Όσιος Ευθύμιος ο Μέγας, ο πατέρας της ερήμου της Παλαιστίνης

Στα ενενήντα του χρόνια, ο Ευθύμιος ευλόγησε τετρακόσιους πεινασμένους Αρμένιους προσκυνητές και η αποθήκη του γέμισε με τόσα ψωμιά, ώστε για τρεις μήνες η πόρτα της δεν έκλεινε. Λίγο αργότερα, μέσα στη Θεία Λειτουργία, οι μαθητές του τον είδαν να στέκεται μέσα σε στύλο φωτός, καθώς άγγελος συλλειτουργούσε μαζί του στην Αγία Τράπεζα. Ο μεγάλος αυτός πατέρας της ερήμου γεννήθηκε στη Μελιτηνή της Μικρής Αρμενίας, καρπός των πολυχρόνιων προσευχών των γονιών του Παύλου και Διονυσίας.

Ήρθε στον κόσμο ως σημάδι παρηγοριάς για την Εκκλησία, που είχε ταλαιπωρηθεί από τους αρειανικούς διωγμούς για σαράντα ολόκληρα χρόνια. Σε ηλικία τριών ετών έχασε τον πατέρα του, και η μητέρα του τον αφιέρωσε στον επίσκοπο Ευτρώιο της πόλης. Εκείνος, διακρίνοντας την ευλογία του Θεού πάνω στο παιδί, το ανέθρεψε στο επισκοπείο με αυστηρή πνευματική αγωγή.

Από πολύ νωρίς το αγόρι έμαθε να ψάλλει με φόβο Θεού και να προσεύχεται με συγκεντρωμένη καρδιά. Στα δεκαεννιά του χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και ανέλαβε την ευθύνη όλων των μοναστηριών της επισκοπής του. Δέκα χρόνια διοίκησε με σύνεση τα μοναστήρια, μα τα ανθρώπινα εγκώμια του φαίνονταν εμπόδιο στην εσωτερική του πορεία.

Έτσι έφυγε κρυφά για τα Ιεροσόλυμα, ποθώντας να μιμηθεί τον Κύριο στην έρημο. Εγκαταστάθηκε σε ένα μοναχικό κελί έξω από τη λαύρα του Φαράν, που είχε ιδρύσει έναν αιώνα νωρίτερα ο όσιος Χαρίτων. Εκεί έπλεκε σχοινιά με τα χέρια του, για να μη γίνεται βάρος σε κανέναν.

Γείτονάς του ήταν ο όσιος Θεόκτιστος, με τον οποίο συνδέθηκε με βαθιά πνευματική φιλία. Είχαν τα πάντα κοινά, τη σκέψη, τον τρόπο ζωής, την προσευχή, σαν μία ψυχή σε δύο σώματα. Κάθε χρόνο, μετά την εορτή των Θεοφανείων, αποσύρονταν μαζί στη μεγάλη έρημο της Κουτιλά, κοντά στη Νεκρά Θάλασσα.

Σε μια από τις πορείες τους ο Θεός τους οδήγησε σε μια εντυπωσιακή σπηλιά πάνω από έναν γκρεμό. Διάλεξαν αυτό το άγριο μέρος ως κατοικία τους και το μεταμόρφωσαν σε ναό μέσα από την προσευχή και τους ύμνους τους. Έζησαν εκεί απομονωμένοι, τρώγοντας μόνο τα χόρτα που φύτρωναν γύρω, ώσπου κάποιοι βοσκοί τους ανακάλυψαν.

Από τότε οι κάτοικοι των γύρω χωριών θεωρούσαν τιμή τους να βοηθούν αυτούς τους δύο ανθρώπους του Θεού. Μοναχοί από το Φαράν άρχισαν να τους επισκέπτονται και πολλοί ζητούσαν να μείνουν κοντά τους για πάντα. Επειδή ο Ευθύμιος αγαπούσε την ησυχία και ο τόπος ήταν στενός, ίδρυσε στους πρόποδες του βράχου ένα κοινόβιο με ηγούμενο τον Θεόκτιστο.

Ο ίδιος έμενε όλη την εβδομάδα μόνος στο σπήλαιο, και μόνο Σάββατο και Κυριακή κατέβαινε για την αγρυπνία και τη Θεία Λειτουργία. Τότε δίδασκε τους αδελφούς και δεχόταν την εξομολόγηση των λογισμών τους. Γύρω στο τετρακόσια είκοσι μετά Χριστόν, με το σημείο του σταυρού θεράπευσε τον γιο ενός αρχηγού σαρακηνών νομάδων, ο οποίος τον αναζήτησε ύστερα από όραμα.

