Hyjlindëse Themeluesi i Manastirit të Vatopedit

Në një pus nën një pllakë mermeri, një qiri vazhdoi të digjej për shtatëdhjetë vjet të tëra, para imazhit të fshehur të Hyjlindës. Kur murgjit ngritën pllakën, gjetën ikonën e shenjtë dhe kryqin e Kostandinit të Madh të paprekur, me dritën ende të pashuar. Kjo është ikona e mrekullueshme e Hyjlindès, Themeluesit, e cila ruhet edhe sot e kësaj dite në Manastirin e Shenjtë të Vatopedit në Malin Athos. Kjo ikonë mban edhe emrat Altarnitsa dhe Vimatarissa, për shkak të pozicionit të saj në hapin e shenjtë të kishës katolike. Perandori Theodosius i Madh, kur mori vesh për shpëtimin e mrekullueshëm të djalit të Arkadius nga mbytja e sigurt në det, deshi të shprehë mirënjohjen e tij në mënyrë konkrete. Ai jo vetëm e dekoroi dhe pasuroi manastirin e shenjtë, por i dha edhe një ikonë të Virgjëreshës prej mastikë. Ikona u quajt Ktitorissa, në kujtim të faktit se perandori ishte themeluesi i manastirit. Ajo u vendos në katolikonin e Shpalljes, brenda në shenjtërore, në vendin e lartë të fronit. Pikërisht nga ky pozicion erdhi emri Bimatarissa, i cili kujton praninë e saj në hapin e shenjtë. Kur piratët arabë sulmuan malin Athos, ata dikur ishin shumë afër Manastirit të Vatopedit dhe kërcënuan drejtpërdrejt reliket e tij të shenjta. Kishtari i manastirit, dhjaku Sava, mendoi shpejt dhe veproi me vendosmëri për të shpëtuar thesaret e shenjta. Ai mori ikonën e Hyjlindès Themeluesit së bashku me kryqin e dhuruar nga Shën Kostandini i Madh. I fshehu me kujdes në një pus, nën dyshemenë e tempullit dhe i mbuloi me një pllakë të rëndë mermeri. Para se të vraponte për të shpëtuar, ai ndezi një qiri përpara kësaj strehe të shenjtë, si një lutje e vazhdueshme për Virgjëreshën. Piratët e kapën dhe e morën nga mali Athos. Ai qëndroi në skllavëri dyzet apo edhe shtatëdhjetë vjet, sipas traditës së ruajtur në manastir. Kur më në fund u lirua, u kthye si plak në manastirin e rrënuar dhe të rrahur të pendimit të tij. Me sugjerimin e tij, murgjit ngritën pllakën e mermerit dhe panë një pamje tronditëse brenda pusit. Ikona dhe kryqi ishin aty, dhe qiriri ishte ende i ndezur. Që nga momenti i asaj gjetje të mrekullueshme, një qiri i fjetur digjet vazhdimisht para imazhit të Hyjlindës Themelues. Është në anën e djathtë dhe murgjit kujdesen me nderim që të mos fiket as edhe një çast. Ata e përcjellin flakën brez pas brezi, të sigurt se do të vazhdojë të digjet për sa kohë të qëndrojë manastiri i shenjtë. Për shkak se dy reliket e shenjta u gjetën të hënën, u vendos një nder i veçantë liturgjik i Virgjëreshës Mari. Çdo të hënë në katolikonin e manastirit këndohet lutja solemne Hyjlindëses, me zjarr e shkëlqim të veçantë. Të nesërmen, të martën, në të njëjtën kishë qendrore mbahet Liturgji Hyjnore zyrtare për nder të Themeltares. Gjatë kësaj Liturgjie bekohen kasollet dhe një pjesë e ofertës ofrohet veçanërisht për nder të Më të Shenjtës Hyjlindëse. Ky rend nderues ka vazhduar i pandërprerë për nëntë shekuj të tërë në jetën e manastirit. Ajo dëshmon për të vërtetën e ngjarjes, e cila u nguli thellë në ndërgjegjen dhe traditën e baballarëve vatopedianë. Është një dëshmi e gjallë e mbrojtjes së Hyjlindës mbi këtë manastir historik. Shkëlqimi i veçantë i kësaj feste shihet qartë nga një arsye liturgjike shumë e rëndësishme. Sipas urdhrit të vendosur të malit Athos, Liturgji Hyjnore kremtohet në katolikonet e manastireve vetëm të dielave dhe në festat e mëdha despotike dhe hyjnore. Në pjesën tjetër të ditëve të javës, shërbesat e shenjta mbahen gjithmonë në kapelat dhe faltoret anësore. Megjithatë, e marta e themeluesit është një përjashtim, pasi Liturgjia mbahet në vetë katolikonin e manastirit. Ikona e Hyjlindës ndodhet sot brenda shenjtërores së Kishës Katolike të Shpalljes së Zotit, në kriptë. Kryqi i shenjtë i Shën Konstandinit mbetet i vendosur fort në tryezën e shenjtë. Imazhi origjinal i Vimatarissa-s ka një shtresë ari që daton nga fundi i shekullit të shtatëmbëdhjetë. Në rreshtim ka një mbishkrim të qartë me emrin e argjendarit Nikolaos nga Nikolica dhe datën e ndërtimit. Gjatë litanive të manastirit, kjo ikonë e shenjtë gjithmonë u paraprin të gjitha ikonave dhe relikteve të tjera. Një përkujtim i veçantë i Hyjlindès Themeluesit mbahet edhe të martën e javës Diakinesi. Më pas zhvillohet një litani solemne në të gjithë zonën e Manastirit historik të Vatopedit.