Η Σύναξη της Παναγίας της Σεϊδανάγιας στην Ιερουσαλήμ

Μέσα στην παλιά πόλη της Ιερουσαλήμ, μια θαυματουργή εικόνα της Παναγίας έφυγε δυο φορές μόνη της από τη Δαμασκό και βρέθηκε ξανά στον ίδιο τόπο. Από αυτό το γεγονός πήρε και το όνομά της η μονή της Σεϊδανάγιας, που στα αραβικά σημαίνει της Αγίας Δεσποίνης. Η ιερά μονή βρίσκεται στον ορθόδοξο χριστιανικό τομέα της παλαιάς πόλεως, αριστερά της οδού του Μαρτυρίου και κοντά στη μονή του Αγίου Χαραλάμπους.

Γειτονεύει επίσης με τη μονή του Αγίου Ευθυμίου του Μεγάλου και λειτουργεί ως γυναικείο μοναστήρι. Η σύναξη της Παναγίας της Σεϊδανάγιας τιμάται κάθε χρόνο στις δύο Φεβρουαρίου, ημέρα της Υπαπαντής του Κυρίου. Το συγκρότημα της μονής αποτελείται από πολλά κτίσματα και κελλιά, τα οποία ανοίγουν όλα προς την εσωτερική αυλή.

Στο ανατολικό μέρος του συγκροτήματος υψώνεται το καθολικό, αφιερωμένο στην Υπαπαντή του Κυρίου. Στις πηγές το μοναστήρι αναφέρεται και ως μονή της Αγίας Άννης, ενώ ταυτόχρονα παραδίδεται ως γυναικεία μονή με μακρά ιστορία. Η ονομασία Σεϊδανάγια δείχνει τον στενό δεσμό αυτού του προσκυνήματος με το ομώνυμο μοναστήρι κοντά στη Δαμασκό.

Ο Βενιαμίν Ιωαννίδης στο προσκυνητάρι του εξηγεί ότι οι ντόπιοι χριστιανοί άλλαξαν την παλιά ονομασία της Αγίας Άννης και την αντικατέστησαν με το όνομα Σεϊδανάγια. Πήραν την ονομασία από μια γυναικεία μονή στα μέρη της Δαμασκού, που και εκείνη φερόταν με το ίδιο όνομα. Η αιτία της ονομασίας έχει διασωθεί πατροπαράδοτα ανάμεσα στους ορθοδόξους Ιεροσολυμίτες ως εξής.

Στο κοντινό στη Δαμασκό γυναικείο μοναστήρι φυλασσόταν μια μικρή θαυματουργή εικόνα της Θεοτόκου με μεγάλη φήμη. Μια μέρα η εικόνα έγινε άφαντη από εκείνη τη μονή και βρέθηκε ξαφνικά στο μικρό αυτό μοναστήρι της Αγίας Άννης στα Ιεροσόλυμα. Εκείνο το μοναστήρι από πολύ παλιά υπήρξε κατοικητήριο ορθοδόξων μοναζουσών και είχε δική του ιερή παράδοση.

Η εικόνα στάθηκε στο βόρειο μέρος της μονής, ακριβώς στον τόπο όπου παραμένει και σήμερα. Έτσι ένα κρυφό θαύμα έδεσε για πάντα δύο γυναικεία μοναστήρια, ένα της Συρίας και ένα της Παλαιστίνης. Από τότε ο κόσμος έβλεπε στο μικρό αυτό μοναστήρι ένα ζωντανό σημείο της παρουσίας της Θεοτόκου.

Κατά την εορτή του Πάσχα κατέβηκαν στους Αγίους Τόπους για προσκύνημα ορθόδοξοι Δαμασκηνοί και περιόδευσαν τα ιερά καταγώγια της πόλεως. Όταν έφτασαν στη μονή της Αγίας Άννης, αναγνώρισαν αμέσως την εικόνα της Παναγίας που έλειπε από τη μονή τους. Θέλησαν να την πάρουν πίσω μαζί τους, αλλά οι μοναχές που ζούσαν τότε εκεί αντιστάθηκαν με δύναμη.

Τελικά οι Δαμασκηνοί ανέφεραν το ζήτημα στον Πατριάρχη Ιεροσολύμων, λέγοντας ότι η εικόνα είχε κλαπεί από κάποιον ιερόσυλο. Ο πατριάρχης πρόσταξε αμέσως να επιστραφεί η εικόνα εκεί όπου βρισκόταν παλαιότερα, δηλαδή στη Δαμασκό. Παρέλαβαν λοιπόν οι Δαμασκηνοί την εικόνα και ξεκίνησαν με χαρά τον δρόμο για την πατρίδα τους.

