Πολύκαρπος ο φλεγόμενος Καρπός

Στην πυρά της Σμύρνης η φλόγα δεν τόλμησε να αγγίξει το σώμα του γέροντα Επισκόπου, σχηματίζοντας γύρω του καμάρα σαν πανί καραβιού στον αέρα. Όταν τελικά τον τρύπησε το ξίφος του δημίου, ξεχύθηκε τόσο αίμα που έσβησε μόνο του τη φωτιά μπροστά στα έκπληκτα μάτια του πλήθους. Ο Πολύκαρπος είχε γεννηθεί γύρω στο ογδόντα μετά Χριστόν, από ευσεβείς γονείς που φυλακίστηκαν για την πίστη τους.

Σε νεαρή ηλικία βαπτίστηκε χριστιανός και πολύ νωρίς γνώρισε τη χάρη της ορφάνιας μαζί με τη φροντίδα μιας θεοσεβούμενης χήρας, της Καλλίστης. Εκείνη τον ανέθρεψε σαν παιδί δικό της, με φόβο Θεού και αγάπη για τις άγιες αρετές. Ο μικρός μοίραζε με τόση γενναιοδωρία ψωμί, λάδι και κρασί στους φτωχούς, ώστε άδειασαν οι αποθήκες του σπιτιού.

Όταν εκείνες γέμισαν ξανά θαυμαστά μετά την προσευχή του, η Καλλίστη συγκλονισμένη του άλλαξε το παλαιό όνομα Παγκράτιος και τον ονόμασε Πολύκαρπο, δηλαδή πολύκαρπο σε αρετές. Έτσι από τα πρώτα του χρόνια αναδείχθηκε καρπός πλούσιος της Εκκλησίας, προτού καν φανερωθεί η αποστολική του κλήση. Όταν έφτασε σε ώριμη ηλικία, ο Πολύκαρπος έγινε μαθητής του Ευαγγελιστή Ιωάννη, που τότε κήρυττε στα μέρη της Ασίας μαζί με τον Βουκόλο και τον Ιγνάτιο τον Θεοφόρο.

Άντλησε από το στόμα του ηγαπημένου Μαθητή του Κυρίου τη γνήσια αποστολική παράδοση και μοιράστηκε μαζί του κάθε δοκιμασία, μέχρι και την εξορία του στην Πάτμο. Ο άγιος Ιωάννης χειροτόνησε τον Βουκόλο επίσκοπο της φημισμένης πόλης της Σμύρνης και του ανέθεσε τον Πολύκαρπο ως πιστό βοηθό και συναγωνιστή στους κόπους. Λίγο αργότερα ο νέος μαθητής χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και ανέλαβε με στοργή τη φροντίδα των ορφανών της πόλης.

Όταν ο γέροντας επίσκοπος προαισθάνθηκε την κοίμησή του, τον όρισε διάδοχό του στον αποστολικό θρόνο της Σμύρνης. Έτσι ο Πολύκαρπος, με τη βούληση του Θεού και την ευχή του πνευματικού του πατέρα, έγινε ποιμένας της Εκκλησίας. Εργάστηκε με μεγάλο ζήλο, μιμούμενος σε όλα τη ζωή των αγίων δασκάλων του και επαναλαμβάνοντας πιστά τα ίδια τα λόγια που εκείνοι άκουσαν από το στόμα του Κυρίου.

Από την Πάτμο ο άγιος Ιωάννης έστελνε προς τον Άγγελο της Εκκλησίας της Σμύρνης λόγια ενθάρρυνσης για να μείνει πιστός μέχρι θανάτου και να λάβει το στεφάνι της αιώνιας ζωής. Ντυμένος με τη θεία χάρη, ο Πολύκαρπος επιτέλεσε πλήθος θαυμάτων μέσα στη μακρά διακονία του. Με την προσευχή του έσβησε φωτιά που απειλούσε ολόκληρη την περιοχή επί επτά ημέρες, έφερε πλούσια βροχή ύστερα από παρατεταμένη ξηρασία, ελευθέρωσε δαιμονισμένους και θεράπευσε άρρωστους.

Πολλοί ειδωλολάτρες, βλέποντας τέτοια σημεία, εγκατέλειπαν τα είδωλα και προστίθεντο στην Εκκλησία του Χριστού. Στις αρχές της ποιμαντορίας του ο άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος καταδικάστηκε σε θάνατο και οδηγήθηκε αλυσοδεμένος στη Ρώμη για να γίνει τροφή των θηρίων. Πέρασε από τη Σμύρνη και αγκάλιασε για τελευταία φορά τον αγαπημένο επίσκοπο με δάκρυα χαράς.

Από την Τρωάδα του έστειλε αργότερα επιστολή γεμάτη πνευματική σύνεση, στην οποία τον ευχαριστούσε για τη φιλοξενία και του εμπιστευόταν τη φροντίδα της Εκκλησίας της Αντιοχείας. Στην επιστολή του ο άγιος Ιγνάτιος τον προέτρεπε να επιτελεί το έργο του επισκόπου με ζήλο σώματος και ψυχής, να φροντίζει για την ενότητα ως κάτι ανώτερο από κάθε άλλο, να σηκώνει τις αδυναμίες όλων σαν τέλειος αθλητής. Λίγο αργότερα ο Πολύκαρπος έγραψε ο ίδιος επιστολή προς τους χριστιανούς των Φιλίππων, για να τους συγχαρεί που υποδέχθηκαν με τιμή τον Ιγνάτιο και τους συμμάρτυρές του.

