Ο Όσιος Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης

Άφησε πίσω του πάνω από δύο χιλιάδες επιστολές γεμάτες θεολογικό βάθος, που έφτασαν ως τον ίδιο τον αυτοκράτορα και τους πατριάρχες της εποχής του. Παρότι συγγενής δύο μεγάλων Πατριαρχών της Αλεξανδρείας, εγκατέλειψε νέος τα πλούτη και την κοσμική δόξα για να ζήσει στην έρημο του Πηλουσίου. Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια γύρω στα τριακόσια εξήντα μετά Χριστόν, μέσα σε μια αρχοντική οικογένεια που τιμούσε βαθιά τη χριστιανική πίστη.

Είχε στενούς δεσμούς συγγένειας με τον πατριάρχη Θεόφιλο και τον ανιψιό του, τον άγιο Κύριλλο, που τον διαδέχθηκε στον θρόνο της Αλεξανδρείας. Σπούδασε τις θύραθεν επιστήμες και τη θεολογία στις ξακουστές σχολές της Αλεξάνδρειας, όπου διακρίθηκε για την οξύτητα του νου του. Μελετούσε με πάθος τους Πατέρες της Εκκλησίας, και ξεχωριστά τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, που τον θεωρούσε πνευματικό του δάσκαλο.

Πολλοί τον ονόμασαν αληθινό μαθητή του ιερού Χρυσοστόμου, καθώς ακολούθησε πιστά το ύφος και το πνεύμα της διδασκαλίας του. Για ένα μικρό διάστημα δίδαξε ρητορική στο Πηλούσιο, στα ανατολικά του Δέλτα του Νείλου, με σπάνια επιτυχία. Η αγάπη του για τα θεία τον οδήγησε σύντομα να αφήσει τη λάμψη της πρόσκαιρης ζωής και να αποσυρθεί στην έρημο της Νιτρίας.

Έζησε εκεί έναν χρόνο σε αυστηρή άσκηση, μέχρι που η μέριμνα για την πνευματική οικοδομή της Εκκλησίας τον ανάγκασε να επιστρέψει. Στο Πηλούσιο χειροτονήθηκε πρεσβύτερος από τον επίσκοπο Αμμώνα, ο οποίος του ανέθεσε τη διδασκαλία των πιστών και των κατηχουμένων. Το ρητορικό του τάλαντο και η βαθιά γνώση των Γραφών, που είχε αποκτήσει στην ησυχία της ερήμου, του χάρισαν φήμη μεγάλου διδασκάλου σε ολόκληρη την Αίγυπτο.

Πολλοί ειδωλολάτρες και Ιουδαίοι ασπάστηκαν τον χριστιανισμό μέσα από τον λόγο του. Όταν όμως ανέλαβε νέος επίσκοπος ο Ευσέβιος, γύρω στα τετρακόσια δεκατρία, η εκκλησιαστική κατάσταση δυσχέρανε σημαντικά. Ο Ισίδωρος αναγκάστηκε να καταφύγει ξανά στην έρημο, αυτή τη φορά κοντά στο Αφνέωνον.

Εκεί έμεινε για το υπόλοιπο της ζωής του, φορώντας μόνο έναν τραχύ μάλλινο χιτώνα και τρεφόμενος με χόρτα και φύλλα. Η ζωή του θύμιζε αληθινή μίμηση του Ιωάννη του Προδρόμου, σαν λαμπάδα που φώτιζε όλους τους πιστούς της εποχής. Από το ερημητήριό του μιλούσε με αυθεντία σε όλο τον χριστιανικό κόσμο μέσα από τις επιστολές του.

Πάνω από δύο χιλιάδες έχουν διασωθεί, και απευθύνονταν σε ανθρώπους κάθε κοινωνικής τάξης και αξιώματος. Εξηγούσε δύσκολα χωρία της Αγίας Γραφής, ανέτρεπε τις λανθασμένες ερμηνείες των Ιουδαίων και φώτιζε τα μυστήρια της Αγίας Τριάδος και της ενανθρωπήσεως του Κυρίου. Με τα γραπτά του αντέκρουσε αποφασιστικά τους αρειανούς, τους νεστοριανούς, τους σαβελλιανούς και κάθε άλλη αίρεση της εποχής του.

