Ο Όσιος Παχώμιος και η γέννηση του κοινοβίου

Είκοσι χρονών στρατιώτης του Μεγάλου Κωνσταντίνου, ο Παχώμιος γνώρισε τους Χριστιανούς μέσα σε μια σκοτεινή φυλακή της Αιγύπτου. Από εκείνη τη συνάντηση γεννήθηκε αργότερα το πρώτο οργανωμένο κοινόβιο της οικουμένης, με επτά χιλιάδες μοναχούς υπό την καθοδήγησή του. Ο νεαρός στρατιώτης είχε γεννηθεί από ειδωλολάτρες γονείς στην Άνω Θηβαΐδα της Αιγύπτου, γύρω στο διακόσια ενενήντα δύο μετά Χριστόν.

Όταν τον στρατολόγησαν, οι νεοσύλλεκτοι κλείστηκαν σε φυλακή πόλεως υπό φρουρά αυστηρή. Εκεί οι ντόπιοι πιστοί έφερναν ψωμί και φαγητό στους στρατιώτες με αληθινή στοργή. Ο Παχώμιος ρώτησε γιατί φρόντιζαν άγνωστους ανθρώπους με τόση καλοσύνη και αγάπη.

Του απάντησαν ότι είναι Χριστιανοί και υπηρετούν τον πλησίον για την αγάπη του Θεού. Η απάντηση αυτή άγγιξε βαθιά την αγνή του ψυχή και άναψε μέσα του πόθο μεγάλο. Έταξε στον εαυτό του πως, μόλις απολυθεί, θα ζητούσε το άγιο βάπτισμα και τον Χριστό.

Μετά τη νίκη του αυτοκράτορα ο στρατός διαλύθηκε και ο Παχώμιος έφυγε ελεύθερος για την έρημο. Βαπτίστηκε στο χωριό Σενεσίτ και αφιερώθηκε ολόψυχα στην προσευχή και την άσκηση. Στην έρημο αναζήτησε πνευματικό οδηγό και βρήκε τον αυστηρό ασκητή Παλάμονα, που τον δέχτηκε μετά από επίμονη δοκιμασία.

Ο γέροντας του φανέρωσε το μέτρο της μοναχικής ζωής, με αγρυπνία, νηστεία αδιάκοπη και προσευχή νύχτα και ημέρα. Ο νέος υποτακτικός έμεινε κοντά του πολλά χρόνια και μιμήθηκε πιστά κάθε αρετή του πνευματικού πατέρα του. Όταν περιπλανήθηκε κάποτε στην έρημο, έφτασε στα ερείπια του εγκαταλειμμένου χωριού Ταβέννη, κοντά στις όχθες του Νείλου.

Εκεί άκουσε φωνή θεϊκή που τον προέτρεπε να μείνει και να χτίσει μοναστήρι για όσους θα έρχονταν αργότερα. Ο Παλάμων ευλόγησε τα θεμέλια και προφήτεψε τη μελλοντική δόξα του τόπου εκείνου. Σύντομα όμως ο γέροντας κοιμήθηκε και ο Παχώμιος έμεινε μόνος με τον αδελφό του Ιωάννη.

Άγγελος Κυρίου τού παρέδωσε γραπτό κανόνα μοναχικής ζωής για όσους θα ακολουθούσαν. Πρώτος αυτός εισήγαγε το σύστημα της κοινοβιακής ζωής, όπου οι μοναχοί ζούσαν μαζί κάτω από κοινό κανόνα. Όλοι είχαν την ίδια τροφή, την ίδια ενδυμασία και την ίδια υπακοή στον ηγούμενο της αδελφότητας.

Σύντομα συγκεντρώθηκαν γύρω του πολλοί υποτακτικοί που γοητεύονταν από την αγάπη του στην εργασία και την προσευχή. Ο όσιος καλλιεργούσε ο ίδιος τον κήπο, υπηρετούσε τους αρρώστους και δεχόταν με χαρά τους ξένους. Άνοιξε εννέα ανδρικά μοναστήρια και δύο γυναικεία, όπου ηγουμένη ήταν η αδελφή του Μαρία.

Συνολικά συγκεντρώθηκαν επτά χιλιάδες μοναχοί υπό την πνευματική του εποπτεία και καθοδήγηση. Χώρισε τη μεγάλη αδελφότητα σε είκοσι τέσσερα τάγματα κατά τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου. Στους πιο φωτισμένους αδελφούς έδινε το γράμμα ιώτα, ενώ στους δύσκολους χαρακτήρες το γράμμα ξι.

