Όσιος Βαρσανούφιος της Όπτινα

Συνταγματάρχης του ρωσικού στρατού άφησε τη λαμπρή στρατιωτική του σταδιοδρομία, αρνούμενος μάλιστα την προαγωγή του σε στρατηγό, για να γίνει μοναχός στην Όπτινα. Σε μια βαριά πνευμονία είδε τους ουρανούς να ανοίγουν και άκουσε φωνή που τον καλούσε στο περίφημο μοναστήρι των Γερόντων. Ο Παύλος Πλιχάνωφ γεννήθηκε στη Σαμάρα τον Ιούλιο του χίλια οκτακόσια σαράντα πέντε, γιος του Ιωάννη και της Ναταλίας.

Η μητέρα του πέθανε στη γέννα και ο πατέρας του ξαναπαντρεύτηκε, για να μη μείνει το παιδί χωρίς μάνα. Η μητριά του ήταν αυστηρή, όμως τον αγάπησε πραγματικά σαν δικό της παιδί. Ως απόγονος των Κοζάκων του Ορενμπούργκ, ο Παύλος γράφτηκε στη Στρατιωτική Σχολή Δοκίμων του Πολότσκ.

Συνέχισε τις σπουδές του στη Στρατιωτική Σχολή του Ορενμπούργκ και πήρε το βαθμό του αξιωματικού. Αργότερα αποφοίτησε από τη Σχολή Επιτελών Κοζάκων της Πετρούπολης και υπηρέτησε στο επιτελείο της στρατιωτικής περιφέρειας του Καζάν. Με το πέρασμα των ετών έφτασε στο βαθμό του συνταγματάρχη, χαίροντας εκτίμηση από συναδέλφους και ανωτέρους του.

Η ζωή του εξωτερικά ήταν λαμπρή, όμως μέσα του ωρίμαζε σιγά σιγά μια άλλη αναζήτηση. Μια φορά αρρώστησε βαριά από πνευμονία και αισθάνθηκε πως πλησίαζε το τέλος του. Ζήτησε από τον υπηρέτη του να του διαβάσει το Ευαγγέλιο και έχασε τις αισθήσεις του.

Τότε είδε ένα όραμα στο οποίο οι ουρανοί άνοιξαν και φοβήθηκε από το άπλετο φως που τον περιέλουσε. Όλη η αμαρτωλή του ζωή πέρασε μπροστά από τα μάτια του και τον κατέλαβε βαθιά μετάνοια. Μια φωνή τού είπε πως έπρεπε να πάει στο μοναστήρι της Όπτινα, αν και οι γιατροί δεν πίστευαν πως θα γλίτωνε.

Η υγεία του όμως βελτιώθηκε και ο συνταγματάρχης επισκέφθηκε το μοναστήρι. Τον Αύγουστο του χίλια οκτακόσια ογδόντα εννέα Γέροντας της μονής ήταν ο άγιος Αμβρόσιος, ο οποίος του είπε να τακτοποιήσει τις κοσμικές υποθέσεις του. Δύο χρόνια αργότερα ο άγιος Αμβρόσιος τον ευλόγησε να κόψει κάθε δεσμό με τον κόσμο και του όρισε προθεσμία τρεις μήνες.

Δεν ήταν εύκολο για τον συνταγματάρχη να παραιτηθεί μέσα σε τόσο σύντομο διάστημα, επειδή ορθώθηκαν πολλά εμπόδια στον δρόμο του. Του πρότειναν μάλιστα προαγωγή στον βαθμό του στρατηγού και τον παρακάλεσαν να αναβάλει την αποστρατεία του. Ορισμένοι προσπάθησαν να του ετοιμάσουν γάμο, γελώντας με την απόφασή του να γίνει μοναχός.

Μόνο η μητριά του χάρηκε ειλικρινά που το παιδί της επιθυμούσε τη μοναχική ζωή. Την τελευταία μέρα της τρίμηνης προθεσμίας τακτοποίησε τις υποθέσεις του και έφτασε στην Όπτινα. Ο άγιος Αμβρόσιος όμως βρισκόταν ήδη νεκρός μέσα στο φέρετρό του στον ναό.

