Η Αγία Εανσγουίθη, Ηγουμένη του Φόλκστοουν

Μια νεαρή πριγκίπισσα της Κεντίας αρνήθηκε κάθε γάμο με ευγενείς πρίγκιπες και ίδρυσε το πρώτο γυναικείο μοναστήρι ολόκληρης της Αγγλίας. Έδωσε φως σε έναν τυφλό και ελευθέρωσε δαιμονισμένο, παρότι έφυγε από τη ζωή μόλις στα μέσα της δεκαετίας των είκοσι. Γεννήθηκε γύρω στα εξακόσια δεκατέσσερα μετά Χριστόν, μοναχοκόρη του βασιλιά Εάντμπαλντ της Κεντίας και της συζύγου του Έμμας, μιας Φραγκικής πριγκίπισσας με χριστιανική πίστη.

Ο πατέρας της τότε ήταν πιθανότατα ειδωλολάτρης, όμως η μητέρα της φρόντισε να βαπτιστεί και να ανατραφεί η μικρή μέσα στη χριστιανική παράδοση. Όταν ήταν μόλις δύο ετών, εκοιμήθη ο παππούς της, ο άγιος βασιλιάς Έθελμπερτ της Κεντίας, ο οποίος είχε βαπτιστεί στον ναό του Αγίου Μαρτίνου στο Καντέρμπουρι. Τον είχε φωτίσει ο άγιος Αυγουστίνος του Καντέρμπουρι, που έφτασε στην Αγγλία το πεντακόσια ενενήντα επτά μαζί με αρκετούς μοναχούς.

Σκοπός της αποστολής τους ήταν να ξαναστηθεί ο Χριστιανισμός, ο οποίος είχε σχεδόν εξαφανιστεί από τους ειδωλολάτρες Αγγλοσάξονες κατακτητές. Οι ιεραπόστολοι μοναχοί συνέχισαν το έργο τους κάτω από τη σταθερή προστασία που τους πρόσφερε ο βασιλιάς Έθελμπερτ. Έτσι, η μικρή Εανσγουίθη μεγάλωνε σε ένα παλάτι όπου η νέα πίστη ρίζωνε σταδιακά με κόπο.

Όσο ζούσε ο παππούς της, ο πατέρας της Εάντμπαλντ δεν αντιδρούσε στον Χριστιανισμό και ανεχόταν την παρουσία των ιεραποστόλων. Όταν όμως εκοιμήθη ο άγιος Έθελμπερτ, η στάση του άλλαξε εντελώς και απομακρύνθηκε γρήγορα από κάθε χριστιανική επιρροή. Αγκάλιασε ανοιχτά την ειδωλολατρία και νυμφεύτηκε ακόμη και τη δεύτερη σύζυγο του πατέρα του, παραβιάζοντας έτσι τους ιερούς κανόνες.

Η πράξη αυτή απαγορευόταν αυστηρά από την Εκκλησία, ήταν όμως αρκετά συνηθισμένη ανάμεσα στους ειδωλολάτρες βασιλικούς οίκους της εποχής. Τότε εκοιμήθη και ο βασιλιάς Σάμπερτ των Ανατολικών Σαξόνων, ο οποίος είχε δεχθεί τον Χριστιανισμό, αφήνοντας πίσω τρεις ειδωλολάτρες γιους. Έτσι η ειδωλολατρία επέστρεψε δυναμικά και στις περιοχές εκείνες, σκορπίζοντας μεγάλη απογοήτευση στους Ορθοδόξους ποιμένες.

Ο άγιος Λαυρέντιος του Καντέρμπουρι, ο άγιος Μελλίτος του Λονδίνου και ο άγιος Ιούστος του Ρότσεστερ συγκάλεσαν αμέσως σύσκεψη για το μέλλον της ιεραποστολής. Αποφάσισαν τελικά να μη χάνουν τον καιρό τους ανάμεσα στους ειδωλολάτρες και να πάνε όπου ο λαός θα δεχόταν πρόθυμα το κήρυγμα. Οι άγιοι Μελλίτος και Ιούστος, βαθιά απογοητευμένοι από τη συμπεριφορά του βασιλιά, αναχώρησαν για τη Γαλατία.

