Ο Όσιος Ειρήναρχος ο Έγκλειστος του Ροστώβ

Στο κελί του κουβαλούσε πάνω του εκατόν σαράντα δύο χάλκινους σταυρούς και μια σιδερένια αλυσίδα είκοσι οργιών δεμένη στον τράχηλο. Όταν λυπήθηκε έναν ξυπόλητο διαβάτη, του χάρισε τα ίδια του τα παπούτσια και έκτοτε περπατούσε ξυπόλητος μέσα στο χιόνι. Γεννήθηκε στο χωριό Κοντάκοβο της επαρχίας Ροστώβ από αγροτική οικογένεια και στο άγιο βάπτισμα έλαβε το όνομα Ηλίας.

Οι γονείς του, ο Ακίνδινος και η Ειρήνη, τον ανέθρεψαν με ευλάβεια και χριστιανική φιλοτιμία μέσα στη φτώχεια του τόπου τους. Το παιδί απέφευγε τα παιχνίδια και έδειχνε από μικρή ηλικία σπάνια πραότητα και αγάπη προς όλους τους ανθρώπους γύρω του. Σε ηλικία μόλις έξι ετών είπε στη μητέρα του πως θα γίνει μοναχός και θα φορέσει σίδερα για τον Χριστό.

Όταν ο ιερέας Βασίλειος διηγήθηκε στο σπίτι τους τον βίο του Οσίου Μακαρίου, ο μικρός Ηλίας απάντησε αποφασιστικά πως κι αυτός θα γίνει τέτοιος μοναχός. Στα δεκαοχτώ του χρόνια, εξαιτίας μεγάλης πείνας, ξενιτεύτηκε προς το Νίζνι Νόβγκοροντ για να εργαστεί κοντά σε κάποιον γεωργό. Εκεί ένα πρωί ξέσπασε σε κλάματα, επειδή είδε σε όραμα την κηδεία του πατέρα του από μακριά.

Όταν επέστρεψε στο σπίτι, βεβαιώθηκε πως ο πατέρας του είχε όντως κοιμηθεί κατά τη νηστεία της Παναγίας. Μετά τον θάνατο του πατέρα μετοίκησε με τη μητέρα και τον αδελφό Ανδρέα στην πόλη του Ροστώβ, όπου έστησαν εμπόριο. Ο νεαρός Ηλίας όμως δεν δέθηκε με τα κέρδη, αλλά αφοσιωνόταν στις εκκλησίες και βοηθούσε αδιάκοπα τους πτωχούς.

Γνωρίστηκε με κάποιον φιλομαθή έμπορο, τον Αγαθόνικο, και συζητούσαν μαζί ώρες ολόκληρες για τη σωτηρία της ψυχής. Τελικά, παίρνοντας τον τίμιο σταυρό, ξεκίνησε για τη Μονή των Αγίων Βόριδος και Γκλεμπ στο ποτάμι Ούστιε. Ο ηγούμενος τον δέχτηκε με χαρά, τον έκειρε μοναχό και του έδωσε το νέο όνομα Ειρήναρχος.

Από την πρώτη στιγμή υπηρέτησε στο φούρνο της αδελφότητας με σιωπή και πραότητα. Στεκόταν πρώτος στις ακολουθίες και ποτέ δεν καθόταν την ώρα των αναγνώσεων. Όταν μια μέρα γύριζε από το ξεπροβόδισμα του φίλου του Αγαθονίκου, σκεφτόταν να φύγει για τη Λευκή Λίμνη ή το Σολοβέτσκι.

Τρεις φορές άκουσε φωνή από ψηλά να του λέει πως εκεί στη Μονή θα σωθεί. Από τότε αφοσιώθηκε με μεγαλύτερο πόθο στις νυχτερινές αγρυπνίες και κοιμόταν λίγες ώρες κατάχαμα στο σκληρό έδαφος. Όταν τοποθετήθηκε στη διακονία του εκκλησιάρχη, υπηρέτησε τον ναό με ολόψυχη χαρά και ευλάβεια.

