Στο Κίεβο του δέκατου αιώνα, ένας γέρος πολεμιστής Βάραγγος στάθηκε με όπλο στο χέρι μπροστά στην εξώπορτα του σπιτιού του, για να μη παραδώσει τον γιο του στους ειδωλολάτρες ιερείς. Ο Θεόδωρος και ο νεαρός Ιωάννης έγιναν τα τελευταία αιματηρά θύματα της παλιάς λατρείας και ταυτόχρονα η πρώτη χριστιανική θυσία της Ρωσικής γης. Οι Βάραγγοι, πρόγονοι των σημερινών Σουηδών και Νορβηγών, έπαιζαν τότε ενεργό ρόλο στη διοίκηση και στον στρατό της Ρωσίας.

Ήταν έμποροι και πολεμιστές, που άνοιξαν νέους δρόμους προς το Βυζάντιο και την Ανατολή και αποτελούσαν σημαντικό μέρος του πληθυσμού του αρχαίου Κιέβου. Ο μεγάλος εμπορικός δρόμος, από τη Βαλτική ως τη Μαύρη Θάλασσα, ονομαζόταν τότε ο δρόμος από τους Βαράγγους προς τους Έλληνες. Πολλοί από αυτούς τους θαλασσοπόρους νεοφερμένους δέχτηκαν το άγιο Βάπτισμα, καθώς ζούσαν ανάμεσα στους Σλάβους και επηρεάζονταν από τη Βυζαντινή Εκκλησία.

Το Κίεβο βρισκόταν ανάμεσα στους ειδωλολάτρες Σκανδιναβούς και στους Ορθόδοξους Βυζαντινούς, και η πνευματική του ζωή ταλαντευόταν διαρκώς. Άλλοτε λουζόταν στο ζωογόνο φως της πίστης του Χριστού, όπως στα χρόνια του αγίου Άσκολντ και αργότερα της αγίας Όλγας, και άλλοτε σκοτεινίαζε από τις ορμητικές καταιγίδες της παλιάς ειδωλολατρίας. Όταν ο Σβιατοσλάβος σκοτώθηκε από τους Πετσενέγους, το πριγκιπάτο του Κιέβου το παρέλαβε ο μεγαλύτερος γιος του, ο Γιαροπόλκ.

Ο μεσαίος γιος Όλεγκ κράτησε τη γη των Δρεβλιάνων, ενώ ο μικρότερος Βλαδίμηρος ανέλαβε το Νόβγκοροντ. Η βασιλεία του Γιαροπόλκ, όπως και της γιαγιάς του της αγίας Όλγας, υπήρξε εποχή χριστιανικής επιρροής στην πνευματική ζωή της Ρωσίας. Ο ίδιος ο Γιαροπόλκ, κατά τη γνώμη των ιστορικών, ομολογούσε τον Χριστό, πιθανόν σύμφωνα με το λατινικό τυπικό.

Αυτό όμως δεν ταίριαζε καθόλου στα συμφέροντα των ειδωλολατρών Σκανδιναβών μισθοφόρων, που θεωρούσαν το Κίεβο προπύργιο της δικής τους επιρροής στις σλαβικές χώρες. Οι αρχηγοί τους έσπειραν διχόνοια ανάμεσα στα αδέλφια και προκάλεσαν αδελφοκτόνο πόλεμο μεταξύ Γιαροπόλκ και Όλεγκ. Όταν σκοτώθηκε ο Όλεγκ, στράφηκαν με δύναμη στο πλευρό του Βλαδιμήρου εναντίον του Γιαροπόλκ.

Ο μελλοντικός φωτιστής της Ρωσίας ξεκίνησε τον δρόμο του ως πεπεισμένος ειδωλολάτρης και στηρίχθηκε στους Βαράγγους ως κύρια στρατιωτική του δύναμη. Η εκστρατεία του εναντίον του Κιέβου στέφθηκε με πλήρη επιτυχία και αποδείχθηκε όχι μόνο πολιτική, αλλά και θρησκευτική νίκη της ειδωλολατρίας πάνω στη νεαρή χριστιανική κοινότητα της πόλης. Ο Βλαδίμηρος ανέβηκε στον θρόνο του πατέρα του στο Κίεβο, και ο δύστυχος Γιαροπόλκ δολοφονήθηκε ύπουλα από δύο Βαράγγους, όταν ήρθε ύστερα από πρόσκληση του αδελφού του για διαπραγματεύσεις.

Για να φοβίσει τους Κιεβίτες, ανάμεσα στους οποίους υπήρχαν πολλοί χριστιανοί, ο νέος ηγεμόνας έστησε νέα είδωλα και επανέφερε ανθρωποθυσίες, πρακτική άγνωστη ως τότε στους Σλάβους του Δνείπερου. Τα χρονικά λένε ότι έφερναν θυσίες, ονομάζοντας τα είδωλα θεούς, και τους πρόσφεραν ακόμη και τους γιους και τις θυγατέρες τους, μολύνοντας με αίμα τη γη και τον ιερό λόφο. Σε αυτό το κλίμα τοποθετείται και το μαρτύριο των αγίων Θεοδώρου και Ιωάννου, είτε στις αρχές της εξουσίας του Βλαδιμήρου είτε λίγα χρόνια αργότερα.

