Κυριακή προ της Χριστού Γεννήσεως

Πριν λάμψει το αστέρι της Βηθλεέμ, η Εκκλησία στέκεται και ατενίζει μια ολόκληρη ανθρωπότητα που περίμενε τον Λυτρωτή. Από τον Αδάμ ως τον Ιωσήφ τον Μνήστορα, χιλιάδες χρόνια ιστορίας συγκλίνουν στη φάτνη της Βηθλεέμ. Την Κυριακή που προηγείται της μεγάλης εορτής των Χριστουγέννων, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη όλων των δικαίων που ευαρέστησαν τον Θεό από την αρχή του κόσμου.

Η εορτή τοποθετείται κάθε χρόνο στην Κυριακή που πέφτει ανάμεσα στις δεκαοκτώ και τις είκοσι τέσσερις του Δεκεμβρίου. Η σύναξη αυτή κρατά μια θαυμαστή ισορροπία ανάμεσα στην ιστορία και τη θεολογία, καθώς συγκεντρώνει τους προπάτορες, τους πατριάρχες, τους βασιλείς, τους προφήτες και τις άγιες γυναίκες της Παλαιάς Διαθήκης. Ο ευαγγελιστής Λουκάς πρώτος κατέγραψε με ακρίβεια τη γενεαλογία του Κυρίου, δείχνοντας πως ο σαρκωθείς Λόγος ρίζωσε αληθινά μέσα στην ιστορία του ανθρώπινου γένους.

Έτσι η Εκκλησία προετοιμάζει τους πιστούς να υποδεχθούν τον Χριστό όχι ως μια αφηρημένη ιδέα, αλλά ως απάντηση σε μια μακρά αναμονή. Κάθε όνομα της γενεαλογίας είναι ένας κρίκος μιας αλυσίδας που οδηγεί σταθερά προς τη φάτνη της Βηθλεέμ. Η μνήμη τους γίνεται προοίμιο της Θείας Ενανθρωπήσεως και πρόσκληση σε ευγνωμοσύνη.

Στην κορυφή του καταλόγου βρίσκονται οι πρωτόπλαστοι Αδάμ και Εύα, οι αρχηγέτες του ανθρώπινου γένους, που πρώτοι δοκίμασαν την πτώση και πρώτοι έλαβαν την υπόσχεση της σωτηρίας. Ακολουθεί ο δίκαιος Άβελ, ο αθώος υιός του Αδάμ, που το αίμα του βοά προς τον Θεό μέχρι σήμερα. Στη συνέχεια μνημονεύονται ο Σηθ, ο Ενώς, ο Καϊνάν, ο Μαλελεήλ, ο Ιάρεδ και ο Ενώχ, ο οποίος ευαρέστησε τόσο τον Θεό ώστε μετατέθηκε ζωντανός σε άγνωστο τόπο.

Έπειτα έρχονται ο Μαθουσάλας με την παροιμιώδη μακροζωία και ο Λάμεχ, ο πατέρας του δικαίου Νώε. Ο Νώε σώζει με την κιβωτό ολόκληρο το γένος μέσα από τα νερά του κατακλυσμού. Από τους τρεις γιους του, τον Σημ, τον Χαμ και τον Ιάφεθ, ξεκινούν εκ νέου οι λαοί της γης.

Η γραμμή της επαγγελίας περνά από τον Σημ στον Αρφαξάδ, στον Καϊνάν, στον Σάλα και στον Έβερ, από το όνομα του οποίου πήραν την ονομασία τους οι Εβραίοι. Ακολουθούν ο Φάλεκ, ο Ραγάβ, ο Σερούχ, ο Ναχώρ και ο Θάρρα, πατέρας του μεγάλου Αβραάμ. Με τον Αβραάμ ανοίγει η εποχή των αγίων πατριαρχών.

Ο Θεός τον καλεί από τη γη των Χαλδαίων και του υπόσχεται ευλογημένο σπέρμα για όλα τα έθνη. Ο υιός του Ισαάκ, δεμένος επάνω στο θυσιαστήριο, γίνεται προτύπωση του Χριστού που οδηγείται στη σφαγή. Ο Ιακώβ βλέπει σε όραμα την ουράνια κλίμακα και αποκτά δώδεκα υιούς, τους γενάρχες των φυλών του Ισραήλ.

Η Εκκλησία τους μνημονεύει έναν προς έναν, τον Ρουβίμ, τον Συμεών, τον Λευΐ, τον Ιούδα από τη φυλή του οποίου ανέτειλε ο Χριστός, τον Ζαβουλών και τον Ισσάχαρ, τον Δαν και τον Γαδ, τον Ασήρ και τον Νεφθαλείμ, τον πάγκαλο Ιωσήφ και τον μικρότερο Βενιαμίν. Από τον Ιούδα κατάγονται οι δίδυμοι Φαρές και Ζαρά, και ύστερα ο Εσρώμ, ο Αράμ, ο Αμιναδάβ, ο Ναασσών και ο Σαλμών. Από τον Σαλμών γεννάται ο Βοόζ, ο οποίος νυμφεύεται τη Μωαβίτισσα Ρουθ και αποκτά τον Ωβήδ.

