Η Κυριακή της Συγχωρήσεως και η αρχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής

Στον Εσπερινό της τελευταίας Κυριακής πριν τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, οι πιστοί στρέφονται ο ένας στον άλλον και ζητούν αμοιβαία συγχώρηση με δάκρυα και αγάπη. Την ίδια στιγμή, ενώ ακούγονται οι πρώτοι αναστάσιμοι ύμνοι του Πάσχα, ο ναός γεμίζει με την προσδοκία της λαμπρής χαράς που έρχεται. Η ημέρα αυτή ονομάζεται Κυριακή της Συγχωρήσεως και ανοίγει επίσημα την πορεία προς το Πάσχα.

Το πρωί, στη Θεία Λειτουργία, ακούμε τα λόγια του Χριστού, που μας λέει πως, αν συγχωρήσουμε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα μας συγχωρήσει και ο ουράνιος Πατέρας. Αν όμως δεν συγχωρήσουμε, ούτε εκείνος θα συγχωρήσει τα δικά μας. Έτσι ο λόγος του Κυρίου τοποθετεί τη συγχώρηση στην ίδια τη ρίζα της σχέσης μας με τον Θεό.

Το βράδυ, στον Εσπερινό, ψάλλεται το Μέγα Προκείμενο, που παρακαλεί τον Κύριο να μην αποστρέψει το πρόσωπό του από το παιδί του. Ακολουθούν οι κατανυκτικές μελωδίες, η ευχή του Αγίου Εφραίμ του Σύρου και οι μετάνοιες της περιόδου. Η Εκκλησία θέλει να μπούμε στον αγώνα της νηστείας μέσα από έναν τέτοιο σταθμό αγάπης και ειρήνης.

Πολλοί όμως ρωτούν δίκαια ποιο είναι το νόημα αυτής της τελετής και γιατί η Εκκλησία τοποθετεί τη συγχώρηση ως αρχή της νηστείας. Για αρκετούς ανθρώπους η Μεγάλη Τεσσαρακοστή σημαίνει σχεδόν αποκλειστικά μια αλλαγή στο φαγητό και την τήρηση των κανόνων που αφορούν τη νηστεία. Θεωρούν τη νηστεία αυτοσκοπό, ένα καλό έργο που το ζητά ο Θεός και αμείβεται από μόνο του.

Η Εκκλησία όμως φανερώνει με κάθε τρόπο πως η νηστεία είναι ένα μέσο ανάμεσα σε πολλά, ποτέ ο τελικός σκοπός. Στόχος της είναι η πνευματική ανανέωση του ανθρώπου, η επιστροφή του στον Θεό και η αληθινή μετάνοια. Με ξεκάθαρη φωνή προειδοποιεί τους πιστούς εναντίον μιας υποκριτικής και φαρισαϊκής νηστείας, που μειώνει την πίστη σε τυπική υποχρέωση.

Ένας τεσσαρακοστιανός ύμνος μάς θυμίζει χαρακτηριστικά πως μάταια χαίρεται η ψυχή που απέχει από φαγητά, αν δεν καθαρίζεται από τα πάθη της. Όποιος επιμένει στην αμαρτία, λέει ο ύμνος, κάνει μια νηστεία εντελώς ανώφελη. Έτσι η συγχώρηση μπαίνει στο κέντρο, ως αληθινή προϋπόθεση κάθε γνήσιου πνευματικού αγώνα.

Η συγχώρηση βρίσκεται στην καρδιά της χριστιανικής πίστης, γιατί ο ίδιος ο Χριστιανισμός είναι πάνω από όλα η θρησκεία της συγχωρήσεως. Ο Θεός μας συγχωρεί και η συγχώρησή του παίρνει πρόσωπο στον Χριστό, τον Υιό του, που ήρθε ανάμεσά μας. Μετέχοντας στην ανθρώπινη φύση εκείνου, μετέχουμε στην αγάπη του και συμφιλιωνόμαστε αληθινά με τον ίδιο τον Πατέρα.

Στην πραγματικότητα ο Χριστιανισμός δεν έχει άλλο περιεχόμενο πέρα από την αγάπη και την ανανέωσή της μέσα μας. Αυτό ακριβώς αναζητούμε στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, μέσα από τη νηστεία, την προσευχή και ολόκληρο το πνεύμα της περιόδου. Γι αυτό η συγχώρηση γίνεται και αρχή και απαραίτητη προϋπόθεση της Σαρακοστής, χωρίς την οποία τίποτε δεν στέκεται όρθιο.

