Όσιος Θεοδώρητος, ο Φωτιστής των Λαπώνων

Δεκατριών μόλις ετών άφησε το πατρικό του σπίτι και χτύπησε την πόρτα της μονής Σολόβκι, για να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον Χριστό. Είκοσι ολόκληρα χρόνια αργότερα θα κήρυττε το Ευαγγέλιο στους ειδωλολάτρες Λάπωνες, μαθαίνοντας τη γλώσσα τους και μεταφράζοντας τις προσευχές της Εκκλησίας. Όταν έφτασε στη μονή Σολόβκι, βρήκε καταφύγιο και πνευματική καθοδήγηση κοντά στον σοφό Γέροντα Ζωσιμά.

Τον επόμενο χρόνο έλαβε το μοναχικό σχήμα και υποτάχθηκε με ταπείνωση στη φωτισμένη του διδασκαλία. Για δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια προόδευε καθημερινά στη σοφία και στις αρετές, καρποφορώντας μέσα στη μοναστική κοινότητα. Ο Αρχιεπίσκοπος του Νόβγκοροντ τον χειροτόνησε διάκονο, αναγνωρίζοντας την πνευματική του ωριμότητα και τον ζήλο του.

Έμεινε ακόμη έναν χρόνο κοντά στον Γέροντά του, αντλώντας πολύτιμα διδάγματα από τη συναναστροφή μαζί του. Έπειτα ζήτησε την ευλογία να επισκεφθεί άλλα μοναστήρια και να γνωρίσει έμπειρους ασκητές της εποχής του. Σε κάθε σταθμό του ταξιδιού συνομιλούσε με αγωνιστές της ερήμου και πλούτιζε την ψυχή του με πνευματικά οφέλη.

Δύο χρόνια παρέμεινε στη μονή της Λευκής Λίμνης και κατόπιν αποσύρθηκε μόνος στο γύρω δάσος, αναζητώντας τη σιωπή. Μέσα στο πυκνό δάσος γύρω από τη Λευκή Λίμνη έζησε τέσσερα ολόκληρα χρόνια αναχωρητικής ζωής. Εκεί συναντούσε άλλους ερημίτες και διδάχθηκε από αυτούς πολύτιμα μυστικά της πνευματικής τέχνης.

Στο μεταξύ, ο Γέροντας Ζωσιμάς στο Σολόβκι αισθάνθηκε ότι πλησίαζε το τέλος της επίγειας ζωής του. Έγραψε λοιπόν στον αγαπημένο του υποτακτικό και τον παρακάλεσε να επιστρέψει κοντά του στη μονή. Ο Θεοδώρητος υπάκουσε με χαρά και διακόνησε τον πνευματικό του πατέρα έναν περίπου χρόνο μέχρι την κοίμησή του.

Μετά την εκδημία του Γέροντα, ο όσιος έστρεψε το βλέμμα του προς τις άγριες περιοχές του Βορρά. Ταξίδεψε ως τις εκβολές του ποταμού Κόλα μαζί με τον Γέροντα Μητροφάνη και άρχισε ιεραποστολή ανάμεσα στους Λάπωνες. Οι Λάπωνες λάτρευαν είδωλα και δεν είχαν πόλεις ούτε οργανωμένους οικισμούς, αλλά περιπλανιόνταν στα χιόνια.

Οι δύο μοναχοί έμαθαν με υπομονή τη γλώσσα τους, για να τους διδάξουν τον αληθινό Θεό. Μετέφρασαν επίσης τις προσευχές της Εκκλησίας, ώστε ο λαός αυτός να προσεύχεται στη μητρική του γλώσσα ελεύθερα. Έτσι έβαλε ο όσιος τα θεμέλια μιας νέας χριστιανικής κοινότητας στις παγωμένες εκείνες εσχατιές του βορρά.

Είκοσι ολόκληρα χρόνια αφιέρωσε ο όσιος Θεοδώρητος στον φωτισμό των Λαπώνων, με ακούραστο ζήλο και αγάπη. Στο Νόβγκοροντ χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και αργότερα γύρισε ξανά κοντά στο νεοφώτιστο ποίμνιό του στον Βορρά. Εκεί ίδρυσε μοναστήρι, ώστε να στηρίζονται οι νέοι χριστιανοί και να διαδίδεται το Ευαγγέλιο σε όλη την περιοχή.

Έπειτα έμεινε δύο χρόνια στην περιοχή του Νόβγκοροντ ως ηγούμενος μιας μονής, με σύνεση και πατρική στοργή. Αργότερα ανυψώθηκε στον βαθμό του αρχιμανδρίτη και ανέλαβε την ηγουμενία της μονής του Σωτήρος και του αγίου Ευθυμίου στο Σούζνταλ. Διακόνησε εκεί πέντε χρόνια με αφοσίωση και έγινε πνευματικός οδηγός πολλών αδελφών.

Όμως δεν έλειψαν οι δοκιμασίες από φθονερούς ανθρώπους που δεν άντεχαν την αρετή του. Το έτος χίλια πεντακόσια πενήντα τέσσερα συκοφαντήθηκε άδικα και εγκλείστηκε για δύο χρόνια στη μονή της Λευκής Λίμνης. Όταν αποφυλακίστηκε, αναζήτησε ησυχία και πήγε να ζήσει σε ένα μοναστήρι κοντά στο Γιαροσλάβ.

Εκεί έφτασε σύντομα τιμητική πρόσκληση από τον τσάρο Ιβάν τον Τρομερό, που τον ήθελε για σπουδαία αποστολή. Ο όσιος δέχθηκε με ταπείνωση το βαρύ καθήκον που του εμπιστευόταν ο ηγεμόνας της Ρωσίας. Το έτος χίλια πεντακόσια πενήντα οκτώ ο τσάρος έστειλε τον όσιο στην Κωνσταντινούπολη για ένα ιδιαίτερα λεπτό ζήτημα.

Σκοπός του ταξιδιού ήταν να συζητήσει με τον Πατριάρχη την αναγνώριση της στέψης του ως αυτοκράτορα της Ρωσίας. Ο Θεοδώρητος ολοκλήρωσε την αποστολή με επιτυχία και επέστρεψε στην πατρίδα μεταφέροντας την επίσημη απάντηση του Πατριάρχη. Ο τσάρος, ευχαριστημένος, του χάρισε είκοσι πέντε αργυρά νομίσματα και έναν πολύτιμο γούνινο μανδύα από σαμούρι.

Όμως ο όσιος δεν επιθύμησε ποτέ υλικά αγαθά και θεωρούσε τέτοια δώρα εμπόδιο στην πνευματική ζωή. Πούλησε αμέσως τον πολυτελή μανδύα και μοίρασε όλα τα χρήματα στους φτωχούς και στους αναξιοπαθούντες. Αναζητώντας πάλι την εσωτερική ησυχία, αποσύρθηκε στη μονή Πριλούκι, στην ευλογημένη περιοχή της Βολογκντά.

Από εκεί ξεκίνησε δύο ακόμη ταξίδια στους αγαπημένους του Λάπωνες, που είχε φωτίσει με το Ευαγγέλιο. Ήθελε να τους δει, να τους ενισχύσει στην πίστη και να τους αφήσει την πατρική του ευλογία. Στις δεκαεπτά Αυγούστου του έτους χίλια πεντακόσια εβδομήντα ένα παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο.

Κοιμήθηκε ειρηνικά στη μονή Σολόβκι, εκεί όπου κάποτε, πολύ νέος, είχε λάβει το μοναχικό σχήμα της αφιέρωσης.