Μια ημέρα, βλέποντας ξυπόλητο έναν φτωχό οδοιπόρο, παρακάλεσε τον Κύριο να του δώσει θαλπωρή στα πόδια και του χάρισε τα παπούτσια του. Από εκείνη την ώρα δέχτηκε από τον Θεό ασυνήθιστη αντοχή και περπατούσε στους πάγους σαν να βρισκόταν σε ζεστό κελί. Ντυνόταν πάντοτε με κουρέλια και αρνιόταν κάθε φροντίδα για το σώμα του.

Ο ηγούμενος τον τιμωρούσε με διάφορους τρόπους και κάποτε τον έκλεισε τρεις ημέρες χωρίς ψωμί και νερό. Όταν θέλησε να εξαγοράσει στο Ροστώβ έναν χρεωμένο χριστιανό, ξεκίνησε ξυπόλητος μέσα στον φοβερό χειμώνα και πάγωσαν τα δάχτυλα των ποδιών του. Επί τρία χρόνια υπέφερε από βαριές πληγές στα πόδια, χωρίς ποτέ να αφήσει τον προσωπικό κανόνα του.

Μετά την ίαση ο ηγούμενος τον έστειλε σε αγγαρείες έξω από τη Μονή. Δεν άντεξε αυτή την απομάκρυνση από τον ναό και αναχώρησε για την πόλη του Ροστώβ. Στον δρόμο τον επιτέθηκαν λύκοι και αρκούδες, όμως τα έδιωχνε με το σημείο του τιμίου σταυρού.

Έγινε δεκτός στη Μονή της Θεοφανείας του Αβραμίου και σύντομα τοποθετήθηκε κελάρης της αδελφότητας. Λυπόταν βαθιά όταν έβλεπε τα μοναστηριακά αγαθά να σπαταλιούνται χωρίς μέτρο από αδελφούς και υπηρέτες. Σε όραμά του εμφανίστηκε ο Όσιος Αβράμιος και τον παρηγόρησε λέγοντας πως ο Θεός θα φροντίζει πάντοτε τη Μονή του.

Μια Κυριακή, την ώρα του Χερουβικού ύμνου, ξέσπασε σε κλάματα μέσα στον ναό. Όταν τον ρώτησε ο αρχιμανδρίτης, αποκρίθηκε πως είχε εκείνη τη στιγμή κοιμηθεί η μητέρα του Ειρήνη. Έπειτα από την κηδεία της επέστρεψε, αλλά η θέση του κελάρη του φαινόταν πολύ τιμητική για την ταπείνωσή του.

Μετοίκησε στη Μονή του Αγίου Λαζάρου, όπου έζησε τρία χρόνια και έξι μήνες μέσα σε δάκρυα και ασιτία. Εκεί τον επισκεπτόταν συχνά ο διά Χριστόν σαλός Ιωάννης ο Μέγας Σκούφος και αντλούσαν παρηγοριά από την πνευματική συντροφιά τους. Άκουσε ξανά φωνή ουράνια να τον προτρέπει να γυρίσει στη Μονή των Αγίων Βόριδος και Γκλεμπ, για να συνεχίσει εκεί τη μετάνοιά του.

Ο οικονόμος Βαρλαάμ τον δέχθηκε με αγάπη και του έδωσε ξεχωριστό κελί για ησυχία. Στεκόταν πάντοτε με φόβο μπροστά στις άγιες εικόνες και ιδιαίτερα μπροστά στην εικόνα της Σταυρώσεως του Κυρίου. Άκουσε τότε φωνή από τον Δεσπότη Χριστό να του ζητάει να γίνει έγκλειστος μέσα στο κελί του.

Ο οικονόμος Βαρλαάμ τον ευλόγησε για τον νέο αυτόν αγώνα της ασταμάτητης προσευχής μέσα στη μόνωση. Ο Όσιος έφτιαξε αλυσίδα τριών οργιών και αλυσοδέθηκε σε έναν ξύλινο σκαμνί μέσα στο κελί του. Φόρεσε ακόμη βαριές σιδεριές και κουβαλούσε επάνω του πολλούς σταυρούς για την αγάπη του Χριστού.

