Στο σκοτάδι των ναζιστικών στρατοπέδων του Ράβενσμπρουκ και της Ντορά μαρτύρησαν Ρώσοι πιστοί που έσωζαν Εβραίους με πλαστά πιστοποιητικά βαπτίσεως. Μια καλόγρια που κάπνιζε και ζητιάνευε για τους φτωχούς του Παρισιού πήρε τη θέση μιας άγνωστης Εβραίας στον θάλαμο των αερίων. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο όρισε την εικοστή Ιουλίου ως ημέρα μνήμης αυτής της θαυμαστής χορείας, που κοιμήθηκε στο γαλλικό έδαφος.

Πρόκειται κυρίως για νεομάρτυρες της ναζιστικής θηριωδίας, με μοναδική εξαίρεση τον άγιο Αλέξιο του Υζίν, ο οποίος κοιμήθηκε ειρηνικά πριν ξεσπάσει ο μεγάλος πόλεμος. Όλοι τους ανήκαν στο μεγάλο κύμα των Ρώσων μεταναστών που βρήκαν καταφύγιο στη Γαλλία μετά την επικράτηση του αθεϊστικού καθεστώτος στην πατρίδα τους. Άλλοι ήταν διανοούμενοι, άλλοι ταπεινοί ποιμένες, άλλοι μητέρες και παιδιά, όμως όλους τους ένωσε η ίδια αγάπη για τον Χριστό.

Ο πρεσβύτερος Δημήτριος Κλεπινίν έχασε τη ζωή του στο στρατόπεδο της Ντορά, καθώς οργάνωσε ένα ολόκληρο δίκτυο πλαστών πιστοποιητικών βαπτίσεως για τους κυνηγημένους Εβραίους. Η αγία Μαρία Σκόμπτσοβα κοιμήθηκε στο Ράβενσμπρουκ, ο γιος της Γιούρι σε άλλο στρατόπεδο, ενώ ο Ηλίας Φονταμίνσκυ τελειώθηκε στο Άουσβιτς. Η αγία Μαρία γεννήθηκε στη Ρίγα της Λετονίας το χίλια οκτακόσια ενενήντα ένα και βαφτίστηκε Ελισάβετ Πιλένκο από τους ευσεβείς γονείς της.

Στα δεκατέσσερά της χρόνια έχασε τον πατέρα της και κλονίστηκε βαθιά από αυτή τη μεγάλη απώλεια. Ένιωσε τότε την αδικία του θανάτου τόσο έντονα, ώστε για ένα διάστημα θεώρησε ότι ο Θεός δεν υπάρχει καθόλου. Μετακόμισε με τη χήρα μητέρα της στην Αγία Πετρούπολη, όπου ήρθε σε επαφή με τους κύκλους των διανοουμένων και των ποιητών.

Έγινε φίλη του ποιητή Αλεξάντερ Μπλοκ και συμμετείχε στις αριστερές πολιτικές οργανώσεις, για να πολεμήσει, όπως έλεγε, την αδικία του κόσμου. Παντρεύτηκε νεαρή τον Ντμίτρι Κούζμιν Καράβιεφ, μέλος των Μπολσεβίκων, σε έναν γάμο που στηρίχθηκε περισσότερο στη συμπάθεια παρά στην αληθινή αγάπη. Παράλληλα με τη συγγραφή δύο ποιητικών συλλογών αναζωπυρώθηκε μέσα της το ενδιαφέρον για τον Χριστό ως ηρωική μορφή.

Γράφτηκε λοιπόν στη Θεολογική Ακαδημία της Μονής του Αλεξάνδρου Νιέφσκυ, αναζητώντας απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα της ψυχής της. Ο γάμος της διαλύθηκε το χίλια εννιακόσια δεκατρία και τον Οκτώβριο γεννήθηκε το πρώτο της παιδί. Μέσα από τη βαθιά μελέτη συμπέρανε ότι ο χριστιανικός ασκητισμός δεν είναι βασανισμός του σώματος, αλλά αγάπη και φροντίδα για τους άλλους.

Στράφηκε προς το μικρό Σοσιαλεπαναστατικό Κόμμα, που απείχε πολύ από τις ιδέες του Λένιν, και έζησε χρόνια έντονης πολιτικής δράσης. Τα γεγονότα έτρεχαν με ταχύτητα και η μπολσεβίκικη εξουσία την καταδίωκε ανηλεώς, αλλά γλίτωσε από εκτέλεση χάρη στη φιλία της με τη γυναίκα του Λένιν. Εκλέχθηκε δήμαρχος της μικρής πόλης Άναπα στη Μαύρη Θάλασσα, όμως στα χρόνια του εμφυλίου τη συνέλαβαν αυτή τη φορά οι Λευκοί.