Ο άγιος Λαυρέντιος όμως παρέμεινε προσωρινά στο Καντέρμπουρι, παλεύοντας με τον δικό του μεγάλο πειρασμό της φυγής. Το βράδυ πριν αναχωρήσει από το Καντέρμπουρι, ο άγιος Λαυρέντιος αποφάσισε να διανυκτερεύσει στον ναό των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Εκεί του φανερώθηκε ο απόστολος Πέτρος, ο οποίος τον επιτίμησε αυστηρά για τη σκέψη της εγκατάλειψης του ποιμνίου του.

Μάλιστα τον χτύπησε και σωματικά, και ο άγιος, βαθιά συγκλονισμένος, παρέμεινε κοντά στους πιστούς του και οδήγησε στη μετάνοια τον βασιλιά Εάντμπαλντ. Ο βασιλιάς διέκοψε τον παράνομο γάμο του και δέχθηκε το άγιο βάπτισμα, αλλάζοντας ριζικά τη ζωή και τη βασιλεία του. Μέσα σε έναν χρόνο επέστρεψε στην επισκοπή του ο άγιος Ιούστος, ωστόσο οι κάτοικοι του Λονδίνου αρνήθηκαν να δεχθούν τον άγιο Μελλίτο.

Μετά την κοίμηση του αγίου Λαυρεντίου, ο άγιος Μελλίτος τον διαδέχθηκε στον αρχιεπισκοπικό θρόνο του Καντέρμπουρι με αξιοθαύμαστη πνευματική σύνεση. Από τα παιδικά της κιόλας χρόνια, η μικρή Εανσγουίθη δεν έδειχνε καμία κλίση προς τις κοσμικές απολαύσεις και τη ματαιότητα του παλατιού. Επιθυμούσε με όλη της την ψυχή να αφιερώσει την παρθενία της στον Θεό και να ζήσει ως ταπεινή μοναχή.

Ο πατέρας της όμως είχε άλλα σχέδια και την προετοίμαζε επίμονα για έναν λαμπρό βασιλικό γάμο, που θα ενίσχυε τις πολιτικές του συμμαχίες. Η μικρή πριγκίπισσα απάντησε στον πατέρα της με σπάνια πνευματική ωριμότητα και απαράμιλλη παρρησία ψυχής. Του είπε ότι δεν επιθυμούσε επίγειο γαμπρό, του οποίου η αγάπη θα ήταν αναμεμειγμένη με ψυχρότητα και ίσως και απέχθεια.

Στην εποχή εκείνη η παιδική θνησιμότητα ήταν τρομερά υψηλή, και γνώριζε ότι θα έθαβε πιθανότατα κάποια από τα δικά της παιδιά. Όλες αυτές οι θλίψεις την περίμεναν αν υπάκουε στη βασιλική επιθυμία και ακολουθούσε τον δρόμο του κόσμου. Η νεαρή πριγκίπισσα δήλωσε ότι είχε ήδη διαλέξει έναν αθάνατο Νυμφίο, ο οποίος θα της χάριζε αδιάκοπη αγάπη και ουράνια χαρά.

Είχε διαλέξει, όπως είπε με τα λόγια του Ευαγγελίου, την αγαθή μερίδα που δεν αφαιρείται ποτέ. Ζήτησε λοιπόν από τον πατέρα της να της οικοδομήσει ένα ταπεινό κελί, όπου θα μπορούσε να προσεύχεται αδιάλειπτα. Ο βασιλιάς τελικά υποχώρησε στην επιμονή της κόρης του και της έκτισε ένα μοναστήρι στο Φόλκστοουν της Κεντίας.

Ενώ όμως οι εργασίες προχωρούσαν, ένας ειδωλολάτρης πρίγκιπας από τη Νορθουμβρία έφτασε στην Κεντία ζητώντας τη σε γάμο. Ο πατέρας της θυμήθηκε ότι ο γάμος της θείας της είχε φέρει τον βασιλιά Έντουιν στην πίστη του Χριστού. Ο Εάντμπαλντ ήλπιζε ίσως ότι κάτι παρόμοιο θα συνέβαινε αν δινόταν η Εανσγουίθη στον Νορθουμβριανό πρίγκιπα.

