Ένα γιγάντιο φίδι θέριζε τους κατοίκους μιας αιγυπτιακής πόλης, ώσπου ένας ταπεινός μοναχός από την Αλεξάνδρεια έφτασε και ανέστησε με ραντισμό αγιασμού όλους τους νεκρούς. Αργότερα, ο ίδιος άνθρωπος βάπτισε είκοσι επτά χιλιάδες ειδωλολάτρες στο Βρινδήσιο της Ιταλίας, μετά από μια θαυματουργή βροχή. Ο Άγιος Λεύκιος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια από ευσεβείς γονείς, τον Ευδίκιο και την Ευφροσύνη, οι οποίοι τον ονόμασαν αρχικά Ευτρόπιο.

Όταν το παιδί συμπλήρωσε τα δέκα του χρόνια, η μητέρα του κοιμήθηκε, και ο πατέρας του πήρε τον δρόμο της μοναχικής ζωής. Μαζί με τον γιο του πήγαν στη μονή του μακαρίου Ερμία, κοντά στην Αλεξάνδρεια, όπου ηγούμενος ήταν ο μακάριος Νικήτας. Εκεί ο Ευδίκιος έλαβε το αγγελικό σχήμα, ενώ ο μικρός Ευτρόπιος παραδόθηκε στη σπουδή των ιερών γραμμάτων.

Το παιδί ξεχώριζε για την οξύνοιά του και προόδευε στη μάθηση με αξιοθαύμαστη ευκολία. Ο χαρακτήρας του ήταν πράος και γεμάτος ταπείνωση, και υπηρετούσε όλους τους αδελφούς της μονής με μεγάλη προθυμία. Όλοι τον αγαπούσαν, άλλοι για την υπακοή του και άλλοι για τη γνώση που του χάριζε το Άγιο Πνεύμα.

Έτσι ανατράφηκε στη σκιά της μονής, ως ένα ζωντανό πρότυπο νεανικής αρετής. Όταν ο ηγούμενος Νικήτας εκδήμησε προς τον Κύριο, ο Ευτρόπιος ήταν μόλις δεκαεπτά ετών και οι αδελφοί ζήτησαν να αναλάβει εκείνος την ηγουμενία. Ο νέος αρνήθηκε με σθένος, καθώς δεν είχε καν λάβει το μοναχικό σχήμα και θεωρούσε εαυτόν ανάξιο τέτοιας ευθύνης.

Ο πατέρας του τον στήριξε σε αυτή την άρνηση, συμβουλεύοντάς τον να μη σηκώσει βάρος που δεν είχε ακόμη συνηθίσει. Έτσι, η μονή του Ερμία έμεινε για επτά ολόκληρα χρόνια χωρίς κανονικό προεστώτα. Οι αδελφοί, όμως, βλέποντας τη φωτεινή πολιτεία του Ευτροπίου, τον τιμούσαν στην καρδιά τους σαν ηγούμενο.

Όταν συμπλήρωσε τα είκοσι πέντε του χρόνια, οι μοναχοί τον πίεσαν ξανά με δάκρυα και θερμές παρακλήσεις. Του είπαν πως κανείς άλλος δεν μπορούσε να γίνει πατέρας τους, γιατί όλοι έβλεπαν την αγία ζωή και τη δωρεά της σοφίας που έλαβε από τον Θεό. Ο νέος και πάλι αρνήθηκε με ταπείνωση, υπενθυμίζοντας πως δεν είχε ούτε μοναχικό σχήμα ούτε κάποιον εκκλησιαστικό βαθμό.

Παρ’ όλα αυτά, στην ψυχή του φλεγόταν ο πόθος του μοναχικού δρόμου, αλλά φοβόταν μήπως οι αδελφοί τον υποχρεώσουν αμέσως στην ηγουμενία. Εκείνον τον καιρό βασίλευε στη Ρώμη ο ειδωλολάτρης Κόμμοδος, και έπαρχος της Αλεξανδρείας είχε σταλεί ο Φίλιππος, του οποίου η θυγατέρα Ευγενία ασκήτευσε αργότερα με ανδρική μορφή. Με αυτοκρατορική εντολή οι χριστιανοί εκδιώχθηκαν από την πόλη, αλλά τους επιτράπηκε να εγκατασταθούν στα προάστια και να κτίσουν εκεί μονές και ναούς.

