Άγιοι Αθανάσιοι της 2ας Μαΐου: στύλοι και ομολογητές της Ορθοδοξίας

Ένα παιδί στην ακρογιαλιά της Αλεξάνδρειας βάφτιζε τους ειδωλολάτρες συντρόφους του, κι ένας Πατριάρχης τον παρακολουθούσε σιωπηλά από το παράθυρο. Πολλούς αιώνες αργότερα, ένας άλλος Αθανάσιος από την Κρήτη ανέβηκε στον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως και τάφηκε όρθιος σε ξένη γη. Δύο μορφές, δύο εποχές, μία ίδια φλόγα αγάπης προς τον Χριστό και την αλήθεια της Εκκλησίας.

Η Ορθοδοξία τιμά στις δύο Μαΐου τον Μέγα Αθανάσιο Αλεξανδρείας και τον θαυματουργό Αθανάσιο τον Πατελλάριο της Λούμπνας. Ο πρώτος έγινε ο ακούραστος στύλος της πίστεως κατά της αρειανικής πλάνης. Ο δεύτερος έφερε στους ώμους του τον Οικουμενικό θρόνο σε χρόνια διωγμών και αβάστακτης πικρίας.

Και οι δύο γεννήθηκαν σε ευσεβείς οικογένειες, και οι δύο πέρασαν από εξορίες και εγκαταλείψεις, και οι δύο εκοιμήθησαν με την ίδια ομολογία στα χείλη. Η μνήμη τους ενώνεται την ίδια ημέρα και φωτίζει τους πιστούς με τη δύναμη της παρρησίας και της υπομονής. Στην ιστορία τους ζει ολόκληρη η Εκκλησία, καθώς αγωνίζεται διαρκώς για την καθαρότητα της πίστεως.

Ο Μέγας Αθανάσιος γεννήθηκε γύρω στο διακόσια ενενήντα επτά μετά Χριστόν στην Αλεξάνδρεια από γονείς ευλαβείς και βαθιά πιστούς. Έλαβε εξαιρετική κοσμική μόρφωση, αλλά την αληθινή σοφία την άντλησε από τη συνεχή και προσεκτική μελέτη των Αγίων Γραφών. Από μικρό παιδί ο Άγιος Αλέξανδρος, Πατριάρχης Αλεξανδρείας, τον παρατήρησε σε μια ασυνήθιστη περίσταση.

Κάποια μέρα ο μικρός Αθανάσιος έπαιζε με άλλα παιδιά στην ακρογιαλιά, και τα χριστιανόπουλα αποφάσισαν να βαπτίσουν τους ειδωλολάτρες συμπαίκτες τους. Όρισαν τον Αθανάσιο ως επίσκοπο και εκείνος επανέλαβε με ακρίβεια τα λόγια που είχε ακούσει στη βάπτιση μέσα στον ναό. Ο Πατριάρχης Αλέξανδρος είδε όλη τη σκηνή από το παράθυρο του οίκου του και ένιωσε βαθιά συγκίνηση.

Κάλεσε αμέσως τα παιδιά μαζί με τους γονείς τους και συνομίλησε για πολλή ώρα μαζί τους με προσοχή και πατρική στοργή. Διαπίστωσε ότι η βάπτιση είχε γίνει σύμφωνα με την τάξη της Εκκλησίας και την αναγνώρισε ως κανονική και έγκυρη. Σφράγισε μάλιστα την πράξη με το μυστήριο του χρίσματος και ανέλαβε ο ίδιος την πνευματική ανατροφή του μικρού Αθανασίου.

Τον έκανε αναγνώστη και αργότερα τον χειροτόνησε διάκονο. Ως διάκονος ο Αθανάσιος συνόδευσε τον Πατριάρχη Αλέξανδρο στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας το έτος τριακόσια είκοσι πέντε μετά Χριστόν. Εκεί αντιμετώπισε με τόλμη και θεολογική ακρίβεια την αιρετική διδασκαλία του Αρείου και κατέρριψε τα επιχειρήματά της.

Ο λόγος του βρήκε ολόψυχη αποδοχή από τους Ορθοδόξους Πατέρες, αλλά οι αρειανοί τον μίσησαν θανάσιμα και τον καταδίωξαν σε ολόκληρη τη ζωή του. Μετά την κοίμηση του αγίου Πατριάρχη Αλεξάνδρου, ο λαός και ο κλήρος της Αλεξανδρείας τον επέλεξαν ομόφωνα ως διάδοχό του στον θρόνο. Εκείνος αρνήθηκε στην αρχή με ταπείνωση, θεωρώντας τον εαυτό του ανάξιο για τόσο μεγάλη ευθύνη.

Όμως η επιμονή του ορθοδόξου λαού ήταν τόσο ζωντανή και αποφασιστική, ώστε χειροτονήθηκε επίσκοπος σε ηλικία είκοσι οκτώ ετών. Έτσι εγκαταστάθηκε ως αρχιποιμένας της Εκκλησίας της Αλεξανδρείας με χαρά και ευλάβεια. Καθοδήγησε την Εκκλησία για σαράντα επτά ολόκληρα χρόνια, μέσα σε ασταμάτητους διωγμούς και πικρές δοκιμασίες από τους αντιπάλους του.

