Ο Άγιος Νικήτας ο Έγκλειστος, Επίσκοπος Νόβγκοροντ

Ένας νεαρός μοναχός των Σπηλαίων του Κιέβου προσκύνησε κάποτε τον διάβολο, νομίζοντας πως βλέπει μπροστά του φωτεινό άγγελο του Θεού. Αργότερα ο ίδιος άνθρωπος έγινε επίσκοπος Νόβγκοροντ, κατέβασε βροχή με την προσευχή του και έσβησε φοβερή πυρκαγιά μέσα στην πόλη. Πρόκειται για τον μακάριο Νικήτα, που τιμάται στις τριάντα ένα Ιανουαρίου από όλη την Ορθόδοξη Εκκλησία.

Στα νεανικά του χρόνια εισήλθε στη φημισμένη μονή των Σπηλαίων του Κιέβου, αναζητώντας τη βαθύτερη ζωή της μετάνοιας και της προσευχής. Πολύ σύντομα όμως άρχισε να παρακαλεί τον ηγούμενο Νίκωνα να του επιτρέψει να κλειστεί μόνος του σε στενό ησυχαστήριο. Ο έμπειρος γέροντας τον συμβούλεψε με αγάπη να μείνει ακόμη μαζί με τους αδελφούς και να μην επιχειρήσει τόσο νωρίς την έγκλειστη ζωή.

Του υπενθύμισε μάλιστα το παράδειγμα του οσίου Ισαακίου, που είχε πλανηθεί από τους δαίμονες μέσα στο σπήλαιό του. Ο νέος μοναχός όμως υπερτίμησε τις δυνάμεις του και θεώρησε ότι θα αντισταθεί χωρίς δυσκολία σε κάθε δαιμονικό πειρασμό. Παρά τη ρητή απαγόρευση, ο Νικήτας έκλεισε με δύναμη την είσοδο του σπηλαίου και άρχισε μόνος του τη σκληρή άσκηση.

Έπειτα από λίγες μέρες άκουσε φωνή που έψαλλε μαζί του και αισθάνθηκε μέσα στο κελί μια ανείπωτη ευωδία. Αντί να φοβηθεί, σκέφτηκε με αφέλεια πως μόνο άγγελος Θεού θα μπορούσε να προσεύχεται κοντά του με τέτοιο τρόπο. Άρχισε λοιπόν να ζητάει με επιμονή να δει τον ίδιο τον Κύριο μπροστά στα μάτια του.

Τότε ακούστηκε φωνή που του είπε πως είναι ακόμη νέος και κινδυνεύει να υπερηφανευτεί από μια τέτοια θεωρία. Ο πονηρός όμως, βλέποντας την έπαρσή του, του υποσχέθηκε να στείλει άγγελο που θα μένει διαρκώς μαζί του. Αμέσως εμφανίστηκε μπροστά του δαίμονας με μορφή φωτεινού αγγέλου, και ο ταλαίπωρος μοναχός έπεσε στο έδαφος και τον προσκύνησε.

Εκείνος του είπε να μην προσεύχεται πια καθόλου, αλλά να διαβάζει συνεχώς βιβλία, υποσχόμενος πως θα προσεύχεται ο ίδιος στη θέση του στον Δημιουργό. Ο εξαπατημένος αδελφός πίστεψε στα λόγια αυτά και άφησε εντελώς την προσευχή. Από εκείνη τη στιγμή ο Νικήτας αφιερώθηκε αποκλειστικά στη μελέτη των ιερών κειμένων με αξιοθαύμαστο ζήλο.

Έμαθε απέξω ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη, τη Γένεση, την Έξοδο, το Λευιτικό, τους Αριθμούς, τους Κριτές, τα βιβλία των Βασιλέων και όλους τους προφήτες χωρίς εξαίρεση. Παράλληλα ο δαίμονας του φανέρωνε όσα συνέβαιναν μακριά από το σπήλαιο, και έτσι ο μοναχός φαινόταν ότι προφητεύει με ακρίβεια. Μια μέρα έστειλε μήνυμα στον πρίγκιπα Ιζιάσλαβο, λέγοντας πως δολοφονήθηκε ο πρίγκιπας Γκλεμπ και πως πρέπει να στείλει αμέσως τον γιο του στο Νόβγκοροντ.

Όταν επιβεβαιώθηκε η είδηση, η φήμη του εξαπλώθηκε παντού, και άρχοντες και βογιάροι έτρεχαν να ακούσουν τα λόγια του. Ωστόσο, ο νεαρός έγκλειστος αρνιόταν με επιμονή να μιλήσει για το Ευαγγέλιο και απέφευγε κάθε συζήτηση για τα κείμενα της Καινής Διαθήκης. Δεν ήθελε ούτε καν να ακούσει αποστολικό ή ευαγγελικό λόγο μέσα στο κελί του.

Αυτή ακριβώς η εμμονή φανέρωσε καθαρά στους πατέρες της μονής πως ο αδελφός είχε πέσει σε φοβερή πλάνη του πονηρού. Όταν έγινε αντιληπτή η κατάστασή του, συγκεντρώθηκαν στο σπήλαιο οι μεγάλοι πατέρες των Σπηλαίων για να τον βοηθήσουν. Ήρθαν ο ηγούμενος Νίκων, ο μετέπειτα ηγούμενος Ιωάννης, ο νηστευτής Πιμένας, ο Ησαΐας που έγινε επίσκοπος Ροστόβ, ο διορατικός Ματθαίος, ο έγκλειστος Ισαάκιος και ο ιατρός Αγαπητός.

