Ιλάριος των Πικτώνων, ο ακοίμητος αντίπαλος του Αρειανισμού

Από ειδωλολάτρης νέος της Γαλατίας έγινε ο πιο ατρόμητος υπερασπιστής της Ορθοδοξίας απέναντι σε έναν ολόκληρο αυτοκράτορα. Η εξορία του στη μακρινή Φρυγία δεν τον λύγισε, αντίθετα τον ανέδειξε σε στύλο της πίστης που έτρεμαν οι αιρετικοί της Δύσης. Ο Άγιος Ιλάριος γεννήθηκε γύρω στα τριακόσια είκοσι μετά Χριστόν στην πόλη Πουατιέ της Γαλατίας, μέσα σε οικογένεια ειδωλολατρών.

Ως ώριμος πλέον άνδρας γνώρισε τον Χριστό, βαπτίστηκε και αφιερώθηκε ολόψυχα στη νέα του πίστη. Η αρετή και η σοφία του τον ανέδειξαν Επίσκοπο της γενέτειράς του γύρω στα τριακόσια πενήντα μετά Χριστόν. Από την πρώτη στιγμή της αρχιερατείας του βρέθηκε αντιμέτωπος με το κύμα του Αρειανισμού, που απλωνόταν απειλητικά στη Δύση.

Ο αυτοκράτορας Κωνστάντιος ο δεύτερος επιχείρησε να επιβάλει την αίρεση στις δυτικές Εκκλησίες με κάθε μέσο. Ο Ιλάριος όμως ορθώθηκε μπροστά του χωρίς φόβο, καταγγέλλοντας δημόσια την πλάνη και υπερασπιζόμενος το δόγμα της Νίκαιας. Η παρρησία του αυτή πλήρωσε ακριβά, καθώς το έτος τριακόσια πενήντα έξι μετά Χριστόν ο αυτοκράτορας τον εξόρισε στη μακρινή Φρυγία της Μικράς Ασίας.

Εκεί ο Άγιος δεν λύγισε ούτε σιώπησε, αλλά μετέτρεψε τον τόπο της τιμωρίας του σε εργαστήριο θεολογίας και ομολογίας. Στα τέσσερα χρόνια της εξορίας του ο Άγιος Ιλάριος συνέγραψε τα δύο μεγάλα του έργα, το «Περί της Τριάδος» και το «Περί Συνόδων». Το δεύτερο το απηύθυνε στους Χριστιανούς της Δύσης, για να τους γνωστοποιήσει τους αγώνες των Ορθοδόξων της Ανατολής εναντίον της αρειανικής πλάνης.

Η φήμη του μεγάλωσε τόσο στην Ανατολή, ώστε ο ίδιος ο αυτοκράτορας έκρινε πιο συμφέρον να τον επαναφέρει στη Γαλατία παρά να τον κρατήσει εξόριστο. Πριν επιστρέψει, ο Άγιος έλαβε μέρος στη Σύνοδο της Σελευκείας της Ισαυρίας το έτος τριακόσια πενήντα εννέα μετά Χριστόν. Από εκεί στάλθηκε με την επιτροπή των Επισκόπων στην Κωνσταντινούπολη, για να γνωστοποιήσει τις αποφάσεις στον αυτοκράτορα.

Ζήτησε μάλιστα ιδιαίτερη ακρόαση, αλλά ο Κωνστάντιος αρνήθηκε να τον δεχτεί και διέταξε την απομάκρυνσή του. Επιστρέφοντας στη γενέτειρά του, ο Ιλάριος συνέχισε με μεγαλύτερη ορμή τους αγώνες του υπέρ της αληθινής πίστης. Στη Σύνοδο των Παρισίων το έτος τριακόσια εξήντα ένα μετά Χριστόν κατόρθωσε να αναθεματιστούν οι αρχηγοί των αρειανών της Δύσης, ο Αυξέντιος, ο Ουρσάκιος, ο Ουάλης και ο Σατουρνίνος.

Έτσι αναγνωρίστηκε ξανά πανηγυρικά το κύρος των αποφάσεων της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου της Νικαίας. Από τη Γαλατία ο ακούραστος αυτός ιεράρχης πέρασε στην Ιταλία, για να συνεχίσει εκεί τον αγώνα του υπέρ της Ορθοδοξίας. Το έτος τριακόσια εξήντα τέσσερα μετά Χριστόν προήδρευσε της Συνόδου των Μεδιολάνων, όπου καταπολέμησε σθεναρά τον αιρετικό Επίσκοπο της πόλης Αυξέντιο.

Με τον λόγο και τη γραφή του στήριξε τους κλονισμένους πιστούς και ξεσκέπασε τις πλάνες των αρειανών σε όλη τη Δύση. Η ζωή του υπήρξε μία αδιάκοπη μαρτυρία πίστης, μία συνεχής μάχη για την αλήθεια του Ευαγγελίου. Ο Άγιος Ιλάριος κοιμήθηκε ειρηνικά μεταξύ των ετών τριακόσια εξήντα έξι και τριακόσια εξήντα οκτώ μετά Χριστόν, αφού παρέδωσε στους πιστούς μία τεράστια θεολογική και ποιμαντική κληρονομιά.

Τα ιερά λείψανά του φυλάσσονται μέχρι σήμερα στον περίφημο καθεδρικό ναό της πόλης Πουατιέ, που φέρει το όνομά του. Ο τόπος αυτός παραμένει προσκύνημα για τους πιστούς και μαρτυρία της ζωντανής παρουσίας του στην Εκκλησία. Η μνήμη του τιμάται από όλη την Ορθόδοξη Εκκλησία στις δεκατρείς Ιανουαρίου κάθε έτους.

Ακόμη και η ακαδημαϊκή και δικαστική παράδοση της Αγγλίας διατήρησε το όνομά του, ονομάζοντας «περίοδο του Ιλαρίου» την περίοδο που ξεκινά κοντά στη γιορτή του. Έτσι το όνομα του Αγίου ταξιδεύει στους αιώνες ως σύμβολο σταθερότητας, σοφίας και ομολογίας.