Καθένας έπρεπε να εκτελεί με προθυμία το διακόνημα που του ανέθετε ο μεγάλος αββάς της κοινότητας. Ο όσιος θεωρούσε την υπακοή ανώτερη από τη νηστεία και την προσευχή που γίνεται με κόπο. Δεν επέτρεπε στους μοναχούς να έχουν ιδιόκτητα χρήματα ούτε να δέχονται δώρα από τους συγγενείς τους.

Ο ίδιος έμενε ταπεινός και απλός, έτοιμος να ακούσει τη γνώμη και του πιο νέου αδελφού. Όταν ένας μικρός μοναχός τού έδειξε καλύτερο τρόπο πλεξίματος, εκείνος δέχτηκε με χαρά το μάθημα. Πολλοί πειρασμοί και δαιμονικές προσβολές χτύπησαν τον όσιο, μα εκείνος τους νικούσε με τη δύναμη της προσευχής και της υπομονής.

Άλλοτε οι δαίμονες έσειαν το κελί του σαν να ήταν έτοιμο να γκρεμιστεί, μα εκείνος έλεγε με γαλήνη τα λόγια του ψαλμωδού Δαβίδ. Ο Κύριος του χάρισε το διορατικό χάρισμα και τη δύναμη να θεραπεύει αρρώστιες σώματος και ψυχής. Μιλούσε ξένες γλώσσες, συναναστρεφόταν άγρια θηρία και προφήτευε τα μέλλοντα να συμβούν στους πιστούς.

Με τη διδασκαλία του οδήγησε πολλούς στον ουρανό, και μερικούς τους έβλεπε καθώς οι άγγελοι παραλάμβαναν τις ψυχές τους. Στους ασθενείς αδελφούς έδειχνε ιδιαίτερη στοργή, τους παρηγορούσε και χαλάρωνε γι αυτούς τον κανόνα της νηστείας. Όταν κάποτε έλειπε από το μοναστήρι, ο μάγειρας δεν μαγείρεψε φαγητό, νομίζοντας πως έτσι ευχαριστούσε τους μοναχούς.

Ο όσιος επιστρέφοντας έκαψε τις πεντακόσιες ψάθες που είχε φτιάξει στο μεταξύ ο αδελφός. Δίδαξε πως η υπακοή φέρνει μισθό μεγαλύτερο από κάθε αυθαίρετη άσκηση και θυσία. Στις γυναίκες και τους ειρηνικούς ησυχαστές αρνιόταν συναναστροφή, μα όλους τους φρόντιζε με αγάπη πατρική και ανυπόκριτη.

Στα τέλη της ζωής του ο Θεός τού αποκάλυψε το μέλλον του μοναχισμού με όραμα φοβερό και διαφωτιστικό. Είδε αμέτρητους μοναχούς να περπατούν μέσα σε σκοτεινό λάκκο και να πέφτουν ο ένας πάνω στον άλλον. Λίγοι μόνο έφταναν στην κορυφή και δοξολογούσαν τον Θεό για τη σωτηρία τους.

Έκλαψε πικρά για τους ραθύμους και τους ανέλπιδους μοναχούς των μελλοντικών εποχών. Φωνή τότε τον παρηγόρησε λέγοντας ότι η ευσπλαχνία του Κυρίου δεν εξαντλείται ποτέ. Μετά το Πάσχα του τριακόσια σαράντα οκτώ μετά Χριστόν ξέσπασε φοβερή επιδημία στην κοινοβιακή του αδελφότητα.

Εκατό περίπου πατέρες κοιμήθηκαν μέσα σε λίγες ημέρες κατά τη γενική σύναξη των μοναχών. Ο ίδιος ο όσιος ασθένησε καθώς φρόντιζε τους πάσχοντες αδελφούς με αγάπη πατρική. Σαράντα ημέρες πάλεψε με τον πυρετό, χωρίς να δεχτεί ξεχωριστή φροντίδα στον στρωμνή του.

Παρέδωσε την ψυχή του στις εννέα Μαΐου του τριακόσια σαράντα οκτώ, σε ηλικία πενήντα τριών ετών. Ο αγαπημένος του μαθητής Θεόδωρος ο Ηγιασμένος έκλεισε τα μάτια του και τον έθαψε σε κρυφό τόπο. Ο όσιος Παχώμιος έγινε πατέρας του κοινοβίου και φωτεινός λύχνος της οικουμένης, που λάμπει μέσα στους αιώνες.