Τους ονόμαζε εικόνες της αληθινής αγάπης και τους παρότρυνε να μένουν στην υπομονή που έλαμψε στους μάρτυρες. Τους υπενθύμιζε ότι η πίστη είναι μητέρα όλων μας, πηγή της ελπίδας, και ότι προηγείται η αγάπη για τον Θεό και τον πλησίον. Κυβέρνησε με τρόπο αποστολικό την Εκκλησία του για περισσότερα από πενήντα χρόνια, στηρίζοντας τους πιστούς και αντιμετωπίζοντας με σταθερότητα τις πλάνες των αιρέσεων.

Σε προχωρημένη πια ηλικία ταξίδεψε στη Ρώμη για να συζητήσει με τον επίσκοπο Ανίκητο για τη διαφορά γύρω από την ημερομηνία του Πάσχα. Επανέφερε στην ορθή πίστη πολλούς που είχαν παρασυρθεί από τους αιρετικούς Βαλεντίνο και Μαρκίωνα, και χωρίστηκε από τον Ανίκητο εν ειρήνη και αμοιβαίο σεβασμό. Λίγο μετά την επιστροφή του στη Σμύρνη ξέσπασε σκληρός διωγμός κατά των χριστιανών, στα χρόνια του αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου.

Ο όχλος, ταραγμένος από το μαρτύριο δώδεκα χριστιανών της Φιλαδέλφειας, ζητούσε με κραυγές τον Πολύκαρπο, τον πατέρα όλων των χριστιανών. Εκείνος, αν και ήθελε να μείνει στην πόλη κοντά στο ποίμνιό του, υποχώρησε στις παρακλήσεις των αδελφών και αποσύρθηκε σε ένα μικρό αγρόκτημα κοντά στη Σμύρνη. Εκεί προσευχόταν νύχτα και μέρα για όλους τους ανθρώπους και για τις Εκκλησίες όλου του κόσμου.

Τρεις ημέρες πριν τη σύλληψή του είδε σε όραμα το προσκέφαλό του να παίρνει φωτιά και να γίνεται στάχτη. Συγκινημένος γύρισε στους συντρόφους του και τους είπε ότι σύντομα θα έδινε τη ζωή του χάριν του Χριστού. Όταν τέσσερις ένοπλοι έφτασαν στο κρησφύγετό του, αφού βασάνισαν έναν νέο δούλο για να μάθουν τον τόπο, ο γέροντας τους υποδέχθηκε με φωτεινό πρόσωπο.

Τους κάλεσε να φάνε στο τραπέζι του και ζήτησε δύο ώρες ελευθερίας για προσευχή. Όρθιος και γεμάτος χάρη Θεού, μνημόνευσε ονομαστικά πλήθος ανθρώπων που είχε γνωρίσει, μικρούς και μεγάλους, και ολόκληρη την Εκκλησία της οικουμένης. Όταν ήρθε η ώρα της αναχώρησης, οι στρατιώτες κυριεύτηκαν από φόβο και μετάνοια για την αποστολή τους.

Τον ανέβασαν σε γαϊδουράκι και τον οδήγησαν στη Σμύρνη, ενώ καθ’ οδόν ο αξιωματικός Ηρώδης προσπάθησε να τον πείσει να γλιτώσει με θυσία στον Καίσαρα. Βλέποντας τη σταθερότητά του, τον έσπρωξε στον δρόμο και τον πλήγωσε στο πόδι. Όταν μπήκε στο γεμάτο στάδιο, ακούστηκε φωνή από τον ουρανό μέσα στους λίγους πιστούς που έλεγε να έχει θάρρος και να φερθεί σαν άντρας γενναίος.

Ο ανθύπατος τον προέτρεψε να λυπηθεί τα γηρατειά του και να αρνηθεί τον Χριστό. Ο γέροντας απάντησε με ήρεμη φωνή ότι ογδόντα έξι χρόνια υπηρετεί τον Κύριό του και ποτέ δεν δέχθηκε από Εκείνον κανένα κακό. Πώς λοιπόν θα μπορούσε να βλασφημήσει τον Βασιλιά του που τόσο τον αγαπά και τον φυλάει;

Ο ανθύπατος τον απείλησε με άγρια θηρία και κατόπιν με φωτιά. Ο Πολύκαρπος απάντησε με γαλήνη ότι η φωτιά της επίγειας ποινής σβήνει σε λίγο, ενώ η αιώνια φλόγα της κρίσεως φυλάγεται για τους ασεβείς. Τότε ο κήρυκας ανήγγειλε τρεις φορές ότι ο γέροντας ομολογούσε τον εαυτό του χριστιανό.

Ο όχλος, εξαγριωμένος, ζήτησε να καεί ζωντανός, και ειδωλολάτρες και Ιουδαίοι έτρεξαν στα εργαστήρια να συγκεντρώσουν ξύλα και φρύγανα. Όταν ετοιμάστηκε η πυρά, εκείνος έβγαλε μόνος του τα ρούχα και ζήτησε από τους δημίους να μην τον καρφώσουν στον πάσσαλο. Είπε με πεποίθηση ότι ο Θεός που του δίνει δύναμη να υπομείνει τη φωτιά θα του χαρίσει και τη σταθερότητα να μείνει ασάλευτος.

Ύψωσε τα μάτια του στον ουρανό και δοξολόγησε τον Πατέρα του Ιησού Χριστού, που τον αξίωσε να μετάσχει στο ποτήρι των μαρτύρων. Η φλόγα τότε άπλωσε γύρω του σαν πανί και δεν τον άγγιζε, ενώ άρωμα ευωδιαστό ξεχύθηκε από τη φωτιά. Έπειτα ο δήμιος τον κέντησε με σπαθί, και το άφθονο αίμα έσβησε τη φωτιά.

Λείψανα μάζεψαν με ευλάβεια οι πιστοί.