Το Σάββατο του Ακαθίστου και η Έφορος της Πόλης

Μέσα στη φουρτουνιασμένη θάλασσα του Βοσπόρου βούλιαξαν τα πλοία των βαρβάρων, όταν ο Πατριάρχης Σέργιος βούτηξε την αγία εσθήτα της Παναγίας στα νερά. Από εκείνη τη νύχτα του εξακοσίου εικοστού πέμπτου έτους, η Βασιλεύουσα στάθηκε όρθια ψάλλοντας ολονύχτια τον Ακάθιστο Ύμνο προς την Υπέρμαχο Στρατηγό. Το πέμπτο Σάββατο της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής η Εκκλησία τιμά τη σύναξη της εικόνας της Παναγίας, που ονομάζεται Ύμνος ή Έπαινος της Παρθένου.

Η ιστορία της εορτής συνδέεται άμεσα με τη μεγάλη πολιορκία της Κωνσταντινούπολης, όταν αυτοκράτορας ήταν ο Ηράκλειος και πολεμούσε μακριά τους Πέρσες. Εκείνη την ώρα ο Χαγάνος των Αβάρων έστειλε αμέτρητες δυνάμεις και απείλησε την πρωτεύουσα από τη στεριά και από τη θάλασσα. Ο Πατριάρχης Σέργιος συγκέντρωσε τον λαό μέσα στους ναούς και τον στήριξε να μη χάσει το θάρρος και να εμπιστευτεί τη βοήθεια του Θεού.

Διοργάνωσε λιτανεία γύρω από τα τείχη με τον Τίμιο Σταυρό του Κυρίου, με την αγία εσθήτα της Παρθένου, με την αχειροποίητη εικόνα του Σωτήρα και με την Οδηγήτρια. Ο λαός ακολουθούσε με δάκρυα, ψάλλοντας ικετευτικά προς την προστάτιδα της πόλεως. Όταν ο Πατριάρχης βύθισε την αγία εσθήτα στα κύματα, σηκώθηκε ξαφνικά μεγάλη τρικυμία και διέλυσε τον στόλο των επιδρομέων.

Οι υπερασπιστές της Πόλης αντιστάθηκαν με δύναμη και απώθησαν τις θαλάσσιες δυνάμεις του Χαγάνου μέσα στο σκοτάδι της καταιγίδας. Τα πλοία τσακίστηκαν στους βράχους και πολλά βούλιαξαν με όλο το πλήρωμα μέσα στα αφρισμένα νερά. Οι βάρβαροι υποχώρησαν ντροπιασμένοι και ο λαός γέμισε τους ναούς για να ευχαριστήσει τον Θεό και την Παναχράντη Μητέρα Του.

Δύο ακόμη φορές, στα χρόνια του εξακοσίου πεντηκοστού πέμπτου και του επτακοσίου πέμπτου έτους, η Θεοτόκος προστάτευσε θαυμαστά την Πόλη από επιδρομές των Σαρακηνών. Για να μείνει ζωντανή η μνήμη αυτών των μεγάλων νικών, καθιερώθηκε εορτή αφιερωμένη στον Έπαινο της Παρθένου μέσα στην περίοδο της Τεσσαρακοστής. Από εκείνη την εποχή πιστεύεται πως πήρε τη μορφή του και ο γνωστός Ακάθιστος Ύμνος, που έγινε το πιο αγαπημένο εγκώμιο προς τη Μητέρα του Κυρίου.

Η χρήση του απλώθηκε σιγά σιγά από την Κωνσταντινούπολη σε όλες τις ορθόδοξες χώρες και έγινε καθολικό κτήμα της Εκκλησίας. Ο πιστός λαός βρήκε σε αυτόν παρηγοριά, προστασία και φωνή ικεσίας μέσα στις δοκιμασίες κάθε εποχής. Η ίδια η εικόνα, μπροστά στην οποία ψάλθηκε για πρώτη φορά ο Ακάθιστος Ύμνος, δωρήθηκε αργότερα στην Ιερά Μονή Διονυσίου του Αγίου Όρους από τον αυτοκράτορα Αλέξιο τον Κομνηνό.

Εκεί, μέσα στην ησυχία του Άθωνα, η αγία εικόνα άρχισε να αναβλύζει μύρο και να γίνεται πηγή θαυμάτων για τους προσκυνητές. Πλήθος μοναχών και πιστών έτρεχαν να την ασπαστούν και να ζητήσουν τη μεσιτεία της Παναγίας στις θλίψεις και τις αρρώστιες τους. Στη Ρωσία, πριν από την επανάσταση, υπήρχαν τρία τουλάχιστον θαυματουργά αντίγραφά της, που τιμούνταν με βαθιά ευλάβεια από τον ρωσικό λαό.

Η εικόνα αυτή παρουσιάζει τη Μητέρα του Θεού καθισμένη σε θρόνο, περιστοιχισμένη από τους Προφήτες που κρατούν ανοιγμένα ειλητάρια. Κάθε Προφήτης δείχνει με το χειρόγραφό του την προτύπωση του Μυστηρίου της σαρκώσεως, που εκπληρώθηκε μέσα από την κοιλία της Παρθένου. Έτσι η εικόνα γίνεται ολόκληρη θεολογία, παρουσιάζοντας την Παναγία ως γέφυρα ανάμεσα στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη.

Το Σάββατο του Ακαθίστου ολόκληρη η Εκκλησία στέκεται όρθια και ψάλλει προς εκείνη που έσωσε αμέτρητες φορές τον λαό της από κάθε κίνδυνο.