Ο Άγιος Κυπριανός Καρθαγένης, ο ρήτορας που έγινε μάρτυρας

Ο διάσημος ρήτορας και δικηγόρος της Καρθαγένης μοίρασε ολόκληρη την περιουσία του στους φτωχούς πριν καν βαπτιστεί χριστιανός. Λίγα χρόνια αργότερα, στα πενήντα οκτώ μετά Χριστόν, αποκεφαλίστηκε με το ξίφος μπροστά στο ποίμνιό του, ευχαριστώντας τον Θεό. Ο Θάσκιος Κυπριανός γεννήθηκε γύρω στο διακόσια στην Καρθαγένη της Βόρειας Αφρικής, από πλούσια ειδωλολατρική οικογένεια συγκλητικών.

Έλαβε λαμπρή κοσμική μόρφωση και ανέπτυξε σπάνιο ρητορικό τάλαντο, που τον ανέδειξε δάσκαλο της ρητορικής στη σχολή της πόλης. Συχνά εμφανιζόταν στα δικαστήρια ως συνήγορος των συμπολιτών του και ζούσε με πολυτέλεια, ανάμεσα σε πλούσια συμπόσια και κοσμικές τιμές. Όμως καμία ηδονή δεν μπορούσε να σβήσει μέσα του τη βαθιά δίψα για την αλήθεια και το αληθινό νόημα της ζωής.

Ο ίδιος θυμόταν αργότερα ότι για πολύν καιρό παρέμενε σε σκοτεινή ομίχλη, μακριά από το φως της θείας αληθείας. Σιγά σιγά γνώρισε τα συγγράμματα του απολογητή Τερτυλλιανού και πείστηκε για την αλήθεια της χριστιανικής πίστεως. Ο φίλος του πρεσβύτερος Καικίλιος τον στήριξε στα διλήμματα και του φανέρωσε τη δύναμη της θείας χάριτος.

Έτσι, σε ηλικία σαράντα έξι ετών, ο σπουδαίος ειδωλολάτρης δέχθηκε να γίνει κατηχούμενος της Εκκλησίας. Πριν από το βάπτισμα μοίρασε όλα τα υπάρχοντά του στους φτωχούς και εγκαταστάθηκε στο σπίτι του πνευματικού του πατέρα Καικιλίου. Μετά το βάπτισμα ο Κυπριανός έγραψε στον φίλο του Δονάτο για τη συγκλονιστική εμπειρία της αναγεννήσεώς του εν Χριστώ.

Έλεγε ότι τα ζωοποιά νερά καθάρισαν τα παλιά του αμαρτήματα και ένα ουράνιο φως φώτισε την καρδιά του. Η βεβαιότητα αντικατέστησε την αμφιβολία, τα μυστήρια αποκαλύφθηκαν και το σκοτάδι μεταβλήθηκε σε φως. Δύο χρόνια μετά το βάπτισμα χειροτονήθηκε πρεσβύτερος της Εκκλησίας της Καρθαγένης και αφοσιώθηκε ολόψυχα στην ποιμαντική διακονία.

Όταν εκοιμήθη ο επίσκοπος Δονάτος, ο λαός ζήτησε ομόφωνα και θερμά να αναδειχθεί διάδοχός του ο ίδιος ο Κυπριανός. Από ταπείνωση εκείνος αρνιόταν, λέγοντας ότι υπήρχαν πρεσβύτεροι μεγαλύτεροι και αξιότεροι. Όμως οι πιστοί περικύκλωσαν το σπίτι του και δεν έφυγαν μέχρι να συγκατατεθεί στην εκλογή τους.

Έτσι, στα διακόσια σαράντα οκτώ, χειροτονήθηκε επίσκοπος Καρθαγένης και τέθηκε ως φωτεινή λυχνία επάνω στη λυχνία της Εκκλησίας. Φρόντισε αμέσως την εσωτερική τάξη του κλήρου, την ευσέβεια των πιστών και τη διόρθωση των ηθών, με σύνεση, αγάπη και πατρική σταθερότητα. Όταν ξέσπασε ο φοβερός διωγμός του αυτοκράτορα Δεκίου, ο Κυπριανός είδε προφητικό όραμα και απομακρύνθηκε προσωρινά από την Καρθαγένη.

