Μεγάλη και Αγία Δευτέρα: Η αρχή του Τέλους

Τα μεσάνυχτα ο Νυμφίος έρχεται και η Εκκλησία καλεί την ψυχή σε ολονυχτία, χωρίς ύπνο και χωρίς ραθυμία. Ο Χριστός βαδίζει προς το Πάθος και η άκαρπη συκιά της παραβολής στέκει ως εικόνα ενός κόσμου που δεν απαντά στον Θεό. Οι τρεις πρώτες μέρες της Μεγάλης Εβδομάδας έχουν στη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας έναν πολύ συγκεκριμένο σκοπό.

Τοποθετούν όλες τις γιορτές μέσα στο φως των Εσχάτων και θυμίζουν στους πιστούς το βαθύτερο νόημα του Πάσχα. Συχνά αντιμετωπίζουμε τη Μεγάλη Εβδομάδα σαν μια όμορφη παράδοση ή ένα έθιμο, σαν αυτονόητο κομμάτι του ημερολογίου μας. Τη ζούμε ως αγαπημένη ετήσια συνήθεια από τα παιδικά μας χρόνια και θαυμάζουμε τις ακολουθίες και τη λαμπρότητα των τελετών.

Χαιρόμαστε για το πασχαλινό τραπέζι και έπειτα γυρίζουμε ήσυχα στην κανονική μας ζωή χωρίς αλλαγή. Όμως αξίζει να σταθούμε και να αναρωτηθούμε αν αληθινά κατανοούμε τι συντελείται αυτές τις μέρες. Όταν ο κόσμος απέρριψε τον Σωτήρα του και ο Ιησούς λυπήθηκε έως θανάτου στον Κήπο, κάτι μέσα στην ιστορία άλλαξε ριζικά.

Όταν πέθανε πάνω στον Σταυρό, η λεγόμενη φυσιολογική ζωή έφτασε στο τέλος της και δεν μπορεί πια να συνεχιστεί όπως πριν. Ήταν φυσιολογικοί άνθρωποι εκείνοι που φώναξαν να σταυρωθεί, που τον έφτυσαν και τον κάρφωσαν στο ξύλο του Σταυρού. Τον μίσησαν και τον θανάτωσαν επειδή ακριβώς τάραζε την ήσυχη και βολική καθημερινότητά τους.

Ήταν ένας απολύτως φυσιολογικός κόσμος που προτίμησε το σκοτάδι και τον θάνατο από το φως και τη ζωή. Με τον θάνατο του Ιησού ο φυσιολογικός κόσμος και η φυσιολογική ζωή καταδικάστηκαν οριστικά και αμετάκλητα. Ή μάλλον φανέρωσαν την πραγματική και ανώμαλη αδυναμία τους να δεχτούν το Φως που τους επισκέφθηκε.

Φανέρωσαν επίσης την τρομερή δύναμη του κακού που φώλιαζε μέσα τους και τύφλωνε τη συνείδησή τους. «Νυν κρίσις εστί του κόσμου τούτου», λέει ο ίδιος ο Κύριος στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη. Το Πάσχα του Ιησού σήμανε το τέλος αυτού του κόσμου και έκτοτε ο κόσμος βρίσκεται στο τέλος του.

Αυτό το τέλος μπορεί να διαρκέσει εκατοντάδες αιώνες, αλλά δεν αλλάζει η φύση του χρόνου που ζούμε ως έσχατο καιρό. «Παράγει το σχήμα του κόσμου τούτου», γράφει ο απόστολος Παύλος προς τους Κορινθίους. Οι τρεις πρώτες ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδας μας προετοιμάζουν να δεχτούμε αυτό το έσχατο μήνυμα του Πάσχα με τη δέουσα σοβαρότητα.

Πάσχα σημαίνει διάβαση και πέρασμα από μια κατάσταση σε μια άλλη, ριζικά καινούρια. Για τους Ιουδαίους ήταν η ετήσια ανάμνηση ολόκληρης της ιστορίας τους ως σωτηρίας από τη δουλεία της Αιγύπτου. Ήταν το πέρασμα από τη σκλαβιά στην ελευθερία και από την εξορία στη γη της επαγγελίας που τους είχε δοθεί.

Ήταν επίσης η προσμονή της τελικής διάβασης, του εισόδου του λαού στη Βασιλεία του Θεού. Ο Χριστός υπήρξε η εκπλήρωση του Πάσχα και πραγματοποίησε την οριστική και αληθινή διάβαση. Πέρασε από τον θάνατο στη ζωή και από τον παλιό κόσμο στον καινούριο χρόνο της Βασιλείας.

Άνοιξε επίσης σε όλους εμάς τη δυνατότητα να ακολουθήσουμε τα ίδια του τα βήματα. Ζώντας σε αυτόν τον κόσμο μπορούμε ήδη να μην είμαστε από αυτόν τον κόσμο, ελεύθεροι από τη σκλαβιά. Γινόμαστε μέτοχοι του μέλλοντος αιώνα και του Βασιλείου της αγάπης που μας υποσχέθηκε ο Κύριος.

Όμως για να γίνει αυτό πρέπει και εμείς να πραγματοποιήσουμε τη δική μας προσωπική διάβαση μέσα στη ζωή μας. Πρέπει να καταδικάσουμε τον παλαιό Αδάμ μέσα μας και να ντυθούμε τον Χριστό μέσα από το βάπτισμα. Η αληθινή μας ζωή θα κρυφτεί τότε με τον Χριστό στον Θεό και στον μέλλοντα αιώνα.

