Όσιος Εφραίμιος ο Μικρός, ο μεγάλος δάσκαλος της Γεωργίας

Σχεδόν εκατό συγγράμματα βγήκαν από τα χέρια ενός μοναχού στα Μαύρα Όρη της Αντιόχειας, και αυτός ο μοναχός υπερασπίστηκε με αδιάσειστα πατερικά επιχειρήματα την ανεξαρτησία ολόκληρης της Γεωργιανής Εκκλησίας. Όταν οι μοναχοί της Αντιόχειας αρνήθηκαν την αποστολική ρίζα της Γεωργίας, εκείνος βρήκε τις αρχαίες πηγές και αποκατέστησε με σαφήνεια την αλήθεια. Πρόκειται για τον Όσιο Εφραίμιο τον Μικρό, σπουδαίο συγγραφέα, μεταφραστή και φιλόσοφο του ενδέκατου αιώνα.

Η μνήμη του τιμάται στις δεκαοκτώ Ιανουαρίου από τη Γεωργιανή Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία τον κατέταξε στους αγίους. Η καταγωγή του συνδέεται με την επαρχία Τάο της νότιας Γεωργίας, από όπου πολλοί ευγενείς μετακινήθηκαν προς τη ρωμαϊκή επικράτεια. Όταν ο βασιλιάς Μπαγκράτ ο Τέταρτος ανέβηκε στον γεωργιανό θρόνο, μαζί με άλλους άρχοντες έφυγε και ο σεβαστός Βάχε, γιος του Καρίτσι, που οι μελετητές θεωρούν πατέρα του Οσίου.

Ο νεαρός Εφραίμιος έλαβε ελληνική παιδεία στην Κωνσταντινούπολη και έπειτα εγκαταστάθηκε στα Μαύρα Όρη κοντά στην Αντιόχεια. Εκεί ξεκίνησε τους κόπους του για τη γεωργιανή θεολογική γραμματεία, που έμελλε να αλλάξουν την ίδια τη γλώσσα και τη σκέψη του γένους του. Η φήμη του απλώθηκε γρήγορα.

Στα Μαύρα Όρη ο Όσιος αφιερώθηκε ολόκληρος στη μετάφραση και τη συγγραφή πατερικών έργων προς όφελος του γεωργιανού λαού. Τα έργα του φτάνουν σχεδόν τα εκατό και καλύπτουν σχεδόν κάθε κλάδο της θεολογικής έρευνας με σπάνια ευρύτητα. Διαμόρφωσε μάλιστα μια δική του θεωρία μετάφρασης, η οποία αργότερα έγινε θεμέλιο για τη γραπτή σύνθεση στη γεωργιανή γλώσσα.

Η θεωρία του στηρίζεται σε τρεις βασικές αρχές, τις οποίες εφάρμοζε με μεγάλη ακρίβεια σε κάθε εργασία του. Πρώτον, κάθε κείμενο πρέπει να μεταφράζεται απευθείας από τη γλώσσα στην οποία γράφτηκε αρχικά από τον συγγραφέα. Δεύτερον, η μετάφραση πρέπει να διασώζει το ίδιο γράμμα και νόημα του πρωτοτύπου, χωρίς να βιάζει τη φύση της γλώσσας υποδοχής.

Τρίτον, μαζί με το μεταφρασμένο κείμενο πρέπει να συνοδεύει ένα τμήμα σχολίων που εξετάζει ιστορικά, γραμματικά και φιλολογικά ζητήματα. Με αυτή τη μέθοδο ο Όσιος μετέφρασε πέντε έργα του αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, τους Ασκητικούς Κανόνες του Μεγάλου Βασιλείου, κείμενα του αγίου Εφραίμ του Σύρου, ερμηνείες στις Επιστολές και τους Ψαλμούς, αλλά και πλήθος άλλων σπουδαίων πατερικών συγγραμμάτων με ακρίβεια. Ανάμεσα στα πρωτότυπα έργα του Οσίου Εφραιμίου ξεχωρίζει η Εξήγηση των αιτίων του εκχριστιανισμού της Γεωργίας, μια σύνθεση παλαιότερων κειμένων και προσωπικών σχολίων του ίδιου.

