Η Μονή του Ευαγγελισμού στην Ικαρία

Δύο Αγιορείτες Κολλυβάδες, κυνηγημένοι από πειρατές, βρήκαν καταφύγιο στη βραχώδη Ικαρία και έχτισαν εκεί μοναστήρι το χίλια επτακόσια εβδομήντα πέντε. Η πύλη του δεν έκλεινε ποτέ, ούτε καν τη νύχτα, για να μπαίνει ελεύθερα όποιος είχε ανάγκη φιλοξενίας. Η Μονή του Ευαγγελισμού στέκει στο νοτιοανατολικό άκρο του νησιού, δυτικά του Αγίου Κηρύκου, κοντά στον μικρό οικισμό του Ξυλοσύρτη.

Ιδρυτές της υπήρξαν δύο μεγάλες μορφές του αγιορείτικου κινήματος των Κολλυβάδων, που αναζητούσαν τόπο πνευματικής ησυχίας μακριά από ταραχές. Ο πρώτος ήταν ο ιερομόναχος Νήφων, ο οποίος καταγόταν από τα Πατρικά της Χίου και φλεγόταν από αγάπη για τη μοναχική ζωή. Ο δεύτερος ήταν ο Άγιος Μακάριος Νοταράς, επίσκοπος Κορίνθου, μια από τις φωτεινότερες πνευματικές μορφές της εποχής εκείνης.

Έφυγαν αρχικά από το Περιβόλι της Παναγίας και πέρασαν για ένα διάστημα στη Σάμο και έπειτα στους Λειψούς. Οι συνεχείς πειρατικές επιδρομές τους ανάγκασαν να μετακινηθούν διαρκώς, ώσπου βρήκαν ασφαλές καταφύγιο στη Λευκάδα της Ικαρίας. Εκεί αφιέρωσαν το νέο τους μοναστήρι στην ανάμνηση του χαρμόσυνου μηνύματος του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.

Ο Άγιος Μακάριος Νοταράς παρέμεινε για μεγάλο διάστημα στη νέα μονή και ασκήτεψε με αυστηρότητα σε ένα ταπεινό κελί. Τα ερείπιά του σώζονται ακόμη στην ανατολική πλευρά του μοναστηριακού συγκροτήματος και μαρτυρούν τη σιωπηλή του παρουσία. Η αδελφότητα γρήγορα αναδείχθηκε σε υποδειγματικό κοινόβιο, με αυστηρή τάξη και πραγματική πνευματική ζωή ανάμεσα στους πατέρες.

Στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα αριθμούσε δεκατέσσερις μοναχούς και στις αρχές του εικοστού έφτασε τους είκοσι αδελφούς. Λίγο αργότερα, στα χρόνια του Μεγάλου Πολέμου, ο αριθμός των μοναχών ανέβηκε στους είκοσι πέντε ζηλωτές πατέρες. Όμως οι αλλεπάλληλες πειρατικές επιδρομές και η σκληρή αφορία του ικαριώτικου τόπου έφεραν μεγάλες δυσκολίες στην αδελφότητα.

Οι μοναχοί αναγκάστηκαν τελικά να εγκαταλείψουν το ευλογημένο νησί και να μεταφερθούν στη μακρινή Σκιάθο. Εκεί ανήγειραν νέο μοναστήρι, ενώ στην Ικαρία η παλιά μονή έμεινε για κάποιο διάστημα έρημη και βουβή. Αργότερα ήρθαν στο νησί τρία πνευματικά παιδιά του Νήφωνα, ο Αγάθων, ο Σισώης και ο Απόλλων.

Κρατούσαν στα χέρια τους μια συστατική επιστολή και εργάστηκαν με μεγάλο ζήλο για την ανακαίνιση του ιερού καθιδρύματος. Το μοναστήρι είναι τετράγωνο, με είκοσι κελιά, τραπεζαρία, δύο ξενώνες και όλους τους αναγκαίους βοηθητικούς χώρους για την καθημερινή του ζωή. Το έτος χίλια εννιακόσια πενήντα πέντε μετατράπηκε σε γυναικείο κοινόβιο και εγκαταστάθηκαν σε αυτό μοναχές που συνέχισαν την παλιά παράδοση.

Ο κεντρικός ναός είναι αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και διαθέτει ένα πραγματικά υπέροχο ξυλόγλυπτο τέμπλο. Οι παραστάσεις του παρουσιάζουν σκηνές από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη με ζωντανή τέχνη και βαθιά πίστη. Οι φορητές εικόνες αποτελούν αξιόλογα έργα του δέκατου όγδοου και του δέκατου ένατου αιώνα.

Η βιβλιοθήκη της μονής υπήρξε κάποτε σπουδαία, σήμερα όμως φυλάσσονται ελάχιστα μόνο βιβλία μέσα στους χώρους της. Όταν η μονή ερήμωσε ξανά γύρω στα μέσα του εικοστού αιώνα, εκατόν εξήντα εννέα σπουδαία βιβλία παραδόθηκαν στο Γυμνάσιο Αγίου Κηρύκου. Άλλα σαράντα ένα βιβλία δόθηκαν σε καθηγητή με το επώνυμο Κατσής, χωρίς όμως να αναφέρεται κάπου η ακριβής χρονολογία της παράδοσης.

Σώζεται ακόμη το παρεκκλήσι του Αγίου Μακαρίου στο κοιμητήριο των Πατέρων, με δύο ψηφιδωτές εικόνες των αγίων κτητόρων του τόπου.