Άγιος Ευθύμιος Τακαϊσβίλι, ο άνθρωπος του Θεού

Ένας Γεωργιανός καθηγητής φόρτωσε σε αμερικανικό πολεμικό αεροπλάνο τους εθνικούς θησαυρούς της πατρίδας του, για να τους σώσει από τον αφανισμό μετά από είκοσι τέσσερα χρόνια εξορίας στη Γαλλία. Όταν πάτησε ξανά γεωργιανό χώμα την ενδέκατη Απριλίου του χιλίων εννιακοσίων σαράντα πέντε, υποκλίθηκε βαθιά και φίλησε τη γη που είχε στερηθεί τόσα χρόνια. Πρόκειται για τον Άγιο Ευθύμιο Τακαϊσβίλι, που γεννήθηκε την τρίτη Ιανουαρίου του χιλίων οκτακοσίων εξήντα τρία στο χωριό Λιχαούρι της Γκουρίας.

Η ευγενική οικογένεια του Σβιμεόν Τακαϊσβίλι και της Γκιτούλι Νακασίτζε τον χαροποίησε με την παρουσία της, μα ορφάνεψε πολύ νωρίς και τον ανέθρεψε ο θείος του. Από μικρό παιδί έδειξε μεγάλη αγάπη για τη μάθηση και διέπρεψε στα γράμματα. Τελείωσε το σχολείο του χωριού και συνέχισε στο Κλασικό Γυμνάσιο της Κουτάισι, από όπου αποφοίτησε με αργυρό μετάλλιο.

Έπειτα έφυγε για την Αγία Πετρούπολη και σπούδασε ιστορία και φιλολογία στο εκεί πανεπιστήμιο. Όταν επέστρεψε στη Γεωργία με πτυχίο ιστορίας, αφοσιώθηκε στην επιστημονική έρευνα. Η βαθιά πίστη του και η αγάπη του για τον Θεό και την πατρίδα του καθόρισαν κάθε του βήμα στον δύσκολο αυτόν δρόμο.

Το χίλια οκτακόσια ενενήντα πέντε νυμφεύθηκε τη Νίνο Πολτορατσκάγια, κόρη του γνωστού δικηγόρου της Τιφλίδας Ιβάν Πολτορατσκίι, ο οποίος ήταν στενός φίλος του Αγίου Ηλία Τσαβτσαβάτζε του Δικαίου. Από την αρχή της σταδιοδρομίας του ο Άγιος άρχισε να συλλέγει ιστορικό, αρχαιολογικό και εθνογραφικό υλικό από όλη τη Γεωργία. Το επιστημονικό του ενδιαφέρον ήταν ευρύτατο και αγκάλιαζε την ιστοριογραφία, την αρχαιολογία, την εθνογραφία, την επιγραφική, τη νομισματική, τη φιλολογία, τη λαογραφία, τη γλωσσολογία και την ιστορία της τέχνης.

Πάνω από όλα, αγωνιζόταν να φωτίσει την ιστορία και τον πολιτισμό της πατρίδας του με όλα τα μέσα της επιστήμης. Το χίλια οκτακόσια ογδόντα εννιά ίδρυσε το Μουσείο της Εξαρχίας της Γεωργίας, όπου φυλάχθηκαν αρχαία χειρόγραφα, ιερά αντικείμενα, θεολογικά βιβλία και αντίγραφα σπουδαίων τοιχογραφιών από αρχαίους ναούς. Το μουσείο αυτό βοήθησε καθοριστικά στην εκ νέου ανακάλυψη της ιστορίας της Εκκλησίας της Γεωργίας.

Το χίλια εννιακόσια επτά ίδρυσε επίσης την Εταιρεία Ιστορίας και Εθνογραφίας της Γεωργίας. Ανάμεσα στις πολλές αποστολές της, η περιοδεία στη μουσουλμανική νοτιοδυτική Γεωργία υπήρξε από τις πιο συγκινητικές και αποκαλυπτικές για όλους τους συνοδοιπόρους του. Οι κάτοικοι εκείνης της περιοχής δεν μιλούσαν πλέον γεωργιανά, μα υποδέχτηκαν τον σεβάσμιο Ευθύμιο με μεγάλη τιμή, καθώς ένιωσαν από τον χαιρετισμό και την καλοσύνη του πως ερχόταν από τη μακρινή πατρίδα τους.

Δεν υπήρξε ούτε ένα πατριωτικό, κοινωνικό ή πολιτιστικό κίνημα της Γεωργίας στο πρώτο τέταρτο του εικοστού αιώνα στο οποίο να μην έλαβε ενεργό μέρος. Ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα του, υπήρξε ένας από τους εννέα καθηγητές που ίδρυσαν το Πανεπιστήμιο της Τιφλίδας το χίλια εννιακόσια δεκαοκτώ. Με την ίδια θέρμη υποστήριξε την αποκατάσταση του αυτοκεφάλου της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Γεωργίας.

Την ενδέκατη Μαρτίου του χιλίων εννιακοσίων είκοσι ένα η γεωργιανή κυβέρνηση πήρε τον δρόμο της εξορίας προς τη Γαλλία. Μαζί της μεταφέρθηκαν τα κρατικά αρχεία και οι πνευματικοί και πολιτιστικοί θησαυροί του έθνους, για να προφυλαχθούν από τον μπολσεβίκικο κίνδυνο. Στον Άγιο Ευθύμιο ανατέθηκε προσωπικά η φύλαξή τους, και έφυγε μαζί με τη σύζυγό του για τη Γαλλία.

