Ιερομάρτυρες Υπάτιος και Ανδρέας της Εφέσου

Στη μέση της πόλης τους έσερναν δεμένους, με τα γένια τους αναμμένα σαν δαυλούς και άγιες εικόνες να καίγονται πάνω στα ίδια τους τα κεφάλια. Ο επίσκοπος Υπάτιος και ο πρεσβύτερος Ανδρέας προτίμησαν αυτό το μαρτύριο παρά να αρνηθούν την τιμή των ιερών εικόνων μπροστά στον αυτοκράτορα Λέοντα τον Ίσαυρο. Οι δύο άγιοι κατάγονταν από τη χώρα της Λυδίας και από μικρά παιδιά σπούδασαν μαζί στο ίδιο μοναστήρι, στολίζοντας την ψυχή τους με κάθε αρετή.

Όσο μεγάλωναν, τόσο πιο βαθιά ρίζωνε μέσα τους η πίστη και η αγάπη προς τον Χριστό. Όταν έφτασαν σε ώριμη ηλικία, ο Υπάτιος έγινε μοναχός και ζητούσε πάντοτε την ησυχία και την κρυφή εργασία ενώπιον του Θεού. Ο Ανδρέας πάλι αφιέρωσε τη ζωή του στους ανθρώπους και έγινε κληρικός με φλογερό κήρυγμα μέσα στην Εκκλησία.

Δίδασκε τους πιστούς με ζήλο και ξεχώριζε για την εγκράτεια, την ταπείνωση και την ανυπόκριτη αγάπη του προς όλους. Παρόμοια αρετή έδειχνε και ο Υπάτιος στον ασκητικό του αγώνα, χωρίς ποτέ να φανερώνεται στους πολλούς. Έτσι λάμπρυναν τη Μικρά Ασία με τη σιωπή και τον λόγο τους ταυτόχρονα.

Η φήμη της αρετής τους έφτασε γρήγορα στον αρχιεπίσκοπο της Εφέσου, που θέλησε να τους γνωρίσει από κοντά. Συνομιλώντας μαζί τους ωφελήθηκε τόσο πολύ ώστε τους αγάπησε βαθιά και θέλησε να τους κρατήσει στην υπηρεσία της Εκκλησίας. Παρά την αντίσταση του Υπατίου, τον χειροτόνησε επίσκοπο της Ασιανής Εκκλησίας, λέγοντας πως τέτοιο φως δεν επιτρέπεται να μένει κρυμμένο στην έρημο.

Ένας τέτοιος λύχνος έπρεπε να σταθεί ψηλά, για να φωτίζει τον λαό με τη διδαχή του Χριστού. Τον Ανδρέα τον χειροτόνησε πρεσβύτερο, ώστε να συνεργαστεί στενά με τον επίσκοπο φίλο του. Από εκείνη τη στιγμή οι δύο άγιοι έγιναν στύλοι της τοπικής Εκκλησίας και ποίμαναν το λογικό ποίμνιο με σοφία και καθαρότητα ζωής.

Στα χρόνια όμως εκείνα ανέβηκε στον θρόνο ο Λέων ο Ίσαυρος και άρχισε σκληρό διωγμό κατά των ιερών εικόνων. Πρόσταξε να βγάζουν τις εικόνες από τους ναούς και απαγόρευσε αυστηρά την προσκύνησή τους σε όλη την αυτοκρατορία. Πολλοί λύγισαν από τον φόβο και υπάκουσαν στην άθεη διαταγή, αρνούμενοι την παράδοση των πατέρων τους.

Άλλοι όμως κράτησαν την πίστη ζωντανή και ψιθυριστή μέσα στα σπίτια τους. Μπροστά σε αυτή την καταιγίδα οι δύο άγιοι σήκωσαν τη φωνή τους και στήριξαν το ποίμνιό τους με θάρρος. Έλεγαν πως οι πιστοί δεν πρέπει να ακούσουν την άθεη βασιλική προσταγή, αλλά να μείνουν στην παράδοση των αγίων Πατέρων.

Όταν ο αυτοκράτορας το έμαθε, διέταξε να τους οδηγήσουν μπροστά του και προσπάθησε με λόγια ήπια να τους πείσει να αρνηθούν την τιμή των εικόνων. Έβαλε μάλιστα και τους σοφούς του να ανοίξουν συζήτηση μαζί τους, για να τους νικήσουν με επιχειρήματα. Οι δύο γενναίοι στρατιώτες του Χριστού όμως υπερασπίστηκαν την ορθή πίστη και απάντησαν με σαφήνεια σε κάθε αντίρρηση.

Ο διώκτης δεν μπόρεσε να σαλέψει τους ακλόνητους στύλους της Εκκλησίας ούτε με λόγια ούτε με υποσχέσεις. Τότε τους έκλεισε σε σκοτεινή φυλακή και τους κράτησε εκεί για πολύ καιρό, ελπίζοντας πως η κακοπάθεια θα τους λύγιζε. Οι άγιοι όμως έμειναν ατάραχοι στην ομολογία τους και προσεύχονταν συνέχεια στον Κύριο.

Βλέποντας ο αυτοκράτορας πως η υπομονή τους ξεπερνά κάθε ανθρώπινο μέτρο, άναψε από οργή και αποφάσισε να περάσει στα βασανιστήρια. Έδωσε εντολή να τους χτυπήσουν χωρίς έλεος και να αρχίσουν τα φρικτά μαρτύρια. Οι δήμιοι έγδαραν το δέρμα μαζί με τα μαλλιά από τα κεφάλια των αγίων και άλειψαν τα γένια τους με πίσσα.

Έπειτα τους έβαλαν φωτιά και έκαψαν πάνω στα κεφάλια τους τις άγιες εικόνες, για να τους εξευτελίσουν στα μάτια όλων. Οι μάρτυρες υπέφεραν όλα αυτά με γενναιότητα και έμειναν ζωντανοί με τη δύναμη του Θεού, που τους ενίσχυε φανερά. Ο Λέων διέταξε ύστερα να τους σύρουν δεμένους μέσα στους δρόμους της πόλης, για να γίνουν θέαμα και χλεύη στους περαστικούς.

Στο τέλος τους έσφαξαν σαν αμνούς και έτσι παρέδωσαν τις ψυχές τους στα χέρια του Κυρίου, για τον οποίο πάλεψαν. Τα τίμια λείψανά τους πετάχτηκαν στους δρόμους, για να γίνουν τροφή στα σκυλιά και να μη μείνει ίχνος της ομολογίας τους. Όμως οι πιστοί τα πήραν κρυφά μέσα στη νύχτα και τα έθαψαν με τιμή, όπως άρμοζε σε τέτοιους μάρτυρες.

Η μνήμη τους ρίζωσε βαθιά στην Εκκλησία και τιμάται στις είκοσι μία Σεπτεμβρίου με ευλάβεια. Η ομολογία τους έγινε φως για όσους πιέζονταν τότε από τον διωγμό. Έτσι ο επίσκοπος Υπάτιος και ο πρεσβύτερος Ανδρέας στάθηκαν ζωντανές εικόνες πιστότητας, μέχρι την τελευταία τους πνοή.