Πιθανότερη θεωρείται η χρονιά κατά την οποία ένα μεγάλο ειδωλολατρικό κύμα σάρωσε ολόκληρο τον σλαβογερμανικό κόσμο. Στη Δανία, στη Γερμανία και στα βαλτοσλαβικά πριγκιπάτα γκρεμίζονταν εκκλησίες και σφάζονταν κληρικοί και ομολογητές της πίστης. Την ίδια εποχή ο Βλαδίμηρος εκστράτευσε εναντίον της λιθουανικής φυλής των Γιατβιάγκων και επέστρεψε νικητής.

Σε ανταπόδοση της νίκης, οι ειδωλολάτρες ιερείς αποφάσισαν να προσφέρουν ξανά αιματηρή θυσία στους ψεύτικους θεούς τους. Ανάμεσα στους Κιεβίτες, διηγείται ο όσιος Νέστωρ ο Χρονογράφος, ζούσε ένας Βάραγγος που ονομαζόταν Θεόδωρος και είχε υπηρετήσει επί πολλά χρόνια στρατιωτικά στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί δέχτηκε το άγιο Βάπτισμα και αποκήρυξε το παλιό του όνομα Τουρ, που παρέπεμπε στον σκανδιναβικό θεό Θορ.

Είχε έναν γιο, τον Ιωάννη, νέο ευλαβή και όμορφο, που ομολογούσε τον Χριστό όπως και ο πατέρας του. Οι γέροντες και οι βογιάροι αποφάσισαν να ρίξουν κλήρο ανάμεσα στα αγόρια και στα κορίτσια, ώστε όποιον δείξει ο κλήρος να τον σφάξουν για τους θεούς. Ο κλήρος, που έριχναν οι ιερείς προφανώς όχι τυχαία, έπεσε πάνω στον χριστιανό Ιωάννη.

Όταν ήρθαν οι απεσταλμένοι και ζήτησαν τον γιο του, ο γέρος πολεμιστής απάντησε αποφασιστικά πως δεν επρόκειτο για θεούς, αλλά για κούτσουρα. Σήμερα στέκονται, αύριο σαπίζουν, δεν τρώνε, δεν πίνουν, δεν μιλούν, και τα φτιάχνουν τα ίδια τα χέρια των ανθρώπων από ξύλο. Ένας μόνο είναι ο αληθινός Θεός, αυτόν προσκυνούν οι Έλληνες, και αυτός έπλασε τον ουρανό και τη γη.

Η απάντηση αυτή του Θεοδώρου ήταν ευθεία πρόκληση προς τις συνήθειες και τις δοξασίες των ειδωλολατρών της πόλης. Ένα εξαγριωμένο πλήθος όρμησε πάνω στο σπίτι, γκρέμισε την αυλή και περικύκλωσε την κατοικία. Ο Θεόδωρος στάθηκε στην εξώθυρα μαζί με τον γιο του, και με όπλο στο χέρι αντιμετώπισε γενναία τους εχθρούς της πίστης.

Η εξώθυρα στα παλιά ρωσικά σπίτια ήταν στημένη πάνω σε στύλους, σε στεγασμένη γαλαρία του δευτέρου ορόφου, και ανέβαινε κανείς εκεί με σκάλα. Ο γέρος πολεμιστής κοίταξε με γαλήνη τους δαιμονισμένους ειδωλολάτρες και τους είπε πως, αν είναι πράγματι θεοί, ας στείλουν έναν από αυτούς να πάρει τον γιο του. Βλέποντας ότι ο Θεόδωρος και ο Ιωάννης δεν νικιούνται σε δίκαιη μάχη, οι πολιορκητές γκρέμισαν τους στύλους που στήριζαν τη γαλαρία.

Όταν τα ξύλα έσπασαν, το πλήθος όρμησε επάνω στους ομολογητές και τους θανάτωσε. Έτσι έλαβαν το στεφάνι του μαρτυρίου ο πατέρας και ο γιος, σφραγίζοντας με το αίμα τους την πίστη τους στον αληθινό Θεό. Η τελευταία αιματηρή ειδωλολατρική θυσία του Κιέβου έγινε η πρώτη χριστιανική θυσία της Ρωσικής γης.

Ήδη στα χρόνια του οσίου Νέστορα, λιγότερο από έναν αιώνα μετά το μαρτύριο, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία τους κατέταξε ανάμεσα στους αγίους της. Ο Θεόδωρος και ο Ιωάννης έγιναν οι πρώτοι μάρτυρες της ορθόδοξης πίστης στη ρωσική γη και πρώτοι Ρώσοι πολίτες της επουράνιας πόλης, όπως τους ονόμασε ο άγιος Σίμων, επίσκοπος Σούζνταλ και συγγραφέας του Πατερικού των Σπηλαίων του Κιέβου. Ο δρόμος από τους Βαράγγους προς τους Έλληνες έγινε για τη Ρωσία ο δρόμος από την ειδωλολατρία στην Ορθοδοξία και από το σκοτάδι στο φως.

Πάνω στον τόπο του μαρτυρίου τους, ο άγιος Βλαδίμηρος έχτισε αργότερα τον περίφημο ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, γνωστό ως Δεσιάτινη εκκλησία, που έγινε ένα από τα σύμβολα της χριστιανικής Ρωσίας. Στον ναό αυτό μεταφέρθηκαν αργότερα τα ιερά λείψανα της αγίας Όλγας, της γιαγιάς του Βλαδιμήρου. Θαυμαστός ο Θεός εν τοις αγίοις αυτού, αφού ο χρόνος δεν λυπάται ούτε την πέτρα ούτε τον χαλκό, διέσωσε όμως τα κατώτερα ξύλινα θεμέλια του ταπεινού σπιτιού των μαρτύρων.