Επίσκοπος της περιοχής ήταν ο άγιος Έλλιος, ο οποίος έδρευε στην Ηλιούπολη και είχε ιδρύσει μονή κοντά στην Αλεξάνδρεια, με ηγούμενο τον άγιο Θεόδωρο. Στα ίδια μέρη βρισκόταν και περίφημος ναός της Υπεραγίας Θεοτόκου, όπου συνέρρεαν προσκυνητές για τις δεσποτικές εορτές. Όταν πλησίαζε η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ο Ευδίκιος βγήκε από τη μονή του Ερμία μαζί με τον γιο του και ξεκίνησε για τον ναό.

Την ίδια ημέρα κατευθυνόταν προς τα εκεί και ο επίσκοπος Έλλιος με τον κλήρο και πλήθος πιστών από την Ηλιούπολη. Ο πατέρας και ο γιος ανακατεύθηκαν στο πλήθος που ακολουθούσε τον ιεράρχη, και έτσι έφτασαν στη μονή του Θεοδώρου, για να ξεκουραστούν λίγο πριν από τη μεγάλη εορτή. Στον δρόμο συνάντησαν την Ευγενία, η οποία αναζητούσε πληροφορίες για τον επίσκοπο.

Τη νύχτα εκείνη, ο Ευδίκιος είδε θεϊκή αποκάλυψη στον ύπνο του και άκουσε φωνή που του ανήγγειλε το επικείμενο τέλος του και τη μέλλουσα ιεραρχική διακονία του γιου του. Η φωνή προμήνυε πως ο Ευτρόπιος θα εξάλειφε τα είδωλα στο Βρινδήσιο της Ιταλίας και θα φώτιζε με το άγιο βάπτισμα ολόκληρη εκείνη τη χώρα. Άκουσε ακόμη να αλλάζει το όνομά του σε Ευδίκλιος, που σημαίνει πράος παρηγορητής, ενώ ο γιος του θα ονομαζόταν Λεύκιος, διότι ήλθε επ’ αυτόν το Πνεύμα του Κυρίου.

Μόλις ξύπνησε, ο γέροντας κάλεσε τον γιο του και του φανέρωσε όλα όσα είχε δει στο όραμα. Ο νέος, ακούγοντας τα λόγια του πατέρα του, έπεσε σταυροειδώς στη γη και ευχαρίστησε με κατάνυξη τον Θεό. Την ώρα εκείνη ακούστηκε φωνή ουράνια πάνω από τον ναό, που επιβεβαίωσε το νέο όνομα και διαβεβαίωσε πως ήταν γραμμένο στο βιβλίο της ζωής.

Τη φωνή άκουσαν και ο επίσκοπος Έλλιος και αρκετοί αδελφοί που αγρυπνούσαν σε προσευχή. Κανείς όμως δεν γνώριζε ακόμη σε ποιον αναφερόταν το ουράνιο μήνυμα. Η σιωπή της νύχτας κράτησε το μυστήριο ζωντανό μέχρι την αυγή της εορτής.

Το πρωί, οι αδελφοί της μονής του Ερμία ζήτησαν από τον επίσκοπο να εγκαταστήσει επιτέλους ηγούμενο τον Ευτρόπιο. Ο ιεράρχης τους άκουσε με προσοχή και υποσχέθηκε να βρει τρόπο να πείσει τον νέο. Όταν ήρθε η ώρα της θείας λειτουργίας, διέταξε τον αρχιδιάκονο να ανέβει στον άμβωνα και να ρωτήσει αν υπάρχει κάποιος στον ναό με το όνομα Λεύκιος.

Κανείς δεν αποκρίθηκε στο πρώτο και στο δεύτερο κάλεσμα, γιατί τέτοιο όνομα δεν υπήρχε στους παρόντες. Στην τρίτη φωνή, ο Ευτρόπιος κατάλαβε πως αυτός ήταν ο νέος Λεύκιος και απάντησε με ταπείνωση. Όλοι θαύμασαν, και ο γέροντας Ευδίκλιος εξιστόρησε με λεπτομέρεια το όραμά του.

Οι παρόντες δόξασαν τον Θεό για το θαυμαστό σημείο και πλησίασαν τον Λεύκιο με μεγάλο σεβασμό. Ο επίσκοπος τότε τον προέτρεψε να δεχθεί τη χειροτονία και την ηγουμενία, και ο λαός φώναζε πως άξιζε ακόμη και την επισκοπική τιμή. Έτσι, παρά τη βαθιά αντίσταση του Λευκίου, χειροτονήθηκε και τοποθετήθηκε ηγούμενος της μονής.