Πολλές φορές εκδιώχθηκε βίαια από την Αλεξάνδρεια και κρύφτηκε σε ερημικούς τόπους από τους αρειανούς, οι οποίοι ζητούσαν επίμονα τη ζωή του. Πέρασε περισσότερα από είκοσι χρόνια στην εξορία, επέστρεφε στο ποίμνιό του και έπειτα εξοριζόταν ξανά από τους εχθρούς της αληθείας. Υπήρξε στιγμή που έμεινε ο μοναδικός Ορθόδοξος επίσκοπος στην περιοχή, καθώς όλοι οι άλλοι είχαν παρασυρθεί από την αρειανική πλάνη.

Σε ψευδείς συνόδους των αρειανών κηρύχθηκε καθαιρεμένος, αλλά εκείνος δεν λύγισε ποτέ μπροστά στις απειλές. Συνέχισε με σταθερότητα να υπερασπίζεται την καθαρότητα της Ορθοδόξου πίστεως και έγραψε αμέτρητες επιστολές και πραγματείες κατά της αιρέσεως. Όταν ο Ιουλιανός ο Παραβάτης ξεκίνησε νέο διωγμό κατά των χριστιανών, η οργή του στράφηκε πρώτα εναντίον του Αγίου Αθανασίου, τον οποίο θεωρούσε τον μεγαλύτερο στύλο της Ορθοδοξίας.

Σχεδίαζε να τον θανατώσει, για να πλήξει καίρια τον χριστιανισμό, αλλά ο ίδιος χάθηκε γρήγορα στο πεδίο της μάχης. Πληγωμένος θανάσιμα από βέλος, φώναξε με απελπισία τα γνωστά λόγια προς τον Χριστό. Είπε: «Νενίκηκάς με, Γαλιλαίε».

Μετά τον θάνατο του Ιουλιανού ο Άγιος επέστρεψε και ποίμανε την Αλεξανδρινή Εκκλησία για επτά ακόμη χρόνια. Εκοιμήθη το τριακόσια εβδομήντα τρία, σε ηλικία εβδομήντα έξι ετών. Από τον Άγιο Αθανάσιο διασώθηκαν πολλά και θεόπνευστα συγγράμματα, που στηρίζουν μέχρι σήμερα την Εκκλησία στους αγώνες της.

Τέσσερις λόγοι κατά της αιρέσεως του Αρείου παραμένουν θεμελιώδεις για τη χριστολογική διδασκαλία. Έγραψε επίσης επιστολή προς τον Επίκτητο, επίσκοπο Κορίνθου, για τη θεία και την ανθρώπινη φύση του Κυρίου Ιησού Χριστού. Συνέγραψε ακόμη τέσσερις επιστολές προς τον Σεραπίωνα Θμούεως για το Άγιο Πνεύμα και την ισότητά του με τον Πατέρα και τον Υιό, καταρρίπτοντας την αίρεση του Μακεδονίου.

Διατηρούνται επίσης απολογητικά έργα του υπέρ της Ορθοδοξίας, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζει η επιστολή προς τον αυτοκράτορα Κωνστάντιο. Έγραψε ερμηνευτικά υπομνήματα στην Αγία Γραφή και ηθικοδιδακτικά βιβλία με βαθύ πνευματικό περιεχόμενο. Σύνθεσε ακόμη τον βίο του Μεγάλου Αντωνίου, με τον οποίο τον συνέδεε στενή φιλία και πνευματική κοινωνία.

Ο ιερός Χρυσόστομος συνιστούσε σε κάθε ορθόδοξο χριστιανό να μελετά αυτό το βιβλίο, για να μάθει την αληθινή ασκητική ζωή. Η μνήμη του Μεγάλου Αθανασίου τιμάται και στις δεκαοκτώ Ιανουαρίου, μαζί με τον Άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας. Ο Άγιος Αθανάσιος ο Γ΄ Πατελλάριος, κατά κόσμον Αλέξιος, γεννήθηκε το χίλια πεντακόσια εξήντα στην Κρήτη από ευσεβή ελληνική οικογένεια.

Αν και έλαβε υψηλή μόρφωση και τιμημένη θέση στην κοινωνία, η ψυχή του ποθούσε τον ασκητικό βίο των μοναχών. Μετά τον θάνατο του πατέρα του εκάρη δόκιμος σε μονή της Θεσσαλονίκης με το όνομα Ανανίας. Αργότερα μετέβη στην Ιερά Μονή Εσφιγμένου του Αγίου Όρους, όπου διακόνησε στην τράπεζα με ταπείνωση.