Στο δεύτερο μισό του ενδέκατου αιώνα οι μοναχοί της Αντιόχειας και των Μαύρων Ορέων άρχισαν να αμφισβητούν την ανεξαρτησία της Γεωργιανής Εκκλησίας με διάφορα επιχειρήματα. Ισχυρίζονταν, μεταξύ άλλων, ότι κανένας από τους Αποστόλους δεν είχε κηρύξει ποτέ την χριστιανική πίστη στη γεωργιανή γη. Έγινε λοιπόν αναγκαίο να αποδειχθεί ότι η Γεωργιανή Εκκλησία ήταν πραγματικά αυτοκέφαλη από τα πρώτα αποστολικά της θεμέλια.

Οι άρχοντες του γένους κάλεσαν τότε τον Όσιο Εφραίμιο να αντιμετωπίσει αυτό το σοβαρό εκκλησιαστικό ζήτημα. Εκείνος μελέτησε πολλά πατερικά συγγράμματα στο πρωτότυπο ελληνικό κείμενο και συγκέντρωσε αρχαίες μαρτυρίες από κάθε διαθέσιμη πηγή. Με την έρευνά του κατάφερε να θεμελιώσει πλήρως την ανεξάρτητη ύπαρξη της Εκκλησίας της Γεωργίας.

Ο ίδιος έγραψε ότι, σύμφωνα με τον προφήτη Δαβίδ, η φωνή των Αποστόλων ακούστηκε σε όλη τη γη. Στη Γεωργία κήρυξε ο Πρωτόκλητος Ανδρέας στην περιοχή της Αβαζγίας και κατέβηκε ύστερα στη γη της Οσετίας. Επίσης κήρυξε εκεί και ο Απόστολος Βαρθολομαίος, στην περιοχή Κάρτλι.

Ο Όσιος Εφραίμιος δεν εγκατέλειψε ποτέ τα Μαύρα Όρη, που έγιναν για εκείνον τόπος μετανοίας, μελέτης και διαρκούς πνευματικής εργασίας. Το έτος χίλια ενενήντα ένα ενθρονίστηκε ως ηγούμενος στη Μονή Καστάνα, σε έναν τόπο που πιθανότατα βρισκόταν στα ίδια αυτά όρη. Με τη φωτισμένη του διδασκαλία οδήγησε την αδελφότητα στη σιωπή της προσευχής και στη βαθιά πατερική παράδοση.

Κοιμήθηκε εν Κυρίω γύρω στο έτος χίλια εκατόν ένα, αφού ολοκλήρωσε ένα έργο τεράστιο για τη γεωργιανή Ορθοδοξία. Το όνομά του περιλαμβάνεται στον κατάλογο των κεκοιμημένων που συντάχθηκε από τη Σύνοδο της Ρουίσι Ουρμπνίσι το έτος χίλια εκατόν τρία. Από τη μαρτυρία αυτή προσδιορίστηκε κατά προσέγγιση και το ίδιο το έτος της οσιακής του κοιμήσεως.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Γεωργίας τον κατέταξε επίσημα στους αγίους της λόγω του θεάρεστου βίου του. Τιμήθηκε επίσης για τους πολλούς και αξιέπαινους κόπους του υπέρ της Εκκλησίας και του γένους. Στον Σιναϊτικό Κώδικα εκατόν πενήντα διασώζεται μνεία του ονόματός του ως οσίου της Ανατολής.

Έτσι, μέσα από τη μνήμη της Εκκλησίας, το πρόσωπό του παραμένει ζωντανό παράδειγμα μέχρι σήμερα.