Στη μέση όμως του δρόμου η εικόνα έγινε ξανά άφαντη από τα χέρια τους και χάθηκε εντελώς. Βρέθηκε για άλλη μια φορά στη μονή της Αγίας Άννης, στον ίδιο τόπο όπου στεκόταν και προηγουμένως. Η κοινή παράδοση παραδίδει ότι αυτό συνέβη δύο φορές, με τον ίδιο θαυμαστό τρόπο και την ίδια έκβαση.

Από τότε η εικόνα έμεινε για πάντα στον τόπο όπου βλέπει σήμερα ο προσκυνητής. Από το ίδιο γεγονός το μοναστήρι πήρε και το αραβικό όνομα Σεϊδανάγια, που θυμίζει την Αγία Δεσποινίδα. Άλλες πληροφορίες για τη μονή της Σεϊδανάγιας αντλούμε από το βιβλίο του Πατριάρχου Ιεροσολύμων Τιμοθέου του Δευτέρου, που τυπώθηκε στα Ιεροσόλυμα το χίλια εννιακόσια τριάντα δύο.

Εκεί αναφέρεται ότι το μοναστήρι ονομαζόταν Σεϊδανάγια από τους ντόπιους και είχε ισχυρή τοπική παράδοση. Οι πιστοί πίστευαν πως εκεί βρέθηκε η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, αφού μετακινήθηκε με θαυμαστό τρόπο από τη μονή της Παναγίας Σεϊδανάγιας κοντά στη Δαμασκό. Στο ίδιο πνεύμα κινείται και ο αρχιμανδρίτης Κάλλιστος Μηλιαράς στο γνωστό έργο του για τους Αγίους Τόπους στην Παλαιστίνη.

Ο δεύτερος τόμος εκείνου του έργου εκδόθηκε στα Ιεροσόλυμα το χίλια εννιακόσια τριάντα τρία και διασώζει σημαντικές μαρτυρίες. Εκεί διαβάζουμε ότι ο πατριάρχης Άνθιμος, κατά το έτος χίλια επτακόσια εβδομήντα πέντε, ανακαίνισε τρία ετοιμόρροπα μοναστήρια. Επρόκειτο για τη μονή της Αγίας Αικατερίνης, για τη μονή του Αγίου Ευθυμίου και για τη μονή της Θεοτόκου της Σεϊδανάγιας.

Έτσι το προσκύνημα κρατήθηκε ζωντανό μέσα στους αιώνες χάρη στη μέριμνα των πατριαρχών και των ορθοδόξων μοναζουσών. Η μνήμη αυτή τρέφει μέχρι σήμερα την ευλάβεια των προσκυνητών της Παλαιάς Πόλεως. Μπαίνοντας κανείς στη μονή, περνά πρώτα από μια χαμηλή εξωτερική πύλη που μοιάζει μάλλον λιτή και διακριτική.

Πάνω της διαβάζει την επιγραφή Ελληνορθόδοξον Πατριαρχείον Ιεροσολύμων, ιερά μονή Σεϊδανάγιας, που σημαδεύει την είσοδο του προσκυνήματος. Στη συνέχεια ένας στενός διάδρομος οδηγεί τον επισκέπτη μέσα στην εσωτερική αυλή του μοναστηριού. Μόλις προχωρήσει λίγο στ' αριστερά, συναντά μια ευρύχωρη στοά που οδηγεί στον κυρίως ναό, δηλαδή στο καθολικό.

Ο ναός είναι τρίκλιτη βασιλική με δύο υπερμεγέθεις κολόνες, που στηρίζουν όλο τον εσωτερικό χώρο της εκκλησίας. Οι κολόνες ενώνονται με τον ανατολικό και τον δυτικό τοίχο με μεγάλες αψίδες, που διαμορφώνουν τα κλίτη. Έτσι ο ναός χωρίζεται σε τρία κλίτη, τα οποία αποτελούν παρεκκλήσια με ξεχωριστή λειτουργική χρήση.

Το βόρειο κλίτος είναι αφιερωμένο στους Αγίους Πάντες, ενώ το νότιο στην Αγία Άννα και τη μητέρα της Παναγίας. Το κεντρικό κλίτος είναι αφιερωμένο στην Υπαπαντή του Χριστού, που είναι και η κύρια εορτή της μονής. Στο δυτικό μέρος του παρεκκλησίου της Αγίας Άννης υπάρχει βαπτιστήριο σε σχήμα σταυρού, παρόμοιο με τα πρωτοχριστιανικά βαπτιστήρια.

Κατασκευάστηκε με πρωτοβουλία του τότε αρχιμανδρίτη Αριστάρχου, κατά το έτος χίλια εννιακόσια ενενήντα επτά.