Katër Apostuj të Septuagintës

Terci ishte ai që mbajti stilolapsin dhe shkroi me dorën e tij Letrën drejtuar Romakëve të Apostullit Pal. Justus, i njohur gjithashtu si Varsavas, ishte ai i emëruar së bashku me Matias për të mbushur vendin e Judës në rrethin e dymbëdhjetë dishepujve. Krahas këtyre dyve, kujtimi i Kishës nderon të tridhjetën e tetorit dhe dy punëtorë të tjerë të zgjedhur të Ungjillit, Markun dhe Artemanë, që i përkasin vallëzimit të Shtatëdhjetë Apostujve. Të gjithë së bashku formojnë një imazh të gjallë të brezit të parë të krishterë, i cili mori mbi supe barrën e predikimit. Secili prej tyre mori një rrugë të ndryshme, një qytet të ndryshëm dhe një popull tjetër për të ndriçuar me mesazhin e shpëtimit. Në personin e tyre shohim bashkëpunëtorë të përulur të Apostujve të mëdhenj, të cilët nuk kërkuan lavdi, por i shërbyen Zotit me vetëmohim. Fjala e Palit i kujton ata me dashuri dhe tradita e Kishës e ka mbajtur të gjallë kujtimin e tyre ndër shekuj. Jetët e tyre na tregojnë se sa njerëz e mbështetën në heshtje lindjen e Kishës në botën e lashtë. Shën Terci ishte bashkëpunëtor besnik i Apostullit Pal dhe i shërbeu veprës së tij në mënyrë unike dhe të veçantë. Kur Apostulli i madh diktoi letrën e tij drejtuar Romakëve, ishte Tercius ai që shkroi fjalët në papirus. Ai madje ndërhyn në fund të letrës dhe përshëndet besimtarët e Romës në Zotin, duke lënë kështu nënshkrimin e tij në historinë e shenjtë. Pas largimit të Palit, ai vetë ndërmori një punë të rëndë baritore në qytetin e Ikonit në Azinë e Vogël. Ai u bë peshkopi i dytë i asaj kishe, duke pasuar Shën Sosipatros në fronin episkopal. Me fjalën e tij dhe dëshminë e tij të zjarrtë ai udhëhoqi shumë paganë në besimin e Krishtit. Ai vend ishte plot me tempuj të perëndive të rreme dhe misioni i tij kërkonte guxim dhe durim të madh. Terci nuk u përkul para vështirësive dhe as u strukur para persekutimeve të paganëve. Më në fund ai i dha fund jetës së tij me vdekje martire, duke vulosur me gjak dëshminë që kishte shkruar me kallam. Kështu ai u shfaq si një imitues i vërtetë i mësuesit të Palit dhe një bari i vërtetë. Shën Marku, i quajtur edhe Joani, ishte nipi i apostullit Barnaba dhe një person i njohur në rrethet e para të krishtera të Jeruzalemit. Shtëpia e nënës së tij Marisë u bë një strehë për dishepujt e përndjekur pas Ngjitjes së Zotit. Aty u mblodhën besimtarët për lutje dhe ku Apostulli Pjetër iku kur engjëlli e liroi nga burgu. Apostulli Pal e përmend me dashuri Markun në Letrën drejtuar Kolosianëve dhe i këshillon besimtarët që ta pranojnë me nder. Më vonë Marku u bë peshkop në Apoloni, një qytet plot besime pagane dhe bestytni të errëta. Me predikimin e tij ungjillor ai arriti të shkatërrojë adhurimin e idhujve dhe të shkulë gabimet nga zemrat e njerëzve. Banorët e zonës dëgjuan fjalën e së vërtetës dhe lanë perënditë e vjetra për të ndjekur Krishtin. Shenjtori ishte një shërbëtor i Apostujve dhe partner i tyre në veprën e madhe të përhapjes ungjillore. Kisha e nderon si një bari të vërtetë, i cili e udhëhoqi kopenë e tij në shtigjet e shpëtimit me durim. Shën Justi, i cili quhej edhe Jisu ose Varsavas, zinte një vend të veçantë në rrethin e dishepujve të parë të Zotit. Tradita thotë se ai ishte djali i Jozefit, ministrit të Hyjlindès, një person shumë i afërt me Familjen e Shenjtë të Nazaretit. Kur të njëmbëdhjetë dishepujt po kërkonin një zëvendësues për Judën, ai u emërua së bashku me Matias si kandidat për postin e Apostullit të dymbëdhjetë. Shorti përfundimisht i ra Matias, por Justi nuk pushoi kurrë së punuari me zell për përhapjen e Ungjillit. Më vonë ai u bë peshkop në Eleftheroupolis, një qytet në Palestinë ku idhujtaria kishte ende rrënjë të thella në ndërgjegje. Me mësimet e tij dhe mrekullitë që kreu në emër të Krishtit, ai udhëhoqi shumë jobesimtarë drejt së vërtetës. Fjalimi i tij ishte plot hir dhe pikat që ai bëri u konfirmuan dëgjuesve vërtetësinë e besimit. Ai jetoi vite me mundime dhe persekutime për hir të Ungjillit, pa u tërhequr kurrë nga e vërteta. Më në fund ai i dha fund jetës së tij me vdekjen martire, duke vulosur me gjakun e tij besimin që predikoi. Shën Artema ishte një tjetër bashkëpunëtor besnik i Apostullit Pal dhe përmendet me dashuri në Letrën drejtuar Titit. Apostulli i madh i shkruan dishepullit të tij se do t'i dërgojë Artemasin ose Tikikun, në mënyrë që ai të lëvizë lirshëm për punën e tij. Kjo referencë tregon besimin që Pali kishte në vetvete dhe vlerën e tij si predikues i Ungjillit. Artemas më vonë mori peshkopatën e qytetit të Lystra në Likaoni, një zonë me një traditë të fortë pagane. Atje ai takoi një popull të lidhur thellësisht me perënditë e vjetra dhe mashtrimin e demonëve, të cilët i mbanin shpirtrat të skllavëruar. Me hirin e Zotit dhe fuqinë e fjalës së tij, ai gradualisht e largoi këtë lajthitje të errët nga zemrat e banorëve. Ai u bë një shërbëtor provues i Krishtit dhe një bari i vërtetë, i cili e mbajti mendjen e tij të fiksuar te Zoti. Jeta e tij kaloi e qetë në punën e tij baritore dhe pasi kreu misionin e tij, fjeti i qetë. Kisha e nderon atë së bashku me tre apostujt e tjerë të tij në 30 tetor çdo vit.