Η αγία όμως επέμεινε ότι δεν θα αντάλλασσε ποτέ τις ουράνιες ευλογίες με τα φευγαλέα πράγματα του κόσμου τούτου. Δεν θα δεχόταν τις περαστικές χαρές αυτής της ζωής στη θέση της αιώνιας μακαριότητας του Παραδείσου. Γύρω στα εξακόσια τριάντα μετά Χριστόν ολοκληρώθηκε η ανέγερση του μοναστηριού στο Φόλκστοουν, με μεγάλη χαρά της νεαρής πριγκίπισσας.

Αυτό ήταν το πρώτο γυναικείο μοναστήρι που ιδρύθηκε ποτέ στο έδαφος της Αγγλίας, σταθμός πραγματικός στην ιστορία της Εκκλησίας. Η αγία Εανσγουίθη εγκαταστάθηκε εκεί μαζί με τις πρώτες της συνασκήτριες, που ζούσαν τη μοναχική ζωή με ζήλο. Πιθανώς τις καθοδηγούσαν Ρωμαίοι μοναχοί από εκείνους που είχαν φτάσει στην Αγγλία με τον άγιο Αυγουστίνο.

Η ίδια όμως δεν ανέλαβε αμέσως το ηγουμενικό αξίωμα, καθώς ήταν μόλις δεκαέξι ετών και θεωρήθηκε πολύ νέα. Πιθανόν να στάλθηκαν από την Ευρώπη μερικές έμπειρες μοναχές για να διδάξουν στις άλλες τη μοναστική τάξη και τους κανόνες. Μια προσωρινή ηγουμένη θα ασκούσε τα καθήκοντα μέχρι να εκλεγεί κανονικά η ίδια η αγία από την αδελφότητα.

Πολλές διηγήσεις διασώθηκαν για τα θαύματα της αγίας Εανσγουίθης, τόσο κατά τη διάρκεια της επίγειας ζωής της όσο και μετά την κοίμησή της. Χάρισε το φως των ματιών σε έναν τυφλό άνθρωπο και απελευθέρωσε από δαιμονικό πνεύμα έναν δυστυχισμένο που βασανιζόταν. Από την υπόλοιπη ζωή της γνωρίζουμε δυστυχώς ελάχιστες λεπτομέρειες, παρότι η μοναστική της πορεία υπήρξε φωτεινή και ευλογημένη.

Ακολουθώντας πιστά τον μοναστικό κανόνα, προσευχόταν στον Θεό ημέρα και νύχτα με βαθιά κατάνυξη και ευλάβεια. Όταν δεν βρισκόταν μέσα στον ναό, περνούσε τις ώρες της μελετώντας πνευματικά βιβλία και προσφέροντας εργόχειρο. Πιθανώς το έργο της περιλάμβανε την αντιγραφή και τη βιβλιοδεσία ιερών χειρογράφων, μια εργασία αγαπητή στους Ορθοδόξους μοναχούς.

Οι αδελφές ύφαιναν ύφασμα για τα ενδύματά τους και για τα άγια άμφια του ιερού ναού. Φρόντιζαν επίσης τις άρρωστες και ηλικιωμένες μοναχές της κοινότητάς τους και βοηθούσαν τους φτωχούς και ασθενείς του κόσμου. Παράλληλα έπρεπε να φέρουν εις πέρας τις καθημερινές διακονίες του μαγειρείου και της καθαριότητας του μοναστηριού.

Έτσι η ζωή στο Φόλκστοουν κυλούσε ισορροπημένα ανάμεσα στην προσευχή, την εργασία και τη φιλανθρωπική προσφορά στους αναγκεμένους. Σύμφωνα με την παράδοση, η αγία Εανσγουίθη εκοιμήθη εν Κυρίω την τελευταία ημέρα του Αυγούστου του εξακοσιοστού τεσσαρακοστού έτους. Ήταν μόλις στα μέσα της δεκαετίας των είκοσι, ενώ τον ίδιο χρόνο εκοιμήθη και ο πατέρας της βασιλιάς Εάντμπαλντ.

