Η Ανακομιδή των Λειψάνων του Οσίου Θεοδοσίου του Σπηλαίου

Δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια έμεινε κρυμμένο στο σκοτεινό σπήλαιο το τίμιο σώμα του οσίου Θεοδοσίου, μέχρι που τρεις φωτεινοί στύλοι φάνηκαν να μεταφέρονται από τον τάφο στον μεγάλο ναό της Λαύρας. Ο ίδιος ο μοναχός Νέστωρ ο Χρονικογράφος έσκαψε με τα χέρια του τη νύχτα και βρήκε το σώμα του γέροντα ολόκληρο και άφθαρτο μέσα στη γη. Ο όσιος Θεοδόσιος υπήρξε ο πατέρας του ρωσικού μοναχισμού και θεμελιωτής της μεγάλης Λαύρας του Σπηλαίου του Κιέβου.

Γεννήθηκε στο χωριό Βασίλεβο, κοντά στο Κίεβο, και από μικρό παιδί έδειχνε αγάπη μόνο για την εκκλησία και τα ιερά βιβλία. Σε ηλικία εικοσιτεσσάρων ετών έφυγε κρυφά από το πατρικό του και ο όσιος Αντώνιος του Σπηλαίου τον έκειρε μοναχό με το όνομα Θεοδόσιος. Έγινε ιερομόναχος και κατόπιν ηγούμενος, οικοδόμησε νέο ναό και κελιά, και εισήγαγε στη μονή τον κοινοβιακό κανόνα της Μονής του Στουδίου.

Κοιμήθηκε ειρηνικά τον Μάιο του χιλιοστού εβδομηκοστού τετάρτου έτους και ετάφη στο σπήλαιο όπου ασκήτευε. Όταν συμπληρώθηκαν δεκαοκτώ χρόνια από την κοίμηση του οσίου, όλη η αδελφότητα συγκεντρώθηκε γύρω από τον ηγούμενο Ιωάννη και αποφάσισε να μεταφέρει τα τίμια λείψανα στον μεγάλο ναό. Έλεγαν μεταξύ τους πως δεν τους ταίριαζε να στερούνται τον πατέρα και διδάσκαλό τους, ούτε στον ποιμένα να παραμένει μακριά από το πνευματικό του ποίμνιο.

Θύμιζαν τον λόγο του Κυρίου, ότι κανείς δεν ανάβει λύχνο για να τον κρύψει κάτω από αγγείο, αλλά τον τοποθετεί στη λυχνία. Ετοίμασαν αμέσως πέτρινη λάρνακα και προετοίμασαν τον τόπο όπου θα τοποθετούσαν τα τίμια λείψανα. Τρεις ημέρες πριν από την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ο ηγούμενος προσκάλεσε τον μοναχό Νέστορα, που έγραψε αργότερα την ιστορία αυτή.

Μαζί κατέβηκαν στο σπήλαιο χωρίς να τους δει κανείς και σημάδεψαν το σημείο όπου έπρεπε να σκάψουν. Ο Νέστωρ έλαβε εντολή να πάρει δύο μοναχούς της εμπιστοσύνης του και να κρατήσει το έργο μυστικό από την υπόλοιπη αδελφότητα. Η σιωπή και η νυχτερινή προσευχή θα συνόδευαν την αποκάλυψη του θησαυρού.

Έφτασε η νύχτα της Τρίτης και ο Νέστωρ κατέβηκε με δύο εκλεκτούς αδελφούς στο σπήλαιο, κρατώντας εργαλεία και ψάλλοντας ψαλμούς. Άρχισαν το σκάψιμο με προσευχή και βαθιά κατάνυξη, εναλλάσσοντας μεταξύ τους τη σκαπάνη μέχρι τα μεσάνυχτα. Δεν έβρισκαν τίποτε και άρχισαν να θλίβονται, σκεπτόμενοι μήπως ο όσιος δεν ευδοκούσε να φανερωθεί ή μήπως έσκαβαν σε λανθασμένο σημείο.