Τον διαδέχθηκε ως Γέροντας ο άγιος Ανατόλιος ο Πρώτος, ο οποίος ανέθεσε τον Παύλο στον ιερομόναχο Νεκτάριο ως υποτακτικό. Έγινε δεκτός ως δόκιμος το χίλια οκτακόσια ενενήντα δύο και ντύθηκε ρασοφόρος το επόμενο έτος. Μέσα σε δέκα χρόνια προχώρησε σταδιακά σε όλους τους βαθμούς της μοναχικής ζωής.

Χειροτονήθηκε διάκονος το χίλια εννιακόσια δύο και πρεσβύτερος τον επόμενο χρόνο. Τον Δεκέμβριο του χίλια εννιακόσια εκάρη κρυφά μεγαλόσχημος εξαιτίας σοβαρής ασθένειας. Όταν τον ρώτησαν ποιο όνομα ήθελε να λάβει, εκείνος απάντησε πως δεν είχε σημασία.

Του έδωσαν το όνομα του αγίου Βαρσανουφίου του Τβερ και του Καζάν. Αν και ανάρρωσε, το μανδύα τού τον παρέδωσαν επίσημα μόνο τον Δεκέμβριο του χίλια εννιακόσια δύο μετά τη Λειτουργία. Τότε αποκαλύφθηκε δημόσια πως είχε κουρευτεί επάνω στο κρεβάτι της αρρώστιας.

Έτσι ολοκληρώθηκε φανερά αυτό που είχε γίνει στα κρυφά, χάρη στη πρόνοια του Θεού. Την πρώτη Σεπτεμβρίου του χίλια εννιακόσια τρία ο πατήρ Βαρσανούφιος ορίστηκε βοηθός του Γέροντα Ιωσήφ, ηγουμένου της σκήτης. Είχε καθήκον να συμπαρίσταται πνευματικά στους αδελφούς της σκήτης και στις μοναχές της μονής Σαμορντίνο.

Στην αρχή του Ρωσοϊαπωνικού πολέμου το χίλια εννιακόσια τέσσερα στάλθηκε στην Άπω Ανατολή ως στρατιωτικός ιερέας. Εκεί διακόνησε τους τραυματισμένους στρατιώτες με στοργή πατέρα και αυτοθυσία. Όταν τελείωσε ο πόλεμος τον Αύγουστο του επόμενου έτους, επέστρεψε στην Όπτινα την πρώτη Νοεμβρίου.

Επειδή ο Γέροντας Ιωσήφ είχε γεράσει και αδυνατούσε να διοικεί τη σκήτη, ο πατήρ Βαρσανούφιος τοποθετήθηκε στη θέση του ως ηγούμενος. Αποκατέστησε γρήγορα την τάξη και την πειθαρχία, εξόφλησε τα χρέη και επισκεύασε τα κτίρια. Ως προϊστάμενος συνδύαζε την αυστηρότητα με την πατρική στοργή και τρυφερότητα προς τους υποτακτικούς του.

Όπως και οι άλλοι Γέροντες της Όπτινα, είχε το χάρισμα της διορατικότητας και της θεραπείας σωματικών και ψυχικών παθήσεων. Ένα πνευματικό του τέκνο, ο πατήρ Ινοκέντιος Πάβλωφ, διηγήθηκε αργότερα την πρώτη του εξομολόγηση. Φοβήθηκε όταν ο Γέροντας του ανέφερε πρόσωπα και γεγονότα που ο ίδιος είχε ξεχάσει.

Ο άγιος του μίλησε με γλυκύτητα και του εξήγησε πως ο Θεός του φανέρωνε όλα αυτά. Ο άγιος Βαρσανούφιος αγαπούσε ιδιαίτερα τα πνευματικά βιβλία και προπάντων τους Βίους των Αγίων. Έλεγε συχνά πως όσοι μελετούν αυτά τα κείμενα με πίστη ωφελούνται πάρα πολύ στην ψυχή τους.