Το μοναστήρι του Φόλκστοουν δεν επέζησε για πολύ μετά την κοίμηση της οσίας ιδρύτριάς του και ηγουμένης του. Άλλοι υποστηρίζουν ότι καταστράφηκε από τη θάλασσα και άλλοι ότι λεηλατήθηκε από τους Δανούς το όγδοο εξήντα επτά. Τα ιερά λείψανα της αγίας Εανσγουίθης μεταφέρθηκαν στον γειτονικό ναό των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, μακρύτερα από την ακτή.

Το εννιακόσιο είκοσι επτά ο βασιλιάς Άθελσταν παραχώρησε τη γη όπου βρισκόταν το μοναστήρι στους μοναχούς του Καντέρμπουρι. Καθώς όμως περνούσαν τα χρόνια, η θάλασσα συνέχιζε να καταπίνει σταθερά το έδαφος γύρω από τον παλιό ναό. Το χίλια εκατόν τριάντα οκτώ οικοδομήθηκε νέο μοναστήρι και ναός, αφιερωμένο στην Παναγία και στην αγία Εανσγουίθη.

Τα τίμια λείψανα της αγίας μεταφέρθηκαν για δεύτερη φορά, αυτή τη φορά στον νέο μοναστηριακό ναό βαθύτερα στην ενδοχώρα. Κατά τους Μέσους Χρόνους η ανακομιδή αυτή εορταζόταν με μεγάλη λαμπρότητα τη δωδέκατη ημέρα του Σεπτεμβρίου. Στις δεκαπέντε Νοεμβρίου του χίλια πεντακόσια τριάντα πέντε, το μοναστήρι καταλήφθηκε από αξιωματούχους του Άγγλου βασιλιά.

Εκείνοι λεηλάτησαν τον ναό αρπάζοντας όλα τα πολύτιμα αντικείμενά του και διέλυσαν τη λάρνακα όπου ήταν τοποθετημένα τα τίμια λείψανα. Οι πιστοί όμως είχαν προνοήσει να κρύψουν εγκαίρως τα ιερά λείψανα της αγίας, για να τα προστατεύσουν από τη βεβήλωση. Στις δεκαεπτά Ιουνίου του χίλια οκτακόσια ογδόντα πέντε, εργάτες μέσα στον ναό ανακάλυψαν τυχαία μια καλυμμένη κόγχη στον τοίχο.

Αφαιρώντας προσεκτικά τον σοβά, βρήκαν ένα μολύβδινο λειψανοθήκιο μήκους περίπου τριάντα πέντε εκατοστών και ύψους είκοσι εκατοστών. Από τη διακόσμηση του λειψανοθηκίου διαπιστώθηκε ότι χρονολογείται από τον δωδέκατο αιώνα και φυλασσόταν εκεί επί αιώνες. Στο εσωτερικό βρέθηκαν πολλά οστά, τα οποία οι ειδικοί πιστοποίησαν ότι ανήκαν σε νεαρή γυναίκα.

Σήμερα η κόγχη είναι επενδυμένη με αλάβαστρο και προστατεύεται από μια χάλκινη πόρτα με ειδική σιδερένια σχάρα. Στην αρχή τα ιερά λείψανα προσφέρονταν προς προσκύνηση κάθε χρόνο κατά τη μεγάλη εορτή της ενορίας. Η συνήθεια όμως διακόπηκε όταν κάποιοι ενορίτες κατηγόρησαν τον εφημέριο ότι δήθεν λάτρευε τα ιερά λείψανα της αγίας.

Σήμερα πιστοί ανάβουν κεριά και αφήνουν λουλούδια μπροστά στη χάλκινη πόρτα, ενώ Ορθόδοξος αγιογράφος χάρισε στην ενορία μια ιερή εικόνα της.