Ο Ωβήδ γεννά τον Ιεσσαί, και έτσι η γενεαλογία φτάνει στις παρυφές της βασιλικής γραμμής που θα δώσει τον προφήτη και βασιλέα Δαβίδ. Ο Δαβίδ ονομάστηκε άνδρας κατά την καρδίαν του Θεού και στάθηκε ψαλμωδός της θείας δόξας μέσα στους αιώνες. Από αυτόν ανέτειλε η μεγάλη σειρά των βασιλέων του Ιούδα, που μνημονεύονται με ακρίβεια στη γενεαλογία του Κυρίου.

Πρώτος ο σοφός Σολομών, κατόπιν ο Ροβοάμ, ο Αβιά, ο Ασά, ο ευσεβής Ιωσαφάτ και ο Ιωράμ. Ακολουθούν ο Οζίας, ο Ιωάθαμ, ο άπιστος Άχαζ και ο πιστός Εζεκίας, που με τα δάκρυά του ανέβαλε τον θάνατό του. Έπειτα έρχονται ο Μανασσής, που μετανόησε βαθιά, ο Αμμών, ο δίκαιος Ιωσίας και ο Ιεχονίας, ο οποίος έζησε την πικρή αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα.

Μετά την επιστροφή από την εξορία, η γενεαλογία περνά στον Σαλαθιήλ και στον Ζοροβάβελ, που έθεσε τα θεμέλια του νέου Ναού των Ιεροσολύμων. Ακολουθούν ο Αβιούδ, ο Ελιακείμ, ο Αζώρ, ο Σαδώκ, ο Αχείμ, ο Ελιούδ, ο Ελεάζαρ, ο Ματθάν και ο Ιακώβ, πατέρας του δικαίου Ιωσήφ του Μνήστορος. Ο Ιωσήφ έγινε φύλακας της Παρθένου και προστάτης του θείου Βρέφους.

Δίπλα στη γενεαλογική γραμμή στέκονται και άλλες μεγάλες μορφές της Παλαιάς Διαθήκης που τιμώνται κατά την ίδια ημέρα. Πρώτος ο μυστηριώδης Μελχισεδέκ, ο βασιλεύς της Σαλήμ, ο οποίος τύπωσε προφητικά τους αιώνιους τόκους του Χριστού. Ακολουθεί ο πολύπαθος Ιώβ, παράδειγμα υπομονής μέσα στις πιο σκληρές δοκιμασίες της ζωής.

Ο μέγας προφήτης Μωυσής μνημονεύεται μαζί με τους ιερείς Ωρ και Ααρών, που στήριζαν τα χέρια του στη μάχη. Ο Ιησούς του Ναυή, ο διάδοχός του, μπαίνει πρώτος στη Γη της Επαγγελίας. Η Εκκλησία τιμά τους προφήτες Σαμουήλ, Νάθαν και Δανιήλ, αλλά και τους τρεις παίδες Ανανία, Αζαρία και Μισαήλ, που στάθηκαν δροσιά μέσα στο καμίνι της Βαβυλώνας.

Ανάμεσα στις δίκαιες γυναίκες ξεχωρίζουν η Σάρρα, η Ρεβέκκα, η Λεία και η Ραχήλ, και η Ασινέθ, σύζυγος του παγκάλου Ιωσήφ. Μνημονεύονται ακόμη η Μαριάμ, αδελφή του Μωυσέως, η κρίτρια Δεβόρρα, η ευλογημένη Ρουθ, η χήρα της Σαραφθίας και η φιλόξενη Σουμανίτισσα. Στον κατάλογο προστίθενται και η ανδρεία Ιουδίθ που εφόνευσε τον Ολοφέρνη.

Η σύναξη ολοκληρώνεται με τη μνήμη της βασίλισσας Εσθήρ, που γλίτωσε τον λαό του Ισραήλ από βέβαιο θάνατο, της δικαίας Άννας, μητέρας του προφήτη Σαμουήλ, και της σώφρονος Σωσάννης, υποδείγματος αγνότητας μέσα σε μια διεφθαρμένη γενιά. Ξεχωριστή θέση κατέχει ο δίκαιος Έσδρας, ιερεύς και γραμματεύς, που έζησε στη Βαβυλώνα κατά την εποχή της αιχμαλωσίας. Επέστρεψε στην Ιερουσαλήμ γύρω στο τετρακόσια πενήντα οκτώ προ Χριστού, οδηγώντας μέρος του λαού πίσω στην πατρώα γη.

Συγκέντρωσε και αναθεώρησε τα ιερά κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης, καθορίζοντας ουσιαστικά τον παλαιοδιαθηκικό κανόνα. Το βιβλίο που φέρει το όνομά του στη μετάφραση των Εβδομήκοντα διηγείται την επιστροφή των αιχμαλώτων και την ανοικοδόμηση της κοινότητας. Όλοι αυτοί οι άγιοι, άνδρες και γυναίκες, πατριάρχες, βασιλείς και προφήτες, αποτελούν τους ζωντανούς κρίκους της θείας οικονομίας.

Στο πρόσωπό τους βλέπουμε τη μακρά πορεία της ανθρωπότητας προς τη φάτνη της Βηθλεέμ. Η Εκκλησία τους τιμά, για να συνειδητοποιήσουμε πως η σωτηρία μας ριζώνει σε πραγματικά πρόσωπα και αυθεντική ιστορία.