Στους Βίους των Αγίων, διαβεβαίωνε, βρίσκει κανείς απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα της καθημερινής ζωής. Αυτοί οι Βίοι μας διδάσκουν πώς να ξεπερνάμε εμπόδια και δυσκολίες και πώς να στεκόμαστε σταθεροί στην πίστη μας. Μας μαθαίνουν επίσης πώς να παλεύουμε εναντίον του κακού και να βγαίνουμε νικητές στον πνευματικό αγώνα.

Αν και τα βιβλία αυτά κυκλοφορούσαν πλατιά, ο Γέροντας λυπόταν γιατί λίγοι τα διάβαζαν με προσοχή. Κάθε ημέρα μνημόνευε πολλούς αγίους στον προσωπικό κανόνα της προσευχής του, και αυτό δεν ήταν τυχαίο. Κάθε άγιος, εξηγούσε, είχε κάποια ιδιαίτερη σημασία στη δική του ζωή.

Όταν συνέβαινε κάποιο σπουδαίο γεγονός, κοίταζε ποιοι άγιοι τιμώνταν εκείνη την ημέρα. Έπειτα άρχιζε να τους μνημονεύει καθημερινά στις προσευχές του με ευλάβεια. Παρατήρησε αργότερα πως κατά τη γιορτή τους τον γλίτωναν συχνά από κινδύνους και δοκιμασίες.

Στις δεκαεπτά Δεκεμβρίου του χίλια οκτακόσια ενενήντα ένα, ημέρα του προφήτη Δανιήλ και των τριών παίδων, έφυγε από το Καζάν οριστικά. Εκείνη την ημέρα αποφάσισε να αφήσει τον κόσμο για πάντα. Πίστευε πως ο Θεός τον είχε λυτρώσει από μια φλεγόμενη κάμινο παθών.

Όπως οι τρεις παίδες σώθηκαν από το πύρινο καμίνι επειδή αρνήθηκαν να προσκυνήσουν τα είδωλα, έτσι και ο ίδιος βγήκε αλώβητος από τον κόσμο. Αρνήθηκε να προσκυνήσει τα είδωλα της φιληδονίας, της υπερηφάνειας, της γαστριμαργίας και των άλλων παθών. Από το χίλια εννιακόσια οκτώ άρχισε να αρρωσταίνει συχνότερα και να μιλά για τον επερχόμενο θάνατό του.

Τον Απρίλιο εκείνης της χρονιάς κάποιος του έστειλε ένα δέμα με το μεγάλο σχήμα. Ο πατήρ Βαρσανούφιος επιθυμούσε από καιρό να γίνει μεγαλόσχημος πριν πεθάνει, αλλά δεν το είχε αποκαλύψει σε κανέναν εκτός από τον αρχιμανδρίτη. Θεώρησε λοιπόν το γεγονός ως σημάδι ότι σύντομα θα έφευγε από την παρούσα ζωή.

Μια νύχτα του Ιουλίου του χίλια εννιακόσια δέκα αρρώστησε τόσο πολύ ώστε αναγκάστηκε να φύγει από την Αγρυπνία. Το επόμενο πρωί ήταν τόσο εξαντλημένος που δεν μπορούσε να σηκωθεί μόνος του από το κρεβάτι. Εκείνο το βράδυ τον έκειραν μεγαλόσχημο μέσα στο κελί του.

Ο Γέροντας άρχισε να συνέρχεται, όμως νέες δυσκολίες ξεσπούσαν τότε μέσα στο μοναστήρι. Νέοι μοναχοί έρχονταν από πνευματικά χαλαρά περιβάλλοντα και αγνοούσαν τον αληθινό μοναχικό αγώνα. Δεν καταλάβαιναν την ασκητική φύση του μοναχισμού ούτε τον θεσμό της γεροντικής υπακοής.