Ωστόσο κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί γιατί χρειάζεται να συμμετάσχει σε αυτήν την τελετή, όταν νιώθει πως δεν έχει εχθρούς. Γιατί να ζητήσει συγχώρηση από ανθρώπους που ούτε τον πείραξαν ούτε τους γνωρίζει καλά. Η απορία αυτή φανερώνει μια παρανόηση της ορθόδοξης διδασκαλίας για τη συγχώρηση.

Η Εκκλησία δείχνει πως υπάρχουν πολύ λεπτότεροι τρόποι με τους οποίους πληγώνουμε καθημερινά τη θεϊκή αγάπη γύρω μας. Πραγματική έχθρα, προσωπικό μίσος και έντονη εμπάθεια μπορεί να λείπουν από τη ζωή μας, και αυτό φαίνεται καλό. Όταν όμως εμφανίζονται, είναι ίσως ευκολότερο να μετανοήσουμε, αφού αντιβαίνουν φανερά στις θείες εντολές.

Πιο επικίνδυνες είναι οι κρυφές πληγές, η αδιαφορία, ο εγωισμός και η έλλειψη ενδιαφέροντος για τους άλλους ανθρώπους γύρω μας. Είναι το τείχος που υψώνουμε μέσα μας, νομίζοντας πως με τυπικές ευγένειες εκπληρώνουμε τις εντολές του Θεού. Η ακολουθία της συγχωρήσεως έχει τόση σημασία ακριβώς επειδή μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε αυτό το λάθος.

Μας χαρίζει, έστω για λίγα λεπτά, την εμπειρία της συνάντησης ενός παιδιού του Θεού με ένα άλλο παιδί του. Δοκιμάζουμε εκείνη την αμοιβαία αναγνώριση που λείπει τόσο τραγικά από τον σύγχρονο και απάνθρωπο κόσμο μας. Σε αυτό το μοναδικό βράδυ, ακούγοντας τους χαρμόσυνους πασχαλινούς ύμνους, καλούμαστε σε μια πνευματική ανακάλυψη.

Γευόμαστε έναν άλλον τρόπο ζωής και σχέσης με τους ανθρώπους, όπου η ουσία είναι η αγάπη. Καταλαβαίνουμε πως πάντα και παντού ο Χριστός στέκεται ανάμεσά μας, μετατρέποντας την αμοιβαία αποξένωση σε γνήσια αδελφοσύνη μέσα από τη δική του παρουσία. Καθώς προχωρώ προς τον άλλον και εκείνος έρχεται κοντά μου, αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ποιος μας ενώνει πραγματικά.

Είναι ο Χριστός που μας φέρνει κοντά με την αγάπη του και για τους δύο, ως κοινό σημείο της ύπαρξής μας. Αυτή η ανακάλυψη συμπίπτει με την ίδια την έλευση της Βασιλείας του Θεού μέσα στις ψυχές μας. Είναι η Βασιλεία της ειρήνης και της αγάπης, της συμφιλίωσης με τον Θεό και με όλη τη δημιουργία.

Για αυτόν τον λόγο ακούμε τους πασχαλινούς ύμνους εκείνης της εορτής, που μία φορά τον χρόνο μας ανοίγει τις πύλες του Παραδείσου. Έτσι γνωρίζουμε πια καθαρά γιατί θα νηστέψουμε και θα προσευχηθούμε στο μακρύ προσκύνημα της Σαρακοστής. Γνωρίζουμε επίσης τι ακριβώς πρέπει να αναζητήσουμε μέσα σε αυτή την ευλογημένη πορεία προς το Πάσχα του Κυρίου.

Η Κυριακή της Συγχωρήσεως είναι η ημέρα κατά την οποία λαμβάνουμε τη δύναμη να κάνουμε τη νηστεία μας αληθινή νηστεία. Παίρνουμε τη δύναμη να κάνουμε τον αγώνα μας αληθινό αγώνα και τη συμφιλίωσή μας με τον Θεό αληθινή συμφιλίωση. Έτσι ο πατήρ Αλέξανδρος Σμέμαν μας οδηγεί στη σωστή αρχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, με καθαρή καρδιά και ανοιχτή ψυχή.