Όλοι μαζί γιόρτασαν λαμπρά την Κοίμηση της Θεοτόκου, και η μονή του Ερμία απέκτησε ξανά πνευματικό πατέρα. Μέσα στη μονή ο άγιος αύξησε τους πνευματικούς του αγώνες και έλαβε από το Άγιο Πνεύμα τη χάρη της θαυματουργίας. Μια ημέρα του έφεραν έναν Αιθίοπα κατεχόμενο από δαίμονα, και ο Λεύκιος πρόσταξε το πνεύμα να εγκαταλείψει το πλάσμα του Θεού.

Ο δαίμονας εξήλθε με κραυγή σαν μαύρο πτηνό, αφού πρώτα ομολόγησε πως είχε διαλέξει εκείνο το σώμα για να μένει κρυμμένος. Φεύγοντας έφτασε στην Αίγυπτο και μεταμορφώθηκε σε τεράστιο φίδι, που εξόντωνε αδιάκριτα ανθρώπους και ζώα στους δρόμους μιας πόλης. Ο Λεύκιος, βλέποντας με προφητικό βλέμμα τη θηριωδία, έφτασε ταχύτατα στον τόπο της δοκιμασίας.

Μόλις πλησίασε, το φίδι όρμησε προς τη θάλασσα και χάθηκε στα βάθη της, αφήνοντας πίσω του πτώματα και θρήνους. Ο άγιος αγίασε νερό, ράντισε τους νεκρούς και τους κάλεσε να εγερθούν στο όνομα του Κυρίου Σαβαώθ. Όλοι σηκώθηκαν αμέσως όρθιοι και έπεσαν στα πόδια του, ομολογώντας τη μία και αληθινή Τριάδα.

Πίστεψαν στον Χριστό και βαπτίστηκαν, ενώ μαζί τους πίστεψαν άλλοι τρεις χιλιάδες άνδρες, με τις γυναίκες και τα παιδιά τους. Μετά από κάποια χρόνια ο έπαρχος Φίλιππος έγινε χριστιανός με όλο του τον οίκο και αργότερα δέχθηκε την επισκοπική διακονία, σφραγίζοντας τον δρόμο του με μαρτυρικό τέλος. Διάδοχός του στον επισκοπικό θρόνο της Αλεξανδρείας εκλέχθηκε ομόφωνα ο άγιος Λεύκιος.

Νέος έπαρχος έγινε ο Σατουρνίνος, εχθρός της πίστεως, ο οποίος σχεδίαζε με τους ειδωλολάτρες συμβούλους του διωγμό κατά των χριστιανών. Όταν οι πιστοί έμαθαν την απόφασή του να θανατώσει τον επίσκοπο, σκέφτηκαν να εξοντώσουν πρώτοι τον έπαρχο. Ο άγιος όμως τους συγκέντρωσε και τους εμπόδισε αυστηρά από κάθε βίαιη ενέργεια.

Τους εξήγησε πως ο Κύριος του φανέρωσε σε όραμα την αποστολή του στη Δύση, στο μακρινό Βρινδήσιο, που χρειαζόταν επειγόντως τον χριστιανικό φωτισμό. Οι χριστιανοί έπεσαν στα πόδια του με δάκρυα και τον παρακαλούσαν να μην τους αφήσει ορφανούς. Εκείνος τους θύμισε τη θεϊκή αποκάλυψη της νεότητάς του και προφήτευσε πως ο Σατουρνίνος θα χανόταν σύντομα μέσα στα ερείπια του ίδιου του σπιτιού του.

Χειροτόνησε άξιο διάδοχο στον θρόνο και ετοιμάστηκε για το μεγάλο ταξίδι. Πράγματι, μετά την αναχώρησή του, το ανάκτορο του έπαρχου γκρεμίστηκε ξαφνικά, θάβοντας στα ερείπιά του όλους τους ενοίκους. Ο άγιος Λεύκιος πήρε μαζί του τους διακόνους Ευσέβιο και Διονύσιο και πέντε ακόμη μαθητές και επιβιβάστηκε σε πλοίο για την Ιταλία.

Πέντε χιλιάδες χριστιανοί τον προέπεμψαν στο λιμάνι με σπαρακτικούς θρήνους, και ο ίδιος συγκινήθηκε βαθιά καθώς τους έβλεπε να κλαίνε. Σήκωσε τα χέρια στον ουρανό και παρακάλεσε τον Κύριο να μην τον χωρίσει από τον λαό του, αν τέτοιο ήταν το θέλημά Του. Αμέσως ακούστηκε φωνή ουράνια που τον προέτρεψε να μην παρακούσει την εντολή και να πλεύσει με ειρήνη.

