Πέντε Τάταροι έφιππα όρμησαν κατά της μονής της Κούστα και σωριάστηκαν σαν νεκροί μπροστά στον σταυρό που τους ευλόγησε ο όσιος Αλέξανδρος. Όταν ένιωσε το τέλος του να πλησιάζει, λειτούργησε, κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων και παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο. Γεννήθηκε στη ρωσική γη γύρω στα χίλια τριακόσια εβδομήντα ένα και το κοσμικό του όνομα ήταν Αλέξιος.

Η πατρίδα του ήταν η πόλη Βολογκντά, τόπος ευλογημένος με μοναχικές παραδόσεις και ασκητικές μορφές. Έλαβε το μοναχικό σχήμα στη μονή του Σωτήρος της Πέτρας από τον ηγούμενο Διονύσιο τον Αγιορείτη. Ο Διονύσιος είχε μεταφέρει εκεί τον αθωνικό τυπικό κανόνα και αργότερα ανυψώθηκε σε αρχιεπίσκοπο Ροστόβ.

Στη μονή αυτή ο νεαρός μοναχός πέρασε όλους τους βαθμούς της υπακοής, με αυστηρή νηστεία και αδιάλειπτη προσευχή. Χειροτονήθηκε ιερομόναχος και ζούσε μέρα και νύχτα ανάμεσα στο εργόχειρο και τη λατρεία. Οι αδελφοί τον έβλεπαν σαν άγγελο του Θεού και τον τιμούσαν με πολλή ευλάβεια.

Αυτή όμως η τιμή τάραζε βαθιά τον ταπεινό μοναχό και του γινόταν ψυχικός πειρασμός. Αποφάσισε λοιπόν να φύγει κρυφά τη νύχτα και αναζήτησε τόπο πιο ερημικό για να μείνει αφανής. Έφτασε στον ποταμό Σιάζεμ, όπου βρήκε πυκνό δάσος και μια ήσυχη λίμνη μέσα στην απομόνωση.

Εκεί έστησε ένα μικρό κελί και άρχισε αυστηρή άσκηση με προσευχή και νηστεία. Σιγά σιγά άρχισαν να καταφθάνουν πιστοί που γύρευαν συμβουλή και πνευματική στήριξη από τον ταπεινό ερημίτη. Για να αποφύγει πάλι τη δόξα των ανθρώπων, έφυγε προς την ακτή της λίμνης Κούμπενα.

Στις εκβολές του ποταμού Κούστα συνάντησε τον όσιο Ευθύμιο, ο οποίος ασκήτευε ήδη στην περιοχή εκείνη. Του πρότεινε να ανταλλάξουν τα κελιά τους και ο όσιος Ευθύμιος δέχτηκε με χαρά την παράκληση. Φεύγοντας, του χάρισε τον σταυρό του ως ευλογία και πνευματική παρακαταθήκη για τη νέα του παλαίστρα.

Η ησυχία της ερήμου του ήταν πολύτιμη σαν πολυτίμητο πνευματικό μαργαριτάρι. Κατέβηκε στη λίμνη, βύθισε τον σταυρό μέσα στα νερά και προσευχήθηκε θερμά στον Θεό. Ζήτησε να μαζευτούν εκεί όσοι αγαπούσαν την οδό του σταυρού και της εγκράτειας.

Μετά από καιρό ήρθε ένας γέροντας και έμεινε κοντά του πέντε ολόκληρα χρόνια. Όταν προστέθηκε και τρίτος αδελφός, αποφάσισε να ανεγείρει ναό στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Ταξίδεψε ως το Ροστόβ και πήρε την ευλογία του πρώην ηγουμένου του Διονυσίου.

Σε μια ταραγμένη εποχή, ενώ ο πρίγκιπας Δημήτριος του Ζαοζέρσκ έλειπε από τα μέρη του, εμφανίστηκαν επιδρομείς Τάταροι. Πέντε από αυτούς όρμησαν έφιπποι κατά της μονής της Κούστα ζητώντας λάφυρα και αιχμαλώτους. Ο όσιος βγήκε ήρεμος, χωρίς ταραχή, και τους ευλόγησε με τον σταυρό που του είχε δώσει ο όσιος Ευθύμιος.