Δεν το έκανε από δειλία, αλλά για να στηρίζει το ποίμνιο μέσα από επιστολές και να μην εξάψει με την παρουσία του τη μανία των ειδωλολατρών. Πριν φύγει μοίρασε τα χρήματα της Εκκλησίας στους κληρικούς, ώστε να βοηθούνται οι φτωχοί και οι πάσχοντες αδελφοί. Από τον τόπο της κρυψώνας του έγραφε συνεχώς γράμματα προς τους πρεσβυτέρους, τους διακόνους, τους ομολογητές και τους μάρτυρες της πίστεως.

Παρακαλούσε όλους να φροντίζουν τις χήρες, τα ορφανά, τους ξένους και τους φυλακισμένους χριστιανούς. Μερικοί χριστιανοί όμως δεν άντεξαν τα βασανιστήρια και θυσίασαν στα είδωλα ή αγόρασαν με χρήματα ψεύτικα πιστοποιητικά θυσίας. Ο άγιος πονούσε βαθύτατα για κάθε πεσμένο αδελφό και έγραφε ότι μαζί με τους πιστούς πληγωνόταν και η δική του καρδιά.

Καθόρισε ότι οι πεσόντες μπορούσαν να επανέλθουν στην Εκκλησία μόνο μετά από αληθινή μετάνοια και εξέταση της ζωής τους. Αντιμετώπισε επίσης το σχίσμα του Φηλικίσσιμου και του πρεσβυτέρου Νοβάτου, που αμφισβήτησαν την επισκοπική του εξουσία. Συγκάλεσε τοπική σύνοδο στην Καρθαγένη και επιβεβαίωσε την κανονική τάξη, διδάσκοντας με σταθερότητα την ενότητα της Εκκλησίας του Χριστού.

Μετά την παύση του διωγμού, η Εκκλησία της Καρθαγένης δοκιμάστηκε από νέο σχίσμα και κατόπιν από φοβερή θανατηφόρα επιδημία. Στη Ρώμη ο πρεσβύτερος Νοβατιανός κήρυττε ότι οι πεσόντες δεν μπορούν ποτέ να επιστρέψουν στην Εκκλησία, ακόμη και αν μετανοούσαν ειλικρινά. Παράλληλα προσπάθησε να αρπάξει αντικανονικά τον επισκοπικό θρόνο της Ρώμης από τον νόμιμο επίσκοπο Κορνήλιο.

Ο άγιος Κυπριανός έγραψε εγκύκλιες επιστολές στους αφρικανούς επισκόπους και συνέθεσε το περίφημο σύγγραμμα «Περί της ενότητος της Εκκλησίας». Δίδασκε ότι έξω από τη μία αληθινή Εκκλησία δεν υπάρχει σωτηρία, καθώς μόνο εκεί κατοικεί ολόκληρη η ζωοποιός χάρη. Όταν ξέσπασε στην πόλη η φονική επιδημία, οι ειδωλολάτρες εγκατέλειπαν τους άρρωστους και τους νεκρούς στους δρόμους ατάφους.

Ο άγιος επίσκοπος όμως, με προσωπικό παράδειγμα ανδρείας και αυτοθυσίας, περιέθαλπε όλους τους πάσχοντες, χριστιανούς και ειδωλολάτρες. Συγχρόνως ξέσπασαν ξηρασία, πείνα και επιδρομές βαρβαρικών νουμιδικών φυλών, που αιχμαλώτιζαν πλήθος ανθρώπων. Ο Κυπριανός παρακίνησε τους πλούσιους χριστιανούς να συγκεντρώσουν χρήματα για την εξαγορά αιχμαλώτων και τη διατροφή πεινασμένων.

Όταν μερικοί ειδωλολάτρες κατηγόρησαν τους χριστιανούς ως αιτία των συμφορών, εκείνος απάντησε με σοφό απολογητικό σύγγραμμα προς τον δικαστή Δημητριανό. Έδειξε ότι τα δεινά του κόσμου προέρχονται από την ηθική διαφθορά και όχι από την άρνηση των ψεύτικων ειδώλων. Στα χρόνια του αυτοκράτορα Βαλεριανού ξέσπασε νέος σκληρός διωγμός εναντίον των χριστιανών της αυτοκρατορίας.