Γλίτωσε ξανά την εκτέλεση χάρη στον δικαστή της Δανιήλ Σκόμπτσοβ, τον οποίο αργότερα ερωτεύτηκε και τελικά παντρεύτηκε με ειλικρινή αγάπη. Η Ρωσία είχε γίνει πλέον επικίνδυνη για όλη την οικογένειά της, καθώς ο εμφύλιος αιματοκυλούσε τη χώρα. Πήραν λοιπόν την πικρή απόφαση να μεταναστεύσουν και μετά από πολλές περιπέτειες έφτασαν στο Παρίσι το χίλια εννιακόσια είκοσι τρία.

Το χίλια εννιακόσια είκοσι έξι έγινε χρονιά τραγική, γιατί η μικρή κόρη της πέθανε από μηνιγγίτιδα και η μητρική της καρδιά κομματιάστηκε. Έγραψε τότε πως ο θάνατος ενός αγαπημένου ανοίγει διάπλατα τις πύλες της αιωνιότητας και αλλάζει για πάντα το νόημα της ύπαρξης. Από εκείνη τη στιγμή αφιερώθηκε ολόψυχα στη μελέτη και την κοινωνική εργασία ανάμεσα στους ξεριζωμένους Ρώσους μετανάστες της Γαλλίας.

Έγινε μέλος της Ρωσικής Φοιτητικής Χριστιανικής Κίνησης και ταξίδεψε σε πόλεις και χωριά, για να συναντήσει τους πάμφτωχους ομογενείς της. Έβλεπε στους πονεμένους ανθρώπους το αληθινό πρόσωπο του Χριστού και θεμελίωνε τη φιλανθρωπία της όχι σε κάποια κοσμική ηθική. Στηριζόταν αποκλειστικά στα ίδια τα λόγια του Σωτήρα και γι αυτό κράτησε αυτή τη διακονία ζωντανή έως την τελευταία της πνοή.

Αναρωτιόταν συνεχώς για τη βαθύτερη κλίση της και οραματιζόταν έναν νέο τρόπο κοινότητας, μοναστικής και αδελφικής συνάμα. Ο μητροπολίτης Ευλόγιος, που γνώριζε τη μεγάλη κοινωνική της δράση ανάμεσα στους πρόσφυγες, της πρότεινε να γίνει μοναχή. Η Ελισάβετ συμφώνησε, υπήρχε όμως το εμπόδιο του υφιστάμενου γάμου της, που έπρεπε με κάποιον τρόπο να λυθεί κανονικά.

Ο σύζυγός της συναίνεσε τελικά στο εκκλησιαστικό διαζύγιο το χίλια εννιακόσια τριάντα δύο, παρότι αρχικά διαφωνούσε με την απόφασή της. Λίγες εβδομάδες αργότερα, στο παρεκκλήσιο του Θεολογικού Ινστιτούτου του Παρισιού, στον άγιο Σέργιο, η Ελισάβετ κουρεύτηκε μοναχή και έλαβε το όνομα Μαρία. Η νέα μοναχή ονόμαζε την κλήση της μοναχισμό μέσα στον κόσμο, κάτι ολότελα διαφορετικό από όσα γνώριζε μέχρι τότε η Εκκλησία.

Έφτιαξε ένα μικρό σπίτι που έγινε καταφύγιο για όλους τους κατατρεγμένους του Παρισιού και τόπος συνάντησης σπουδαίων προσωπικοτήτων. Το χίλια εννιακόσια τριάντα επτά σερβίρονταν εκεί καθημερινά εκατόν είκοσι γεύματα σε απόρους, χάρη στη δική της ακούραστη προσπάθεια. Η ίδια ζητιάνευε για το φαγητό των φτωχών και όλο το Παρίσι γνώριζε την καλόγρια που κάπνιζε και κουβαλούσε τσουβάλια.

Κατάφερνε ωστόσο να συγκεντρώνει μεγάλες ποσότητες τροφής για όσους είχαν ανάγκη, γιατί κάθε άνθρωπος εικόνιζε για εκείνη τον ίδιο τον Θεό. Ένας άλλος σημαντικός σταθμός στη ζωή της ήταν η ίδρυση της Ορθόδοξης Δράσης το χίλια εννιακόσια τριάντα πέντε. Στον οργανισμό αυτό συμμετείχε η αφρόκρεμα της ρωσικής διανόησης και χάρη στις δωρεές υλοποίησαν πολλά σπουδαία έργα ευποιΐας.