Έπεσαν αμέσως καταγής σαν νεκροί και έμειναν ακίνητοι για ώρες πολλές μέσα στη μονή. Ύστερα ο άγιος τους σήκωσε επικαλούμενος το όνομα της ζωοποιού Τριάδος και τους έδιωξε ειρηνικά. Όταν ο πρίγκιπας Δημήτριος εκοιμήθη, η σύζυγός του Μαρία έτρεφε μεγάλο σεβασμό προς τον γέροντα.

Πρόσφερε στη μονή ένα χωριό με τους κατοίκους του για τη μνήμη του ανδρός της. Κάποτε ήρθε στο μοναστήρι και μπήκε στον ναό την ώρα που ο όσιος διάβαζε το ψαλτήρι. Είδε με φρίκη ότι έντομα δάγκωναν το γυμνό του στήθος χωρίς να τον ενοχλούν καθόλου.

Λυπήθηκε ο μοναχός για την παρουσία της και της είπε με σεμνότητα λόγια διδαχής. Της παρήγγειλε να φροντίζει τη δική της πτωχεία μέσα στο σπίτι της. Επιστρέφοντας, η αρχόντισσα ασθένησε και ζήτησε προσευχές για την υγεία της.

Ο όσιος προέβλεψε το τέλος της και είπε στους αδελφούς να ετοιμαστεί για την άλλη ζωή. Είκοσι μέρες αργότερα η ευσεβής πριγκίπισσα Μαρία παρέδωσε την ψυχή της στον Κύριο. Κάποια άλλη φορά συγκεντρώθηκε σιτάρι στο αλώνι της μονής για τις ανάγκες των αδελφών.

Ένας χωρικός σκέφτηκε να κλέψει ένα σακί, μα δεν μπορούσε με κανέναν τρόπο να το σηκώσει. Έτυχε να βρεθεί εκεί ο όσιος και του είπε με πραότητα ότι μάταια πάλευε. Ο κλέφτης έπεσε στα πόδια του ζητώντας συγχώρεση για την αμαρτωλή του πράξη και πρόθεση.

Ο όσιος τον πρόσταξε να προσθέσει κι άλλο σιτάρι μέσα στο σακί του και να φύγει ευλογημένος. Τον συμβούλεψε να μην ξανακλέψει ποτέ ξένο πράγμα και τον ευλόγησε να πάρει το φορτίο. Ο χωρικός σήκωσε με ευκολία το βάρος και ευχαρίστησε γεμάτος δάκρυα τον γέροντα.

Σαν ένιωσε ο όσιος ότι πλησίαζε το τέλος του, μάζεψε τους αδελφούς και τους νουθέτησε. Τους παρακάλεσε να μείνουν στον τόπο φυλάγοντας ταπείνωση και αγάπη μεταξύ τους ως πολύτιμο κειμήλιο. Την Κυριακή τέλεσε τη θεία Λειτουργία και κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων με κατάνυξη μεγάλη.

Ύστερα γονάτισε και προσευχήθηκε για τον εαυτό του και για όλη τη μοναστική του συνοδεία. Σε ηλικία εξήντα οκτώ ετών παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο την ένατη Ιουνίου του χιλίοις τετρακοσίοις τριάντα εννέα. Σύμφωνα με την τελευταία του παραγγελία, ενταφιάστηκε στη νότια πλευρά του ιερού βήματος του μοναστηριακού ναού.

Έναν χρόνο μετά την κοίμησή του φύτρωσε πάνω από τον τάφο του ένα δέντρο σορβιάς. Κάποτε, ανήμερα της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ένα μικρό αγόρι χωρικών έσπασε ένα κλαδί. Αμέσως άρχισε να πονάει αφόρητα το χέρι του και να ταλαιπωρείται από φλόγωση δυσβάστακτη.

Οι γονείς του προσευχήθηκαν θερμά και έφεραν το παιδί στον τάφο του οσίου με δάκρυα. Το αγόρι θεραπεύτηκε αμέσως και από τότε οι πιστοί έπαιρναν καρπούς από το δέντρο για ίαση. Οι μαθητές του οσίου έχτισαν πάνω από τον τάφο του ναό προς τιμήν του αγίου Νικολάου.

Ο ναός εγκαινιάστηκε την επέτειο της κοιμήσεως του οσίου και έγινε τόπος πανηγύρεως των πιστών. Πολλοί άρρωστοι που έφερναν στον ναό έλεγαν ότι έβλεπαν τον όσιο Αλέξανδρο και τον άγιο Νικόλαο. Τους έβλεπαν να συμπροσεύχονται ή να θυμιάζουν τον ναό, και πολλοί έπαιρναν την υγεία τους πίσω.