Στον δρόμο προστέθηκαν στη συνοδεία του οι πρεσβύτεροι Λέων και Σαβίνος. Όταν αποβιβάστηκαν στην περιοχή του Βρινδησίου, συνάντησαν τον τριβούνο Αρμαλέοντα με τους στρατιώτες του, και ο άγιος τους ρώτησε για τον άρχοντα της πόλης. Εκείνοι αποκρίθηκαν πως πίστευαν μόνο στον ήλιο και στη σελήνη, και ο Λεύκιος τους εξήγησε με πραότητα τη διαφορά κτίσματος και Κτίστη.

Τους μίλησε για τον Χριστό, τη γέννησή Του από την Παρθένο, το πάθος, την ανάσταση και τη δευτέρα παρουσία. Οι στρατιώτες κατανύχθηκαν, έπεσαν στα πόδια του και ζήτησαν το βάπτισμα, και ήταν εξήντα επτά άνδρες όλοι μαζί. Ο άρχοντας Αντίοχος έμαθε για τη μεταστροφή του τριβούνου και τον κάλεσε να εξηγηθεί ενώπιόν του.

Ο Αρμαλέων μίλησε με παρρησία για το φως της αληθινής ζωής και ομολόγησε πως ο Αλεξανδρινός Λεύκιος του άνοιξε τα μάτια. Ο Αντίοχος έστειλε με τιμή να καλέσει τον άγιο, ο οποίος δίδασκε τότε τον λαό έξω από τη δυτική πύλη της πόλης. Όταν ο ιεράρχης παρουσιάστηκε μπροστά του, του ζήτησε σημείο για να πιστέψει, καθώς η γη τους ήταν στεγνή για δύο ολόκληρα χρόνια.

Ο Λεύκιος συγκέντρωσε τον κλήρο και όλους τους νεοφώτιστους και ύψωσαν θερμή δέηση προς τον Κύριο. Αμέσως ο ουρανός σκεπάστηκε με σύννεφα και άφθονη βροχή πότισε τη διψασμένη χώρα. Το θαύμα συγκλόνισε τους πάντες, και ο Αντίοχος βαπτίστηκε μαζί με όλη την πόλη, που αριθμούσε είκοσι επτά χιλιάδες ψυχές.

Σε ανάμνηση του γεγονότος ανήγειραν ναό προς τιμήν της Υπεραγίας Θεοτόκου στο κέντρο της πόλης. Στον τόπο όπου τελέστηκαν τα βαπτίσματα ύψωσαν δεύτερο ναό προς τιμήν του Ιωάννου του Προδρόμου. Έτσι φωτίστηκε ολόκληρο το Βρινδήσιο με το φως της αληθινής πίστεως.

Καθώς συνέχιζε να στηρίζει τους νεοφώτιστους στην πίστη, ο άγιος αρρώστησε βαριά και του αποκαλύφθηκε από τον Θεό πως η ασθένεια εκείνη ήταν θανατηφόρα. Κάλεσε κοντά του τον Αντίοχο και του ζήτησε να ενταφιαστεί στον τόπο όπου είχε αποβιβαστεί το πλοίο που τον έφερε από την Αλεξάνδρεια. Ύψωσε τα χέρια του στον ουρανό και προσευχήθηκε με πατρική στοργή για το ποίμνιό του, ζητώντας από τον Κύριο τη σκέπη και την ειρήνη Του.

Έδωσε σε όλους τους πιστούς την τελευταία του ευλογία και τον αποχαιρετιστήριο ασπασμό με αληθινή χαρά. Έπειτα παρέδωσε το πνεύμα του στον Κύριο, αφήνοντας ολόκληρη την πόλη να τον θρηνεί με δάκρυα ευγνωμοσύνης. Ο Αντίοχος μετέφερε το τίμιο λείψανο με πρέπουσες τιμές στον τόπο που είχε υποδείξει ο ίδιος ο άγιος.

Έκτισε εκεί λαμπρό ναό αφιερωμένο στη μνήμη του και τοποθέτησε μέσα του τα ιερά λείψανα του φωτιστή της χώρας. Από τον τάφο του Λευκίου άρχισαν να αναβλύζουν πολλά θαύματα και ιάσεις προς δόξαν του εν Τριάδι Θεού. Οι πιστοί έτρεχαν με ευλάβεια στον ναό, ζητώντας τη μεσιτεία του αγίου για κάθε ανάγκη και θλίψη.