Δεχόταν εμπαιγμούς από αδελφούς, μα προσευχόταν πάντοτε ο Κύριος να μην τους λογαριάσει αυτή την αμαρτία. Δέχτηκε υποτακτικό του τον μοναχό Αλέξανδρο, που έγινε αργότερα και βιογράφος του οσίου πατρός. Ήρθε να τον επισκεφθεί ο φίλος του Ιωάννης ο σαλός και του προφήτευσε πως θα κατασκευάσει εκατό χάλκινους σταυρούς.

Πραγματικά κάποιος Ιωάννης από την κωμόπολη του έφερε δωρεά μεγάλο χάλκινο σταυρό. Από αυτόν ο Όσιος έχυσε τους εκατό σταυρούς που του είχε προφητεύσει ο μακάριος φίλος του. Ο ίδιος ο Ιωάννης προείπε επίσης τη φοβερή εισβολή των Λιθουανών εναντίον της Μόσχας και της ρωσικής γης.

Ο Όσιος Ειρήναρχος έμεινε δεμένος με την πρώτη αλυσίδα έξι ολόκληρα χρόνια χωρίς διακοπή. Έπειτα ένας φιλόθεος από το Ούγκλιτς του έστειλε δεύτερη αλυσίδα και αγωνιζόταν δώδεκα έτη με τις δύο αυτές αλυσίδες μαζί. Συνολικά πέρασε εικοσιπέντε χρόνια σιδεροφορεμένος και προσευχόμενος ασταμάτητα στο σκοτεινό του κελί.

Η αυστηρή ζωή του ήταν σιωπηλός έλεγχος για όσους αδελφούς ζούσαν αμελώς και πατούσαν τις μοναχικές υποσχέσεις τους. Συκοφαντήθηκε στον ηγούμενο Γερμογένη και εξορίστηκε από τη Μονή του χωρίς καμία οικτιρμό. Υπέφερε την αδικία ταπεινά και επέστρεψε στη Μονή του Αγίου Λαζάρου του Ροστώβ, όπου έμεινε έναν χρόνο και δύο εβδομάδες.

Μετά τη μετάνοια του ηγουμένου τον κάλεσαν πίσω στη μονή του και αναλάμβανε ξανά τα βαριά σιδερικά του. Ο Κύριος του χάρισε το διορατικό χάρισμα και πλήθος ανθρώπων έρχονταν για τη συμβουλή και την ευλογία του. Είδε σε όραμα τη Μόσχα ρημαγμένη από εχθρικά στρατεύματα και την πατρίδα του παραδομένη στη φωτιά.

Ουράνια φωνή τον πρόσταξε να πάει στη βασιλεύουσα πόλη και να αναγγείλει τη φοβερή αυτή προφητεία. Με την ευλογία του ηγουμένου ξεκίνησε για τη Μόσχα μαζί με τον υποτακτικό του Αλέξανδρο. Στον δρόμο, στην πόλη του Περεγιασλάβλ, θεράπευσε τον φίλο του διάκονο Ονούφριο από βαρύ πυρετό, δίνοντάς του τέταρτο ψωμιού.

Έφτασε στη Μόσχα και προσκύνησε στον καθεδρικό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου με δάκρυα. Συνάντησε τον τσάρο Βασίλειο Ιωάννου στον ναό του Ευαγγελισμού και του φανέρωσε όσα είδε για την επερχόμενη συμφορά. Αρνήθηκε τα δώρα του βασιλιά λέγοντας πως δεν ήρθε για χάρες, αλλά για να ομολογήσει την αλήθεια του Θεού.