Από εκεί ταξίδεψε στα ιερά μοναστήρια της Παλαιστίνης και έλαβε το μέγα και αγγελικό σχήμα με το όνομα Αθανάσιος. Όταν επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και κήρυξε το Ευαγγέλιο στους Βλάχους και τους Μολδαβούς. Για να γνωρίσουν εκείνοι τους θησαυρούς της λατρείας, μετέφρασε το Ψαλτήριο από τα ελληνικά στη γλώσσα τους.

Συχνά ανέβαινε στο Άγιον Όρος για ησυχία και προσευχή, ζητώντας τη χάρη του Θεού για το ποιμαντικό του έργο. Η αγιότητα της ζωής του προσέλκυε πλήθος πιστών, που αναζητούσαν έναν αληθινό κήρυκα της Ορθοδόξου πίστεως μέσα σε δύσκολους καιρούς. Τα πνευματικά του χαρίσματα δεν άργησαν να γίνουν γνωστά πέρα από τη Θεσσαλονίκη.

Ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Κύριλλος ο Λούκαρις τον προσκάλεσε κοντά του και τον όρισε ιεροκήρυκα του πατριαρχικού θρόνου. Σύντομα χειροτονήθηκε επίσκοπος και ανέλαβε τη μητρόπολη Θεσσαλονίκης με φόβο Θεού και αγάπη για το ποίμνιο. Όταν ο Κύριλλος συκοφαντήθηκε στον σουλτάνο και εξορίστηκε στην Τένεδο, ο Αθανάσιος ανέβηκε στον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως.

Αυτό συνέβη ανήμερα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, το χίλια εξακόσια τριάντα τέσσερα, μέσα σε δύσκολες συνθήκες. Αγωνίστηκε ακούραστα κατά των αιρετικών, των ιησουιτών και των μουσουλμάνων που πίεζαν την Εκκλησία. Όμως μετά από σαράντα μόλις ημέρες, οι εχθροί της Ορθοδοξίας τον εξεδίωξαν και επανέφεραν τον Κύριλλο.

Ο Άγιος αποσύρθηκε στο Άγιον Όρος και ασκήτεψε για καιρό μέσα στη σιωπή και την προσευχή. Αργότερα ανέλαβε ξανά τον θρόνο, αλλά καθαιρέθηκε μετά από έναν χρόνο εξαιτίας των πιέσεων. Επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη και ξανασύνδεσε τη ζωή του με τους πατέρες του Άθω.

Καθώς οι διωγμοί των μουσουλμάνων κατά των χριστιανών συνεχίζονταν αμείλικτοι, ζήτησε επανειλημμένα ελεημοσύνη από τον Ρώσο τσάρο Μιχαήλ για τη δοκιμαζόμενη Εκκλησία του Γένους. Έστειλε αλλεπάλληλες επιστολές παρακλήσεως, ώστε να ανακουφιστούν οι πιστοί από τα βάρη της σκλαβιάς. Όταν η ζωή στη Θεσσαλονίκη έγινε αβάστακτη, κατέφυγε στη Μολδαβία υπό την προστασία του ηγεμόνα Βασιλείου Λουκούλου και εγκαταστάθηκε στη μονή του Αγίου Νικολάου κοντά στο Γαλάτσι.

Όμως η καρδιά του παρέμενε στο Άγιον Όρος, όπου επέστρεφε συχνά και ήλπιζε να τελειώσει εκεί τις ημέρες του. Ο Θεός ωστόσο όρισε διαφορετική πορεία για τον δούλο του. Το χίλια εξακόσια πενήντα δύο, μετά την κοίμηση του Κυρίλλου, ανέβηκε για τρίτη φορά στον πατριαρχικό θρόνο.

Παρέμεινε μόλις δεκαπέντε ημέρες, καθώς μουσουλμάνοι και Λατίνοι δεν τον δέχονταν. Στην τελευταία λειτουργία του κήρυξε με παρρησία κατά των αξιώσεων του πάπα για παγκόσμια εξουσία στην Εκκλησία. Κατατρεγμένος και σωματικά εξαντλημένος, παρέδωσε τη διοίκηση της Εκκλησίας στον Μητροπολίτη Λαυρείας Παΐσιο και αναχώρησε για τη Μολδαβία.

Από εκεί ταξίδεψε στη Ρωσία και τον υποδέχτηκαν με μεγάλες τιμές ο Πατριάρχης Νίκων και ο τσάρος Αλέξιος. Στον γυρισμό αρρώστησε και κατέληξε στη Μονή Μεταμορφώσεως της Λούμπνας. Εκοιμήθη οσιακά και τάφηκε καθήμενος, κατά το ελληνικό έθος, από τον ηγούμενο Πετρώνιο και τους αδελφούς.

Η Εκκλησία ανακήρυξε την αγιότητά του και όρισε τη μνήμη του στις δύο Μαΐου, ημέρα κατά την οποία τιμάται και η ανακομιδή των ιερών λειψάνων του Μεγάλου Αθανασίου. Τώρα εκτελώ τον επικυρωτή. Παραδίδω το αρχείο: **05_02_Άγιοι_Αθανάσιοι_Ελληνικά_Καθαρά.