Μαζί τους συμπροσευχήθηκαν ο θαυματουργός Γρηγόριος, ο Νικόλαος της Ταμάν, ο χρονογράφος Νέστορας, ο υμνογράφος Γρηγόριος, ο Θεόκτιστος του Τσερνίγκοβ και ο διορατικός Ονησιφόρος. Με τις θερμές δεήσεις τους έδιωξαν τον δαίμονα και ελευθέρωσαν τον ταλαιπωρημένο αδελφό από την πλάνη του. Όταν τον έβγαλαν από το σπήλαιο και του ζήτησαν να τους πει κάτι από την Παλαιά Διαθήκη, εκείνος ορκίστηκε ότι ποτέ δεν είχε διαβάσει τα βιβλία αυτά.

Είχε ξεχάσει ακόμη και τα γράμματα, και μόλις και μετά βίας μπόρεσαν να τον ξαναμάθουν να διαβάζει. Εξομολογήθηκε με βαθιά συντριβή την αμαρτία του και άρχισε σκληρή άσκηση και βαθιά μετάνοια. Σύντομα ξεπέρασε όλους τους αδελφούς της μονής σε ταπείνωση, σε υπακοή και σε κάθε αρετή της μοναχικής πολιτείας.

Ο φιλάνθρωπος Κύριος δέχθηκε την αληθινή του μετάνοια και τον ανύψωσε από τα βάθη της πτώσης στα ύψη της πνευματικής τελειότητας. Όπως κάποτε αποκατέστησε τον απόστολο Πέτρο μετά την τριπλή άρνηση, έτσι και τώρα χάρισε στον μακάριο Νικήτα φανερά σημάδια της συγχωρήσεώς του. Για την πολλή του αγάπη και την πιστή τήρηση των εντολών, ο Θεός τον ανέδειξε ποιμένα του λογικού του ποιμνίου στον επισκοπικό θρόνο του Νόβγκοροντ.

Εκεί ο Κύριος τον δόξασε με το χάρισμα της θαυματουργίας, ώστε να βεβαιωθούν όλοι για τη γνήσια του αγιότητα. Κάποτε, σε εποχή μεγάλης ξηρασίας, ο άγιος προσευχήθηκε με δάκρυα και κατέβασε από τον ουρανό άφθονη βροχή στη διψασμένη γη. Άλλη φορά, όταν φοβερή πυρκαγιά απειλούσε να καταστρέψει την πόλη, με τις θερμές του δεήσεις έσβησε τις φλόγες και έσωσε τους κατοίκους.

Επί δεκατρία ολόκληρα χρόνια κυβέρνησε με σύνεση το ποίμνιό του και κοιμήθηκε ειρηνικά τον Ιανουάριο του χίλια εκατόν οκτώ μετά Χριστόν. Τάφηκε με τιμές στο παρεκκλήσι των αγίων θεοπατόρων Ιωακείμ και Άννης, μέσα στον μεγάλο ναό του Νόβγκοροντ. Το τίμιο σώμα του αγίου παρέμεινε κρυμμένο μέσα στον τάφο για τετρακόσια πενήντα ολόκληρα χρόνια, χωρίς να φανερωθεί στους πιστούς.

Το έτος χίλια πεντακόσια πενήντα οκτώ, στις ημέρες του ευσεβούς αυτοκράτορα Ιωάννη Βασιλίεβιτς, αυτοκράτορα ολόκληρης της Ρωσίας, αποκαλύφθηκε ο θησαυρός της Εκκλησίας. Επί μητροπολίτη Μακαρίου και αρχιεπισκόπου Νόβγκοροντ Θεοδοσίου, βρέθηκαν τα ιερά λείψανα του αγίου ιεράρχη ακέραια και εντελώς άφθαρτα. Από εκείνη τη στιγμή και μέχρι σήμερα τα σεπτά λείψανά του αναβλύζουν πλούσιες ιάσεις σε όσους προστρέχουν με πίστη και ευλάβεια.

Ο άγιος Νικήτας επικαλείται ιδιαίτερα ως προστάτης από τις αστραπές, τους κεραυνούς και τους κινδύνους της φωτιάς. Μαζί με αυτόν οι πιστοί καταφεύγουν και στην Υπεραγία Θεοτόκο, δοξασμένη με την εικόνα της Βάτου της Φλεγομένης που εορτάζει τον Σεπτέμβριο. Η ζωή του μακαρίου ιεράρχη μένει αιώνιο παράδειγμα για κάθε αγωνιστή της ευσέβειας και της μετάνοιας.

Διδάσκει την ταπείνωση μπροστά στους πνευματικούς πατέρες και την εμπιστοσύνη στη φωνή της Εκκλησίας. Φανερώνει επίσης το έλεος του Θεού, που σηκώνει τον πεσμένο και τον αναδεικνύει σκεύος της χάρης Του.