Μετά την επιστροφή του στη Μονή πέρασαν λίγος καιρός και ήρθαν πράγματι οι Λιθουανοί στρατιώτες. Λεηλάτησαν εκκλησίες και μοναστήρια, έκαψαν την πόλη του Δμίτρωβ και πολλούς ναούς, γκρέμισαν αγίες τράπεζες και ξεγύμνωσαν εικόνες. Το έτος χίλια εξακόσια εννέα κυριεύτηκε και η μεγάλη πόλη του Ροστώβ και βεβηλώθηκε ο καθεδρικός ναός της Κοιμήσεως.

Έφτασε κι έως τη Μονή ο πολέμαρχος Μικουλίνσκι και ζήτησε από τον Όσιο να ομολογήσει σε ποιον πιστεύει. Ο γέροντας αποκρίθηκε με παρρησία πως πιστεύει στην Αγία Τριάδα και αναγνωρίζει μόνο τον τσάρο της Ρωσίας. Αργότερα ήρθε στο κελί του και ο φοβερός Σαπιέγας, που σχεδίαζε να κάψει τη Μονή και να σφάξει την αδελφότητα.

Ο Όσιος του είπε ατάραχος πως υπομένει αυτή τη φυλακή και τα δεσμά του για χάρη του Κυρίου του. Στους πολωνούς ευγενείς απάντησε πως γεννήθηκε και βαπτίστηκε στη Ρωσία και προσεύχεται μόνο για τον τσάρο της πατρίδας του. Ο Σαπιέγας θαύμασε την ανδρεία και έδωσε εντολή να μην πειράξει κανείς τη Μονή του οσίου.

Έστειλε μάλιστα πέντε ρούβλια ελεημοσύνη και απαγόρευσε στο στράτευμά του κάθε ζημιά εναντίον των πατέρων. Έπειτα ο Όσιος έστειλε ευλογία και πρόσφορο στον πρίγκιπα Μιχαήλ Σκόπιν Σούισκι, ο οποίος πραγματικά νίκησε τους εχθρούς στις μάχες που ακολούθησαν. Στους δύσκολους εκείνους χρόνους έστελνε αδιάκοπα ευλογίες σε όσους πολεμούσαν για την ορθή πίστη και την ελευθερία του τόπου.

Όταν ο πρίγκιπας Δημήτριος Ποζάρσκι ξεκίνησε με τον Κόσμα Μίνιν για την απελευθέρωση της Μόσχας, ήρθαν πρώτα στη Μονή και έλαβαν τον τίμιο σταυρό του οσίου. Με τη βοήθεια του Θεού και τη μεσιτεία της Παναγίας οι εχθροί τράπηκαν σε φυγή και ο πρίγκιπας μπήκε στο Κρεμλίνο νικητής. Ο Όσιος έκλαιγε αδιάκοπα για τη σωτηρία της ρωσικής γης και προσευχόταν μέρα και νύχτα μέσα στο κελί του.

Έλαβε τη χάρη να θεραπεύει αρρώστους και δαιμονισμένους, βάζοντας πάνω τους τον σταυρό ή τις αλυσίδες των αγώνων του. Πολλοί ερχόντουσαν από μακρινούς τόπους και έπαιρναν πρόσφορο ή σταυρό για να αγιάσουν με αυτόν το νερό των ασθενών. Όταν πλησίασε η ώρα της εκδημίας του, κάλεσε τους υποτακτικούς Αλέξανδρο και Κορνήλιο και τους έδωσε τις τελευταίες πατρικές παραγγελίες.

Τους είπε πως σωματικά απομακρύνεται, μα στο πνεύμα θα μένει για πάντα κοντά τους και κοντά στη Μονή του. Ο μακάριος αυτός γέροντας κοιμήθηκε εν ειρήνη το έτος χίλια εξακόσια δεκαέξι, στις δεκατρείς του μηνός Ιανουαρίου, ώρα ένατη της νυχτός. Είχε ζήσει τριάντα οχτώ χρόνια και τέσσερις μήνες μέσα στους αγίους εκείνους αγώνες των δεσμών και της προσευχής.

Μετά την κοίμησή του πραγματοποιήθηκαν πολλά θαύματα στον τάφο του, ιδίως θεραπείες ασθενών και απαλλαγές δαιμονισμένων.