάαλ. Ο Κύριος του ανέθεσε να χρίσει διάδοχό του τον Ελισαίο, γιο του Σαφάτ, που τον βρήκε να οργώνει με δώδεκα ζευγάρια βόδια. Ο νέος μαθητής αποχαιρέτησε τους γονείς του και ακολούθησε τον προφήτη ως πιστός υπηρέτης και κληρονόμος της χάριτος.

Στη διάρκεια εκείνης της περιόδου η Ιεζάβελ έστησε ψευδομάρτυρες κατά του Ναβουθαί, ενός Ισραηλίτη με αμπέλι κοντά στο παλάτι. Έτσι ο αθώος άνδρας λιθοβολήθηκε άδικα και ο Αχαάβ άρπαξε το αμπέλι του θύματος για δικό του κήπο. Ο Ηλίας συνάντησε τον βασιλιά και του προφήτευσε φοβερό τέλος για τον ίδιο και για τη γυναίκα του.

Ο Αχαάβ συγκλονίστηκε, φόρεσε σάκο και έδειξε μετάνοια, οπότε η τιμωρία του οίκου του αναβλήθηκε για αργότερα. Μετά τον θάνατό του ανέβηκε στον θρόνο ο γιος του Οχοζίας, που συνέχισε την ίδια ασέβεια με τη μητέρα του. Όταν αρρώστησε από πτώση, έστειλε ανθρώπους στον Βάαλ της Ακκαρών για να μάθει αν θα γίνει καλά.

Ο Ηλίας τους συνάντησε στον δρόμο και προανήγγειλε τον θάνατο του βασιλιά για την απιστία του. Δύο πεντηκόνταρχοι με τους άνδρες τους κάηκαν από ουράνια φωτιά, επειδή πλησίασαν τον προφήτη με αλαζονεία και απειλές. Ο τρίτος όμως ταπεινώθηκε και έτσι σώθηκε από τη φοβερή τιμωρία.

Όταν πλησίασε η ώρα της αναλήψεώς του, ο Ηλίας ξεκίνησε μαζί με τον Ελισαίο από τα Γάλγαλα προς τη Βαιθήλ. Προσπάθησε ταπεινά να αφήσει πίσω τον μαθητή του, μα εκείνος αρνήθηκε σταθερά να τον εγκαταλείψει σε αυτή την κρίσιμη ώρα. Έφτασαν μαζί στον Ιορδάνη, και ο προφήτης χτύπησε τα νερά με τη μηλωτή του και τα διαίρεσε στα δύο.

Πέρασαν στεγνοί απέναντι, και ο Ηλίας ρώτησε τον Ελισαίο τι θα ήθελε να ζητήσει πριν φύγει από κοντά του. Ο μαθητής ζήτησε διπλή τη χάρη του δασκάλου του, και η αίτηση έγινε δεκτή από τον Κύριο. Ξαφνικά εμφανίστηκε άρμα φωτιάς με πύρινα άλογα και άρπαξε τον προφήτη σε ανεμοστρόβιλο προς τον ουρανό.

Ο Ελισαίος φώναζε με πόνο, αποκαλώντας τον πατέρα και άρμα του Ισραήλ, ώσπου χάθηκε από τα μάτια του. Η μηλωτή έπεσε στα πόδια του και έγινε σημάδι της χάριτος που μετέβη πάνω του από τον δάσκαλο. Ο Ηλίας θεωρείται πρότυπο του Τιμίου Προδρόμου στην ερημητική ζωή και στο κήρυγμα της μετάνοιας.

Εμφανίστηκε δίπλα στον Χριστό στο όρος Θαβώρ κατά τη Μεταμόρφωση, μαζί με τον Μωυσή και τους μαθητές. Σύμφωνα με την παράδοση της Εκκλησίας, ο μεγάλος προφήτης θα έρθει ξανά πριν από τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου. Θα κηρύξει την αλήθεια του Χριστού και θα μαρτυρήσει από το ξίφος του αντιχρίστου, λαμβάνοντας στέφανο μάρτυρα κοντά στον Θεό.