Έτσι το Πάσχα δεν είναι μια ετήσια ανάμνηση ενός γεγονότος του παρελθόντος, όσο ωραία και αν είναι. Είναι το ίδιο το Γεγονός που μας δίνεται κάθε χρόνο ως πάντοτε ενεργό και πάντοτε αποκαλυπτικό μέσα στην Εκκλησία. Φανερώνει σε εμάς ότι ο κόσμος μας και ο χρόνος μας βρίσκονται στο τέλος τους και αναγγέλλει την αρχή της νέας ζωής.

Αυτή η εσχατολογική πρόκληση φανερώνεται καθαρά πρώτα από όλα μέσα στο κοινό τροπάριο των τριών ημερών της Μεγάλης Εβδομάδας. «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται εν τω μέσω της νυκτός», ψάλλει η Εκκλησία και μας καλεί όλους σε εγρήγορση. Μακάριος είναι ο δούλος που θα τον βρει άγρυπνος και ανάξιος εκείνος που θα τον βρει αμελή και ραθυμημένο.

«Βλέπε ουν ψυχή μου, μη τω ύπνω κατενεχθής, ίνα μη τω θανάτω παραδοθής», ακούμε καθαρά. Τα μεσάνυχτα είναι η στιγμή κατά την οποία η παλιά ημέρα τελειώνει και αρχίζει η νέα. Είναι λοιπόν το σύμβολο του χρόνου μέσα στον οποίο ζούμε ως χριστιανοί την παρούσα ώρα.

Από τη μία η Εκκλησία βρίσκεται ακόμη μέσα στον κόσμο και μοιράζεται τις αδυναμίες και τις τραγωδίες του. Από την άλλη όμως η αληθινή της φύση δεν είναι από αυτόν τον κόσμο, αφού είναι η Νύμφη του Χριστού. Η αποστολή της είναι να αναγγέλλει και να αποκαλύπτει τον ερχομό της Βασιλείας και της νέας ημέρας.

Η ζωή της είναι μια διαρκής αγρυπνία και προσμονή στραμμένη πάντοτε προς την αυγή αυτής της νέας ημέρας. Γνωρίζουμε όμως πόσο δυνατός παραμένει ο δεσμός μας με την παλιά ημέρα, τον κόσμο και τα πάθη. Έχουμε δει το φως, γνωρίσαμε τον Χριστό, ακούσαμε για την ειρήνη και τη χαρά του.

Κι όμως ο κόσμος μας κρατά ακόμη με αλυσίδες σκλαβωμένους στις παλιές μας συνήθειες και προσκολλήσεις. Αυτή η αδυναμία και η συνεχής προδοσία του Χριστού εκφράζονται θαυμάσια στο εξαποστειλάριο των τριών ημερών. «Τον νυμφώνα σου βλέπω, Σωτήρ μου, κεκοσμημένον, και ένδυμα ουκ έχω ίνα εισέλθω εν αυτώ».

Ζητούμε από τον Δοτήρα της ζωής να λαμπρύνει τη στολή της ψυχής μας και να μας σώσει με τη χάρη του. Το ίδιο θέμα αναπτύσσεται περαιτέρω μέσα στα Ευαγγελικά αναγνώσματα αυτών των ημερών της Μεγάλης Εβδομάδας. Στις Ώρες διαβάζεται ολόκληρο το κείμενο των τεσσάρων Ευαγγελίων μέχρι το δέκατο τρίτο κεφάλαιο του Ιωάννη.

Αυτή η ανακεφαλαίωση δείχνει ότι ο Σταυρός είναι η κορύφωση όλης της ζωής και της διακονίας του Ιησού. Είναι το κλειδί για να κατανοήσουμε σωστά κάθε λόγο και κάθε έργο του ενανθρωπήσαντος Λόγου. Όλα στο Ευαγγέλιο οδηγούν σε αυτή την έσχατη ώρα του Κυρίου και όλα κατανοούνται μέσα στο φως της.

Έπειτα κάθε ακολουθία έχει το δικό της ειδικό ευαγγελικό ανάγνωσμα που φωτίζει το νόημα της ημέρας. Στον Όρθρο της Μεγάλης Δευτέρας διαβάζεται η διήγηση για τη συκιά από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. Η άκαρπη συκιά είναι το σύμβολο του κόσμου που πλάστηκε να φέρει πνευματικούς καρπούς, αλλά δεν ανταποκρίθηκε στον Θεό.

Στη Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων ακούμε τη μεγάλη εσχατολογική ομιλία του Ιησού προς τους μαθητές του. Δίνονται τα σημάδια και η αναγγελία του τέλους, και ο Κύριος βεβαιώνει ότι «ο ουρανός και η γη παρελεύσονται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσι». Στον Όρθρο της Δευτέρας ακούμε επίσης τον λόγο για την εκούσια πορεία προς το Πάθος.

«Ερχόμενος ο Κύριος προς το εκούσιον Πάθος, τοις Αποστόλοις έλεγεν εν τη οδώ». Μας καλεί να τον συνοδεύσουμε με νου καθαρό από τις ηδονές και να συσταυρωθούμε μαζί του στην ανάβαση προς την άνω Ιερουσαλήμ.