Υπέμεινε ηρωικά τις κακουχίες της προσφυγιάς και τις φρικαλεότητες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, και αντιστάθηκε με θάρρος στις πιέσεις πολλών. Ευρωπαίοι και Αμερικανοί επιστήμονες και συλλέκτες προσπαθούσαν να αποσπάσουν τους θησαυρούς, ενώ άλλοι Γεωργιανοί εμιγκρέδες διεκδικούσαν ορισμένα κειμήλια ως οικογενειακά τους. Το χίλια εννιακόσια τριάντα ένα η Νίνο, η πιστή του σύντροφος, πέθανε από την πείνα της εξορίας.

Ο γέροντας πια Άγιος πλησίασε κι ο ίδιος πολλές φορές το χείλος του θανάτου από την ασιτία, το κρύο και την αγωνία. Ποτέ όμως δεν εγκατέλειψε το χρέος του απέναντι στον Θεό και στην πατρίδα, και φύλαξε με συνέπεια τους εθνικούς θησαυρούς. Βρετανικά και αμερικανικά μουσεία ζητούσαν να αγοράσουν τα γεωργιανά κειμήλια, ενώ κάποια Σαλώμη Νταντιάνι, χήρα του κόμη Οχολέφσκι, ανακηρύχθηκε από μόνη της μοναδική κληρονόμος του εθνικού θησαυρού.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου οι Ναζί έκαναν έρευνα στο διαμέρισμά του, και ακόμη και η γαλλική κυβέρνηση διεκδίκησε την κυριότητα των θησαυρών. Τελικά η σοβιετική νίκη απέναντι στη ναζιστική Γερμανία άνοιξε τον δρόμο της επιστροφής τους στη Γεωργία. Με συμφωνία ανάμεσα στον Στάλιν και τον Ντε Γκωλ, οι θησαυροί και ο πιστός φύλακάς τους μεταφέρθηκαν στην πατρίδα τους με αμερικανικό πολεμικό αεροπλάνο.

Όταν αποβιβάστηκε στο γεωργιανό έδαφος, ο Άγιος Ευθύμιος υποκλίθηκε βαθιά και φίλησε το χώμα που είχε στερηθεί τόσα χρόνια. Η Γεωργία υποδέχτηκε με μεγάλη τιμή τον χαμένο γιο της και τον περιέβαλε με αγάπη και φροντίδα. Του αποκατέστησαν την έδρα του στο πανεπιστήμιο και τον αναγνώρισαν ως ενεργό μέλος της Ακαδημίας Επιστημών.

Όμως ο εχθρός του ανθρώπινου γένους φθόνησε αυτή τη νίκη του καλού και ξεσηκώθηκε ενάντια στο ακλόνητο φρόνημά του. Το χίλια εννιακόσια πενήντα ένα οι Τσεκιστές συνέλαβαν τη θετή του κόρη, Λυδία Πολτορατσκάγια, και ο βαριά άρρωστος Άγιος έμεινε χωρίς νοσηλεύτρια. Τον επόμενο χρόνο, χωρίς καμία εύλογη εξήγηση, του απαγορεύτηκε να διδάσκει στο πανεπιστήμιο που ο ίδιος είχε βοηθήσει να ιδρυθεί, και τέθηκε κρυφά σε κατ’ οίκον περιορισμό.

Όσοι τον είχαν υποδεχτεί με ευλάβεια, τώρα έτρεμαν από φόβο για τον επικείμενο θάνατό του. Πολλοί προσπάθησαν να τον επισκεφθούν και να τον στηρίξουν, μα οι αρχές δεν τους άφηναν. Στις είκοσι μία Φεβρουαρίου του χιλίων εννιακοσίων πενήντα τρία ο Άγιος Ευθύμιος εκοιμήθη από καρδιακή προσβολή, και τρεις ημέρες αργότερα περίπου σαράντα άνθρωποι συνόδευσαν τον ενάρετο γέροντα στην τελευταία του κατοικία.

Τη δέκατη Φεβρουαρίου του χιλίων εννιακοσίων εξήντα τρία, στα εκατό χρόνια από τη γέννησή του, το σώμα του μεταφέρθηκε για ταφή στο Πάνθεον του Ντιντούμπε στην Τιφλίδα. Όταν άνοιξαν τον τάφο του, βρήκαν άφθαρτο όχι μόνο το σώμα του, αλλά και τα ρούχα και τα υποδήματά του. Τα ιερά λείψανά του μετατέθηκαν αργότερα στο Πάνθεον του ναού του Αγίου Δαβίδ της Γαρέτζι, στο όρος Μτατσμίντα, όπου παραμένουν μέχρι και σήμερα.

Το σώμα της Νίνο Πολτορατσκάγια Τακαϊσβίλι μεταφέρθηκε από τη Λεβίλ της Γαλλίας και ενταφιάστηκε δίπλα στον Άγιο, στις είκοσι δύο Φεβρουαρίου του χιλίων εννιακοσίων ογδόντα επτά. Η Ιερά Σύνοδος της Ορθόδοξης Αποστολικής Εκκλησίας της Γεωργίας τον αναγνώρισε επίσημα ως άγιο στις δεκαεπτά Οκτωβρίου του δύο χιλιάδες δύο, και τον ανακήρυξε με χαρά «Άνθρωπο του Θεού». Η μνήμη του τιμάται στις τρία Ιανουαρίου, την ημέρα της γέννησής του, πράγμα ασυνήθιστο για άγιο, καθώς οι άγιοι συνήθως εορτάζονται την ημέρα της κοίμησής τους.

Η μορφή του παραμένει ορόσημο πίστης, επιστήμης και αυτοθυσίας για το γεωργιανό έθνος.