Ο Νέστωρ πήρε ξανά τη σκαπάνη με μεγαλύτερο ζήλο, ενώ έξω ακούστηκε το σήμαντρο που καλούσε τους πατέρες στον όρθρο. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή έσκισε το χώμα και αποκαλύφθηκαν τα τίμια λείψανα του αγίου. Τον κατέλαβε φόβος μεγάλος και άρχισε να φωνάζει προς τον Κύριο, ζητώντας έλεος για τις πρεσβείες του οσίου Θεοδοσίου.

Έστειλε μήνυμα στον ηγούμενο και ήρθε εκείνος με δύο ακόμη μοναχούς. Όταν έσκυψαν, αντίκρισαν το σώμα να κείτεται ακέραιο και αμόλυντο, με τις αρθρώσεις στη θέση τους και το πρόσωπο φωτεινό. Τα μάτια ήταν κλειστά, τα χείλη ενωμένα και τα μαλλιά κολλημένα στο κεφάλι.

Με ευλάβεια εναπέθεσαν τα λείψανα σε φορείο και τα έβγαλαν μπροστά από το σπήλαιο. Την ίδια εκείνη νύχτα δύο φύλακες της μονής, που γνώριζαν για τη μυστική προσπάθεια, αγρυπνούσαν και κοιτούσαν προσεκτικά προς το σπήλαιο. Όταν χτύπησε το σήμαντρο για τον όρθρο, είδαν τρεις φωτεινούς στύλους σαν λαμπερά τόξα να στέκονται πάνω από το σπήλαιο του οσίου.

Στη συνέχεια οι στύλοι μετακινήθηκαν και στάθηκαν πάνω από τη σκεπή του μεγάλου ναού, εκεί ακριβώς όπου θα τοποθετούνταν τα λείψανα. Το ουράνιο αυτό σημείο το είδαν και άλλοι μοναχοί που βάδιζαν προς τον όρθρο, αλλά και πολλοί ευσεβείς πολίτες του Κιέβου από τα σπίτια τους. Ο αξιοθαύμαστος Στέφανος, που είχε διαδεχθεί τον όσιο ως ηγούμενος και αργότερα έγινε επίσκοπος Βλαντίμιρ, βρισκόταν τότε στη μονή του Κλόβο.

Είχε ενημερωθεί την προηγουμένη ημέρα για όσα επρόκειτο να γίνουν και λυπόταν που η ανακομιδή θα γινόταν χωρίς αυτόν. Είδε από μακριά τη μεγάλη λάμψη πάνω από το σπήλαιο και αμέσως ανέβηκε στο άλογό του. Πήρε μαζί τον Κλήμη, τον νέο ηγούμενο του Κλόβο, και έτρεξε προς το σπήλαιο, βλέποντας στον δρόμο πολλά αναμμένα κεριά πάνω από τον ιερό τόπο.

Την επομένη ημέρα συγκεντρώθηκαν στη μονή πλήθος επισκόπων και ηγουμένων, για να μετάσχουν στην επίσημη μεταφορά των τιμίων λειψάνων. Ήρθαν ο Εφραίμ Περεγιασλάβλ, ο Στέφανος Βλαντίμιρ, ο Ιωάννης Τσερνίγκοφ, ο Μαρίνος Γιούριεφ και ο Αντώνιος Πορόζσκ, μαζί με τους ηγουμένους όλων των μοναστηρίων του Κιέβου. Συνέρρεαν επίσης πλήθη πιστών από την πόλη, κρατώντας λαμπάδες και θυμιατά, ενώ το φως της ημέρας σκεπαζόταν από τη λάμψη των κεριών.

Σήκωσαν τα τίμια λείψανα και τα μετέφεραν στον θεόκτιστο και πάντιμο ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που είχε θεμελιώσει ο ίδιος ο όσιος Θεοδόσιος. Οι ιεράρχες τα άγγιζαν με σεβασμό, οι ιερείς προσέπιπταν, οι μοναχοί και ο λαός τα ασπάζονταν με αγάπη και δάκρυα ευγνωμοσύνης. Όλοι μαζί ανέπεμπαν ύμνους και ευχαριστήριες ωδές προς τον Θεό και τον δούλο του.

