Η Παναγία η Γερόντισσα της Μονής Παντοκράτορος

Μια νύχτα του χίλια εννιακόσια σαράντα οκτώ, η ίδια η Θεοτόκος έσωσε τη Μονή Παντοκράτορος του Αγίου Όρους από καταστροφική πυρκαγιά. Λίγους αιώνες νωρίτερα, η φωνή Της είχε ακουστεί μέσα από την εικόνα, για να προλάβει να μεταλάβει ένας ετοιμοθάνατος Γέροντας Ηγούμενος. Αυτά τα δύο γεγονότα, χωρισμένα από αιώνες ολόκληρους, δείχνουν τη ζωντανή παρουσία της Παναγίας στη ζωή των μοναχών.

Η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας της Γερόντισσας φυλάσσεται στην Ιερά Μονή Παντοκράτορος και θεωρείται η εφέστια εικόνα του μοναστηριού. Πρόκειται για πιστό αντίγραφο της ψηφιδωτής εικόνας της Παναγίας της Γοργοεπηκόου, η οποία βρισκόταν παλαιότερα στη μονή Παντοκράτορος της Κωνσταντινουπόλεως. Η μορφή της είναι γλυκύτατη, γεμάτη έλεος και ευσπλαχνία, και κάθε προσκυνητής που στέκεται μπροστά Της νιώθει χαρά, παρηγοριά και ελπίδα.

Η όψη Της φανερώνει ότι πάντοτε τρέχει στην ανάγκη των τέκνων Της και ποτέ δεν αφήνει αβοήθητο όποιον Την επικαλείται. Η εικόνα τιμάται κάθε χρόνο στις δύο Δεκεμβρίου, σε ανάμνηση εκείνου του θαύματος που χάρισε τη δεύτερη ονομασία της, Πυρσοσώτειρα. Το πρώτο μεγάλο θαύμα της εικόνας τοποθετείται στα χρόνια της βασιλείας του Αλεξίου του Πρώτου του Κομνηνού.

Εκείνος ξεκίνησε να χτίζει το αρχικό μονύδριο πεντακόσια μέτρα μακριά από τα σημερινά κτίρια, πάνω σε ένα ψηλό ύψωμα. Οι εργάτες δούλευαν κανονικά την ημέρα και έχτιζαν τους τοίχους με τη συνηθισμένη τάξη και προσοχή. Κάθε όμως βράδυ η εικόνα της Παναγίας μαζί με τα εργαλεία των οικοδόμων χάνονταν αοράτως από το χώρο.

Όταν το πρωί οι μάστορες τα αναζητούσαν, τα έβρισκαν στο σημείο όπου σήμερα στέκεται η Μονή. Ο τόπος εκείνος ήταν τότε εντελώς έρημος και δεν φαινόταν κατάλληλος για μοναστική εγκατάσταση. Αφού το γεγονός επαναλήφθηκε πολλές φορές, οι άνθρωποι κατάλαβαν τελικά το θέλημα της Παναγίας.

Η ίδια είχε επιλέξει με δικό Της τρόπο τον τόπο όπου ήθελε να υψωθεί το μοναστήρι Της. Έτσι λοιπόν οικοδομήθηκε ο αρχικός πυρήνας της Ιεράς Μονής Παντοκράτορος. Από εκείνη τη στιγμή η Θεοτόκος έδειξε ότι η μονή ανήκει αποκλειστικά σε Αυτήν.

Την προσωνυμία Γερόντισσα η εικόνα την απέκτησε αργότερα, μετά από ένα συγκλονιστικό θαύμα της Θεοτόκου. Η αρχική της θέση ήταν μέσα στο Ιερό Βήμα, πίσω από την Αγία Τράπεζα, ως κρυφός θησαυρός του Ναού. Την εποχή εκείνη ζούσε στη μονή ένας πολύ ενάρετος Ηγούμενος, μεγάλος στην ηλικία και βαριά άρρωστος.

Ο Γέροντας έμαθε το τέλος του κατά Θεία Αποκάλυψη και επιθύμησε πολύ να κοινωνήσει τα Άχραντα Μυστήρια. Παρακάλεσε λοιπόν τον ιερομόναχο που λειτουργούσε την ημέρα εκείνη να συντομεύσει λίγο τη Θεία Λειτουργία. Ο ιερομόναχος όμως δεν υπάκουσε αμέσως στην παράκληση και συνέχισε να λειτουργεί με αργό ρυθμό.

Τότε επενέβη η ίδια η Παναγία, και μέσα από την εικόνα ακούστηκε ξαφνικά η αυστηρή φωνή Της. Τον διέταξε να ολοκληρώσει γρήγορα τη Λειτουργία, ώστε να προλάβει να μεταλάβει ο Γέροντας Ηγούμενος. Έτσι κι έγινε, και μόλις ο Γέροντας κοινώνησε τα Τίμια Δώρα, αμέσως παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του.

Από εκείνη τη στιγμή η εικόνα ονομάστηκε Γερόντισσα, λόγω της στενής Της σχέσης με τον Γέροντα. Αργότερα μεταφέρθηκε στην αριστερή κολώνα του κυρίως Ναού, για την ευκολία των προσκυνητών. Στα χρόνια του δέκατου έβδομου αιώνα η Μονή πέρασε εποχή μεγάλης φτώχειας και τα αναγκαία είχαν τελείως εκλείψει.

Οι Πατέρες άρχισαν να εγκαταλείπουν το μοναστήρι, αναζητώντας αλλού τα απαραίτητα για τη ζωή τους. Ο Ηγούμενος όμως τους παρακινούσε να εμπιστεύονται την Γερόντισσα, και ο ίδιος προσευχόταν θερμά στην εικόνα Της. Η Παναγία δεν διέψευσε τις προσδοκίες του, και ένα πρωί οι μοναχοί είδαν λάδι να ξεχειλίζει από την αποθήκη.

Όταν μπήκαν μέσα, διαπίστωσαν ότι ένα από τα άδεια πιθάρια ξεχείλιζε ασταμάτητα από καθαρό λάδι. Γέμισαν αμέσως όλα τα κενά δοχεία της μονής, και τότε μόνο σταμάτησε η θαυμαστή εκείνη ροή. Από εκείνη την ημέρα μέχρι σήμερα το λάδι δεν έχει λείψει ποτέ ξανά από το μοναστήρι Της.

Σε ανάμνηση αυτού του θαύματος, ένα πιθάρι απεικονίζεται πάνω στο αργυρό κάλυμμα της εικόνας. Σε μια επιδρομή Σαρακηνών, ένας βάρβαρος προσπάθησε να σχίσει την εικόνα σε κομμάτια, για να ανάψει το τσιμπούκι του. Έχασε αμέσως την όρασή του, και οι σύντροφοί του πέταξαν την εικόνα σε ένα κοντινό πηγάδι.

Πριν πεθάνει βασανισμένος, παράγγειλε να βγάλουν την εικόνα, που έμεινε εκεί ογδόντα χρόνια. Filename: `12_02_Παναγία_Γερόντισσα_Μονής_Παντοκράτορος.