Η Παραμονή των Θεοφανείων του Κυρίου μας

Δεκατρία αναγνώσματα ακούγονται στον Εσπερινό της Παραμονής των Θεοφανείων, και η είσοδος γίνεται με το ιερό Ευαγγέλιο. Η ημέρα αυτή είναι αυστηρά νηστήσιμη, όποια ημέρα της εβδομάδας και αν τύχει να πέσει στο εορτολόγιο. Η πέμπτη Ιανουαρίου αποτελεί την τέταρτη ημέρα του Προεορτίου των Θεοφανείων, μιας περιόδου πνευματικής προετοιμασίας για τη μεγάλη Δεσποτική εορτή.

Η Εκκλησία μας ορίζει με ακρίβεια τον τρόπο τέλεσης των ιερών ακολουθιών αυτής της ημέρας, ανάλογα με το αν συμπίπτει με καθημερινή, Σάββατο ή Κυριακή. Οι λειτουργικές αυτές διατάξεις φανερώνουν τη βαθιά φροντίδα της Εκκλησίας να αναδείξει το μέγεθος και τη σημασία του Φωτίσματος του Κυρίου στον Ιορδάνη ποταμό. Όταν η πέμπτη Ιανουαρίου πέφτει σε καθημερινή ημέρα, τελείται κατά πρώτον ο Εσπερινός το απόγευμα της τέταρτης Ιανουαρίου, και αμέσως μετά ακολουθεί ο Όρθρος της επομένης.

Η πρώτη Ώρα όμως δεν διαβάζεται μετά τον Όρθρο, αντίθετα με τη συνηθισμένη τάξη των άλλων ημερών του εκκλησιαστικού έτους. Την πέμπτη Ιανουαρίου το πρωί διαβάζονται οι Μεγάλες Βασιλικές Ώρες, και κατόπιν τελείται ο Εσπερινός μαζί με τη Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου. Η ένωση αυτή προσδίδει στην ημέρα ξεχωριστή λαμπρότητα και προετοιμάζει τους πιστούς για τον Μέγα Αγιασμό των υδάτων.

Όταν όμως η Παραμονή των Θεοφανείων συμπίπτει με ημέρα Σαββάτου, ακολουθείται διαφορετική λειτουργική τάξη που έχει παραδώσει η Εκκλησία μας από τους αρχαίους χρόνους. Σε αυτή την περίπτωση, οι Μεγάλες Βασιλικές Ώρες αναγινώσκονται την προηγούμενη Παρασκευή, χωρίς όμως να τελείται Θεία Λειτουργία την ίδια ημέρα. Ο Εσπερινός ψάλλεται κανονικά το απόγευμα της τετάρτης Ιανουαρίου, και ακολουθεί ο Όρθρος του Σαββάτου με τη συνηθισμένη του τάξη.

Η Θεία Λειτουργία του ιερού Χρυσοστόμου τελείται το πρωί του Σαββάτου, και αργότερα ακολουθεί ο Μέγας Εσπερινός της εορτής με τα δεκατρία αναγνώσματα και τον Μέγα Αγιασμό. Εάν πάλι η Παραμονή πέσει σε ημέρα Κυριακής, η τάξη μεταβάλλεται ξανά για να τιμηθεί πρεπόντως η αναστάσιμη ημέρα. Οι Μεγάλες Βασιλικές Ώρες πάλι διαβάζονται την Παρασκευή, χωρίς τέλεση Θείας Λειτουργίας εκείνη την ημέρα.

Το Σάββατο το βράδυ τελείται η Ιερά Αγρυπνία, που ενώνει τον Εσπερινό με τον Όρθρο σε μία κατανυκτική ακολουθία. Την Κυριακή το πρωί ψάλλεται η Θεία Λειτουργία του ιερού Χρυσοστόμου, και μετέπειτα τελείται η ακολουθία του Μεγάλου Αγιασμού των Θεοφανείων. Αυτή η ποικιλία διατάξεων δείχνει τη σοφία της Εκκλησίας να αρμόζει τις ιερές τελετές στις περιστάσεις, χωρίς ποτέ να μειώνει τη μεγαλοπρέπεια του προεορτίου της Δεσποτικής εορτής.