Τοποθέτησαν τα λείψανα στη δεξιά πλευρά του ναού, την δεκάτη τετάρτη ημέρα του μηνός Αυγούστου, ημέρα Πέμπτη, την πρώτη ώρα της ημέρας. Όλος ο λαός εόρτασε με μεγαλοπρέπεια αυτή την ιερή ημέρα της ανακομιδής. Την τρίτη ημέρα μετά την ανακομιδή εκπληρώθηκε μια παλαιά προφητεία του οσίου, την οποία είχε αναφέρει πολλά χρόνια πριν.

Ο όσιος Θεοδόσιος, όσο ζούσε ως ηγούμενος, αγαπούσε να επισκέπτεται και τα πνευματικά του τέκνα στον κόσμο, ιδιαίτερα έναν ευγενή ονομαζόμενο Ιωάννη και τη σύζυγό του Μαρία. Κάποτε μιλούσε στο σπίτι τους για την ελεημοσύνη, για τη βασιλεία των ουρανών και για το μυστήριο της ταφής του σώματος. Τότε η ευσεβής Μαρία ρώτησε με συγκίνηση τον γέροντα, αν γνωρίζει πού θα τοποθετηθεί κάποτε το δικό της σώμα.

Ο Θεοδόσιος, πληρωμένος από προφητικό χάρισμα, απάντησε ότι θα αναπαυθεί στον ίδιο τόπο όπου θα κοιμηθεί και το δικό του σώμα. Πράγματι, η Μαρία εκοιμήθη δύο ημέρες μετά την ανακομιδή και ετάφη στον ίδιο ναό, απέναντι από τον τάφο του οσίου. Ο σύζυγός της Ιωάννης απεβίωσε δεκαπέντε χρόνια αργότερα, σε ηλικία ενενήντα ετών, και τοποθετήθηκε δίπλα στη σύζυγό του.

Έτσι ο λόγος του οσίου επαληθεύθηκε πλήρως και θαυμαστά μέσα στον χρόνο. Δεκαοκτώ χρόνια μετά την ανακομιδή, ο Κύριος ευδόκησε να γίνει και η επίσημη αγιοκατάταξη του οσίου, ώστε το όνομά του να φωτίσει όλη την Εκκλησία. Ο ηγούμενος Φεόκτιστος παρακάλεσε τον φιλόχριστο μεγάλο πρίγκιπα Μιχαήλ Σβιατοπόλκ και τον μητροπολίτη Νικηφόρο να συγκαλέσουν ιερά σύνοδο των επισκόπων και των ηγουμένων.

Όλοι ομόψυχα αποφάσισαν να εγγραφεί το όνομα του οσίου Θεοδοσίου στα ιερά συναξάρια όλων των επισκοπών της Ρωσικής Εκκλησίας. Από τότε άρχισαν να τιμούν τη μνήμη του παντού, με ύμνους και ευχαριστίες προς τον Θεό που τον ανέδειξε. Σύντομα ο ίδιος ο Φεόκτιστος εξελέγη επίσκοπος Τσερνίγκοφ και έλαβε τη χάρη ως ανταμοιβή για τον ζήλο του.

Αργότερα, ο εκλεκτός άρχοντας Γεώργιος, γιος του Σίμωνος, αρρώστησε βαριά και πρόσφερε χρυσό και άργυρο για να στολίσει την ιερή λάρνακα του οσίου. Ο απεσταλμένος του Βασίλειος βλασφήμησε τον σκοπό της αποστολής, υπέστη φοβερά δεινά και χτυπήθηκε σοβαρά πέφτοντας από το άλογο. Ο όσιος εμφανίστηκε δύο φορές, τον επέπληξε και τον προσκάλεσε να μετανοήσει.

Όταν τον τοποθέτησαν επάνω στη λάρνακα, σηκώθηκε υγιής και ομολόγησε δημοσίως την κλοπή του, δοξάζοντας τον Θεό και τον άγιο.