Ο ανθύπατος της Καρθαγένης Ασπάσιος Πατέρνος κάλεσε τον άγιο Κυπριανό και του ζήτησε να θυσιάσει στα είδωλα. Εκείνος απάντησε με παρρησία ότι είναι χριστιανός και επίσκοπος και δεν γνωρίζει άλλους θεούς πλην του ενός αληθινού Δημιουργού. Αρνήθηκε επίσης να φανερώσει τα ονόματα και τις διευθύνσεις των πρεσβυτέρων της Εκκλησίας στους διώκτες.

Έτσι εξορίστηκε στην πόλη Κουρούβη, όπου τον ακολούθησε εθελοντικά ο διάκονος Πόντιος ως πιστός συνοδοιπόρος. Την πρώτη νύχτα της εξορίας ο άγιος είδε όραμα που του προμήνυε τον δια ξίφους μαρτυρικό του θάνατο. Στον τόπο της εξορίας έγραψε πολλά πνευματικά συγγράμματα και επιστολές προς όσους έρχονταν να ζητήσουν τη συμβουλή του.

Όταν διορίστηκε νέος ανθύπατος, ο Γαλέριος Μάξιμος, ο άγιος επέστρεψε στην Καρθαγένη για να μαρτυρήσει ανάμεσα στο ποίμνιό του. Στη δίκη του ομολόγησε σταθερά την πίστη του και καταδικάστηκε σε αποκεφαλισμό με το ξίφος. Ακούγοντας την απόφαση φώναξε δυνατά τη φράση «Δόξα τω Θεώ» με μεγάλη χαρά.

Ο λαός ζητούσε να μαρτυρήσει μαζί με τον αγαπημένο του ποιμένα μέσα σε μεγάλη συγκίνηση. Στον τόπο της εκτελέσεως ο άγιος προσευχήθηκε, ευλόγησε όλους και χάρισε στον δήμιο είκοσι πέντε χρυσά νομίσματα. Έπειτα έδεσε ο ίδιος τα μάτια του με μαντήλι και παρέδωσε τα χέρια του στους κληρικούς που στέκονταν δίπλα.

Οι πιστοί άπλωσαν μπροστά του πανιά και μαντήλια, για να συλλέξουν το αίμα του μάρτυρα ως πολύτιμο θησαυρό. Το ιερό λείψανο του αγίου μεταφέρθηκε τη νύχτα με κεριά και ψαλμωδίες στον τάφο του προκουράτορα Μακροβίου Κανδιδιανού. Αργότερα, στα χρόνια του Καρόλου του Μεγάλου, τα ιερά λείψανα μεταφέρθηκαν στη Γαλλία, στην πόλη Αρλ.

Αργότερα ακόμη, επί Καρόλου του Φαλακρού, μεταφέρθηκαν στην πόλη Κομπιέν, στη μονή του αγίου Κορνηλίου. Οι άδικοι διώκτες δεν έμειναν χωρίς δίκαιη ανταπόδοση από τη θεία πρόνοια. Λίγες ημέρες μετά το μαρτύριο, ο ανθύπατος Γαλέριος Μάξιμος εκοιμήθη με αιφνίδιο και οδυνηρό τρόπο.

Ο αυτοκράτορας Βαλεριανός νικήθηκε ντροπιαστικά από τους Πέρσες και πέθανε αιχμάλωτος μέσα σε σκοτεινό δεσμωτήριο. Ο άγιος Κυπριανός άφησε στην Εκκλησία πλούσια συγγραφική κληρονομιά και περίπου ογδόντα πολύτιμες επιστολές πνευματικού περιεχομένου. Τα έργα του διαβάστηκαν ως υπόδειγμα ορθοδόξου ομολογίας στις Οικουμενικές Συνόδους της Εφέσου και της Χαλκηδόνος.

Δίδασκε ότι η Εκκλησία θεμελιώνεται επάνω στον Κύριο Ιησού Χριστό και έχει εσωτερική ενότητα πίστεως και αγάπης. Έλεγε ότι η αγάπη είναι το θεμέλιο όλων των αρετών και παραμένει αιώνια μαζί μας στην ουράνια βασιλεία του Θεού.