Άρχισαν λοιπόν να ζητούν θορυβωδώς μεταρρυθμίσεις και αλλαγές μέσα στη σκήτη. Επιδίωκαν να αναλάβουν θέσεις εξουσίας και επιθυμούσαν μάλιστα να κλείσει η σκήτη οριστικά. Εξαιτίας των διαμαρτυριών τους, ο πατήρ Βαρσανούφιος απομακρύνθηκε από την Όπτινα και τοποθετήθηκε ηγούμενος στη μονή Γκολούτβινσκι.

Όταν έφτασε εκεί για να αναλάβει τα νέα του καθήκοντα, βρήκε τη μονή σε υλική και πνευματική παρακμή. Δεν λιποψύχησε όμως, και σύντομα η μονή άρχισε να αναβιώνει μέσα από την προσευχή του. Πολλοί προσκυνητές έφθαναν, μόλις άκουσαν πως ένας Γέροντας της Όπτινα είχε έρθει στο Γκολούτβινσκι.

Η οικονομική κατάσταση της μονής βελτιώθηκε αισθητά μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Ωστόσο, οι ταραχοποιοί αδελφοί τού προκαλούσαν μεγάλη θλίψη και αναγκάστηκε να αποπέμψει μερικούς από αυτούς. Στις αρχές του χίλια εννιακόσια δεκατρία αρρώστησε ξανά και ζήτησε από τον μητροπολίτη Μακάριο της Μόσχας να αποσυρθεί στην Όπτινα.

Η επιθυμία του όμως δεν εκπληρώθηκε, καθώς η ζωή του πλησίαζε στο τέλος της. Εκοιμήθη εν Κυρίω την πρώτη Απριλίου, και το σκήνωμά του παρέμεινε στον ναό του Γκολότβινο μέχρι το Σάββατο του Λαζάρου. Μετά την κηδεία, το ιερό λείψανό του μεταφέρθηκε με τρένο στην Όπτινα.

Το τρένο έφτασε στον σταθμό Κοζέλσκ και το φέρετρο μεταφέρθηκε στην Όπτινα από κλήρο και πιστούς. Το Πατριαρχείο Μόσχας ενέκρινε την τοπική τιμή των Γερόντων της Όπτινα τον Ιούνιο του χίλια εννιακόσια ενενήντα έξι. Η εργασία ανακομιδής των λειψάνων των αγίων Λεωνίδα, Μακαρίου, Ιλαρίωνος, Αμβροσίου, Ανατολίου του Πρώτου, Βαρσανουφίου και Ανατολίου του Δευτέρου άρχισε τον Ιούλιο του χίλια εννιακόσια ενενήντα οκτώ.

Ολοκληρώθηκε την επόμενη ημέρα μέσα σε ατμόσφαιρα κατάνυξης και πνευματικής αγαλλίασης. Εξαιτίας όμως των μεγάλων εορτών της Εκκλησίας, όπως η Γέννηση του τιμίου Προδρόμου, οι πραγματικές ημερομηνίες δεν ήταν κατάλληλες για ξεχωριστή μνήμη. Έτσι ο Πατριάρχης Αλέξιος ο Δεύτερος όρισε ως ημερομηνία μνήμης του γεγονότος αυτού τις είκοσι επτά Ιουνίου παλαιού ημερολογίου.

Τα ιερά λείψανα των αγίων Γερόντων αναπαύονται σήμερα στον νέο ναό της εικόνας της Παναγίας του Βλαντίμιρ. Οι Γέροντες της Όπτινα ανακηρύχθηκαν επίσημα άγιοι για παγκόσμια τιμή από το Πατριαρχείο Μόσχας τον Αύγουστο του δύο χιλιάδες. Η ζωή του οσίου Βαρσανουφίου παραμένει φωτεινό παράδειγμα ολόψυχης αφιέρωσης στον Χριστό.

Από συνταγματάρχης του κόσμου έγινε στρατιώτης του ουράνιου Βασιλέως μέσα στη σιωπή της σκήτης. Ο αγώνας του δείχνει πως καμία θέση και κανένας βαθμός δεν συγκρίνεται με την κλήση της μοναχικής ζωής. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του την πρώτη Απριλίου με ευλάβεια και βαθιά κατάνυξη.