Δημιούργησαν ξενώνες, καταφύγια, σχολεία, παρείχαν βοήθεια σε ανέργους και ηλικιωμένους, εξέδωσαν βιβλία και στήριξαν αμέτρητες ψυχές σε δύσκολες ώρες. Η Μαρία απομακρύνθηκε από το πνεύμα του κόσμου, χωρίς όμως να χωριστεί σωματικά από τους ανθρώπους που τόσο πολύ τη χρειάζονταν. Το Παρίσι έπεσε στα χέρια των ναζί στις δεκατέσσερις Ιουνίου του χίλια εννιακόσια σαράντα και τότε ήρθε η σειρά των Εβραίων.

Η Μαρία τους προμήθευε πλαστές βεβαιώσεις βαπτίσεως, πιστεύοντας ακράδαντα ότι σε μια τέτοια κατάσταση και ο ίδιος ο Χριστός θα έπραττε το ίδιο. Μαζί με τον πρεσβύτερο Δημήτριο Κλεπινίν περιέθαλψε δεκάδες Εβραίους στο σπίτι της και προσέφερε βοήθεια σε πολλά παιδιά την περίοδο της κατοχής. Οι ναζί τελικά τη συνέλαβαν και την έστειλαν στο στρατόπεδο του Ράβενσμπρουκ της Γερμανίας, όπου άντεξε δύο ολόκληρα χρόνια.

Ο θάνατος τη βρήκε τη Μεγάλη Παρασκευή του χίλια εννιακόσια σαράντα πέντε, λίγο πριν την απελευθέρωση από τους Συμμάχους. Οι μαρτυρίες για τις τελευταίες της στιγμές διίστανται και κάθε μία προσθέτει νέες πτυχές στη μεγάλη της θυσία. Άλλοι λένε πως πέθανε από τις κακουχίες, άλλοι πως ήταν ανάμεσα σε όσους επιλέχθηκαν για εκτέλεση εκείνη τη μέρα.

Υπάρχουν επίσης μαρτυρίες ότι πήρε τη θέση μιας άλλης Εβραίας κρατούμενης που είχε επιλεγεί για τον θάλαμο των αερίων. Ο γιος της Γιούρι Σκόμπτσοβ πέθανε επίσης σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, ακολουθώντας τον δρόμο του μαρτυρίου της μητέρας του. Ο άγιος Ηλίας Φονταμίνσκυ ήταν έντονα πολιτικοποιημένος αριστερός διανοούμενος, που όμως στήριξε με όλες του τις δυνάμεις τις χριστιανικές προσπάθειες στη Γαλλία.

Βαφτίστηκε ορθόδοξος λίγο πριν τον στείλουν οι ναζί στο Άουσβιτς και εκεί βρήκε τον θάνατο στις δεκαεννέα Νοεμβρίου του χίλια εννιακόσια σαράντα δύο. Είχε συμπληρώσει τότε τα εξήντα δύο χρόνια της επίγειας πορείας του και πέρασε στην αιωνιότητα ως μάρτυρας της πίστης. Ο άγιος Αλέξιος Μεντβέντκοφ γεννήθηκε το χίλια οκτακόσια εξήντα επτά και υπηρέτησε ως ιερέας σε ένα μικρό χωριό κοντά στην Αγία Πετρούπολη.

Συνελήφθη το χίλια εννιακόσια δεκαοκτώ από το αθεϊστικό καθεστώς, αλλά κατάφερε να δραπετεύσει στην Εσθονία, όπου εργάστηκε σκληρά ως ανθρακωρύχος. Έφυγε για τη Γαλλία το χίλια εννιακόσια τριάντα και ο μητροπολίτης Ευλόγιος Γκεοργκιέφσκι τον τοποθέτησε εφημέριο στη ρωσική κοινότητα του Υζίν Σαβοΐας. Ήταν αληθινός ησυχαστής, βαθύς εργάτης της προσευχής, πράος και σχεδόν ντροπαλός, που δεν υπερασπίστηκε ποτέ τον εαυτό του απέναντι στους συκοφάντες.

Κάποιες μερίδες ενοριτών τον κατηγορούσαν ότι φορούσε φτωχά άμφια και δεν ήταν καθώς πρέπει για τη θέση του. Στην πραγματικότητα τον πολεμούσαν, επειδή δεν δέχτηκε να ενταχθεί στις πολιτικές ομάδες τους και κοιμήθηκε από καρκίνο το χίλια εννιακόσια τριάντα τέσσερα. Τώρα εκτελώ τον μηχανικό επικυρωτή και κατόπιν θα παραδώσω το αρχείο.