Οι βάρβαροι έπεσαν στα πόδια του και ζήτησαν να βαπτιστούν. Ο αρχηγός τους ονομάστηκε Πέτρος και έγινε φλογερός ιεραπόστολος ανάμεσα στους νομάδες της Παλαιστίνης. Έτσι το όνομα του Ευθυμίου έγινε γνωστό σε όλη τη χώρα και πλήθη ασθενών έτρεχαν να τον συναντήσουν.

Η ησυχία του διαταράχτηκε και αναγκάστηκε να φύγει βαθύτερα στην έρημο της Ρουβά, μαζί με τον πιστό μαθητή του Δομετιανό από τη Μελιτηνή. Πέρασε από πολλά μέρη, ίδρυσε μοναστήρια και προσέλκυσε νέους μαθητές. Επέστρεψε κατόπιν κοντά στον Θεόκτιστο και εγκαταστάθηκε σε μια σπηλιά στο Σαχέλι, μέσα σε ένα ερημικό οροπέδιο.

Ο Πέτρος του έστειλε σύντομα πλήθος σαρακηνών που ζητούσαν το βάπτισμα και έγιναν πνευματικό ποίμνιο του Χριστού. Δεν ήθελαν πια να τον αποχωριστούν και έστησαν μόνιμο καταυλισμό κοντά του, που μετατράπηκε σε επισκοπή με ποιμένα τον Πέτρο. Όταν ο Θεός τον προέτρεψε σε όραμα, ο Ευθύμιος άρχισε ο ίδιος να δέχεται μαθητές και οργάνωσε λαύρα κατά το πρότυπο του Φαράν.

Ο αρχιεπίσκοπος Ιουβενάλιος εγκαινίασε τον ναό της λαύρας γύρω στα τετρακόσια είκοσι οκτώ. Σε μία Θεία Λειτουργία πύρ από τον ουρανό κάλυψε την Αγία Τράπεζα και τον διάκονό του Δομετιανό σαν λαμπερή στολή. Με τη χάρη του Θεού διέκρινε καθαρά ποιοι πλησίαζαν με αξιοπρέπεια στη θεία κοινωνία και ποιοι έφεραν φορτωμένη με αμαρτίες την ψυχή τους.

Διάβαζε τα μυστικά των καρδιών και προφήτευε τα μέλλοντα. Δίδασκε για την υπακοή, την υπομονή και τη μετάνοια. Στις ταραγμένες εκείνες δεκαετίες ανάμεσα στη Σύνοδο της Εφέσου και στη Σύνοδο της Χαλκηδόνας στάθηκε στύλος της Ορθοδοξίας, οδηγώντας πιστούς και μοναχούς στην αλήθεια.

Η αυτοκράτειρα Ευδοκία, η χήρα του Θεοδοσίου του Δευτέρου, παρασύρθηκε για ένα διάστημα στους μονοφυσίτες, αλλά μετά από οικογενειακές συμφορές αναζήτησε τον δρόμο της επιστροφής. Έστειλε απεσταλμένους στον όσιο Συμεών τον Στυλίτη κοντά στην Αντιόχεια, και εκείνος της απάντησε: «Γιατί ζητάς νερό από μακριά, ενώ έχεις δίπλα σου την πηγή; Ακολούθησε τη διδασκαλία του Ευθυμίου και θα σωθείς».

Η αυτοκράτειρα έχτισε πύργο κοντά στη λαύρα, υπάκουσε στις συμβουλές του Αγίου σαν να έβγαιναν από το στόμα του Θεού και πλούτισε την Παλαιστίνη με ναούς, μοναστήρια και ιδρύματα φιλανθρωπίας. Γύρω από τον γέροντα αναπτύχθηκαν οι μεγαλύτερες πνευματικές μορφές της εποχής, ο όσιος Σάββας, ο όσιος Κυριακός, ο όσιος Γεράσιμος, και πολλοί μελλοντικοί επίσκοποι και πατριάρχες. Σε ηλικία ενενήντα ετών κατέβηκε να συναντήσει τον ετοιμοθάνατο φίλο του Θεόκτιστο, παρέμεινε δίπλα του ως το τέλος και εξέλεξε νέο ηγούμενο για το κοινόβιο.

Στην παραμονή της εορτής του οσίου Αντωνίου συγκέντρωσε τους μαθητές του και τους έδωσε την τελευταία παραγγελία του. Τους μίλησε για την αγάπη, την ταπείνωση, τη φιλοξενία προς τους ξένους και την ευλαβική τέλεση των ιερών ακολουθιών. Έμεινε στο ιερό για τρεις ημέρες και κοιμήθηκε ειρηνικά στις είκοσι Ιανουαρίου του τετρακοσίου εβδομήντα τρία, με πρόσωπο γαλήνιο και λαμπερό, σχεδόν αγγελικό.