Μιλούσε με λυρικούς τόνους για το ύψος της ιερωσύνης και έλεγχε με παρρησία επισκόπους, ιερείς, διακόνους και μοναχούς όταν η ζωή τους δεν συμφωνούσε με την κλήση τους. Δεν δίστασε να επιπλήξει ακόμη και άρχοντες, ηγεμόνες και τον ίδιο τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον Δεύτερο, υπενθυμίζοντάς τους τις υποχρεώσεις απέναντι στον λαό του Θεού. Παρά την πλήρη απάρνηση του κόσμου, έκρινε με κύρος ζητήματα που αφορούσαν την κοινωνία και την Εκκλησία.

Ενέπνεε την αγάπη για τη δικαιοσύνη και την ευποιΐα, αρνούμενος να ανεχθεί οποιαδήποτε μορφή αδικίας ή κακίας. Όταν ο άγιος Κύριλλος έγινε πατριάρχης Αλεξανδρείας, δεν δέχθηκε αρχικά να μνημονεύει τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο στα δίπτυχα της Θείας Λειτουργίας. Ακολουθούσε την άδικη γραμμή του θείου του Θεοφίλου, που είχε διώξει τον ιερό Χρυσόστομο.

Ο όσιος Ισίδωρος του έστειλε μια έντονη επιστολή, υπενθυμίζοντάς του πως ο ίδιος ο Θεός μάς δίδαξε να μην παρασυρόμαστε από προκαταλήψεις και φήμες. Η επιστολή, μαζί με μια θεϊκή αποκάλυψη, άλλαξε ριζικά τη γνώμη του αγίου Κυρίλλου. Έτσι όχι μόνο τοποθέτησε το όνομα του αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως στα δίπτυχα, αλλά έγινε και ένας από τους θερμότερους υπερασπιστές της τιμής του.

Μερικά χρόνια αργότερα, γύρω στα τετρακόσια τριάντα τρία, ο Ισίδωρος παρενέβη σε νέα κρίσιμη διένεξη της Εκκλησίας. Παρατήρησε τον σκληρό τόνο της αντιπαράθεσης μεταξύ του Κυρίλλου και του πατριάρχη Ιωάννη Αντιοχείας, μετά την καταδίκη του Νεστορίου. Του έγραψε προτρέποντάς τον να κάνει εύλογες υποχωρήσεις για χάρη της ειρήνης.

Φοβόταν πως θα δημιουργούνταν μόνιμο σχίσμα κάτω από το πρόσχημα της πίστεως. Η άσκηση τέτοιας πνευματικής εξουσίας, παρόμοιας με εκείνη των αρχαίων προφητών, του προκάλεσε πολλούς διωγμούς από όσους δεν άντεχαν τον έλεγχο. Λέγεται πως κάποτε τον εξεδίωξαν ακόμη και από την ίδια του την έρημο, εκεί όπου ζούσε ταπεινά.

Παρέμεινε όμως ακλόνητος μέσα σε όλες τις δοκιμασίες, με όση δύναμη του χάριζε η πίστη στον Χριστό. Ήταν βαθιά πεπεισμένος πως η Εκκλησία μάς προετοιμάζει για τη μέλλουσα δόξα μέσα από τα παθήματα του Σταυρού. Έβλεπε τη ζωή του ως αδιάκοπη πορεία προς την αιωνιότητα, χωρίς να ζητεί ανθρώπινες αναγνωρίσεις ή ανέσεις.

Η μαρτυρία των ιστορικών της Εκκλησίας είναι αποκαλυπτική για το ύψος της αρετής του. Ο Ευάγριος έγραψε πως η ζωή του φαινόταν σε όλους αγγελική επάνω στη γη. Ο Νικηφόρος Κάλλιστος τον περιέγραψε ως ζωντανό στύλο των μοναχικών κανόνων και της θείας θεωρίας.

Με την πρωτοβουλία του συγκλήθηκε και η Τρίτη Οικουμενική Σύνοδος στην Έφεσο, που καταδίκασε τη νεστοριανική κακοδοξία. Γύρω στα τετρακόσια σαράντα εννέα δέχθηκε τον θάνατο ως ελευθέρωση και στεφάνωμα των πολυχρόνιων κόπων του. Έτσι ολοκλήρωσε ειρηνικά την επίγεια διακονία του, αφήνοντας στην Εκκλησία ανεκτίμητη πνευματική παρακαταθήκη.